ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΩΜΙΚΟΥ ΣΤΙΣ ΠΛΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ

Charles Baudelaire
Περί της ουσίας του γέλιου και γενικά περί του κωμικού στις πλαστικές τέχνες

Μετάφραση, σχόλια, επίμετρο: Λίζυ Τσιριμώκου
Αθήνα, Άγρα, 2000, 2018
Σελίδες: 73
Διαστάσεις: 12 x 17 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-505-365-9
Τιμή: 9,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 8,10 €

Το δοκίμιο του Μπωντλαίρ για το γέλιο (1855) αποτελεί τμήμα μιας ευρύτερης μελέτης του για τη γελοιογραφία που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Όπως κάθε συγκροτημένη άποψη περί γέλιου, συνδυάζεται με μια θεωρία του κωμικού. Στο εκδικητικό, μοχθηρό και σατανικό γέλιο αντιπαρατίθεται το ποιητικό γέλιο, το σεραφικό μειδίαμα της αθωότητας. Το σύνηθες γέλιο είναι διαβολικής καταγωγής, σημαδεμένο από το κακό, σημείο της πτώσης από την παραδείσια μακαριότητα. Ο άνθρωπος, πεπεισμένος για την ανωτερότητά του έναντι του άλλου, επιχαίρει για τις αδυναμίες του συνανθρώπου του, δαγκώνει και τιμωρεί με το γέλιο του. Γι' αυτό ο Σοφός δε γελά, δεν τον εγγίζει η χυδαιότητα του γέλιου. Γι' αυτό ο Σοφός δεν γελά, δεν τον εγγίζει η χυδαιότητα του γέλιου. Εδώ ο Μπωντλαίρ δε λειτουργεί μόνον ως καλλιτέχνης αλλά και ως μοραλίστας. Ανάγοντας το γέλιο στην ευρύτερη σφαίρα του κωμικού, διακρίνει το σύνηθες, διττό, ενδειγματικό κωμικό, και το απόλυτο, ενιαίο και αθώο κωμικό της υψηλής αισθητικής. Το κωμικό εδράζεται στον γελώντα και όχι στο αντικείμενο του γέλιου και για να υφίσταται κωμικό πρέπει να είναι παρόντα δύο πλάσματα: εξαίρεση αποτελεί ο υψηλός καλλιτέχνης που είναι διττός, μονίμως διχασμένος, είναι ταυτόχρονα ο εαυτός του και ο άλλος, τον οποίο μπορεί να περιγελάσει. Αυτό το απόλυτο κωμικό, το γκροτέσκο, εντοπίζεται λιγότερο στην ορθολογική, καρτεσιανή γαλλική παράδοση και περισσότερο στις χώρες του spleen. Έξοχα δείγματά του προσφέρουν η αγγλική παντομίμα ή τα φανταστικά αφηγήματα του Γερμανού Χόφμαν. Εδώ η ηθική διάσταση και η ενοχοποίηση εξαφανίζονται μπροστά στο απόλυτο, αγαθό γέλιο, που γειτνιάζει μάλλον με το παιδικό μειδίαμα.

 (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΠΙΕΡΟΤΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ. ΤΟ ΓΕΛΙΟ ΩΣ ΕΠΙΘΑΝΑΤΙΟΣ ΡΟΓΧΟΣ

Δημήτρης Πολυχρονάκης  
Πιερότοι ποιητές στην εποχή της παρακμής. Το γέλιο ως επιθανάτιος ρόγχος

Αθήνα, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια 2015 
495 σελ. 
ISBN 978-960-221-645-3  
Τιμή € 26,63 / στο βιβλιοπωλείο μας 23,97 €



Το γέλιο ως έκφραση δύναμης και υπεροχής. 
Το γέλιο ως έκφραση ασυναρτησίας και παραλογισμού.  
Το γέλιο ως έκφραση ζωής και ελευθερίας. 
Το ρομαντικό πορτραίτο του καλλιτέχνη ως σαλτιμπάγκου. 
 Ο ίλιγγος του μοντέρνου κωμικού . . .

Αυτά και πολλά άλλα είναι τα θέματα τούτης της πραγματείας για τη θέση του γέλιου στην ιστορία των ιδεών και στη λογοτεχνία από την αρχαιότητα μέχρι τον χριστιανισμό και τις νεότερες εποχές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα ρεύματα του Διαφωτισμού, του ρομαντισμού, του ρεαλισμού, του συμβολισμού και του υπερρεαλισμού, που αναβαθμίζουν το ρόλο του γέλιου στην ανθρώπινη ζωή και εισάγουν ένα νέο ήθος στη μοντέρνα τέχνη μέσα από τις μορφές της ειρωνείας, της παρωδίας, του χιούμορ και του γκροτέσκο. Με παραδείγματα από την ξένη και την ελληνική γραμματεία (από τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη και τον Μένανδρο μέχρι τους Πατέρες της Εκκλησίας και από τον Μπωντλαίρ, τον Σλέγκελ, τον Μπερξόν ή τον Μπαχτίν μέχρι τον Βιζυηνό, τον Καβάφη και τον Καρυωτάκη), το βιβλίο επιχειρεί να αναδείξει την καταστροφική και συνάμα αναζωογονητική δράση του γέλιου, που απελευθερώνει τον άνθρωπο από το βαρύ πνεύμα της σοβαρότητας, καθιστώντας τον εκφραστικό και δημιουργικό, ικανό να τρέφεται από τις αντιφάσεις και τις παλινωδίες των άλλων και του εαυτού του.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)