ΑΠΟΜΑΧΟΙ. ΟΙ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1821 ΣΤΟ ΟΘΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Σάκης Γκέκας
Απόμαχοι. Οι αγωνιστές της Επανάστασης του 1821 στο οθωνικό κράτος

Αθήνα, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, 2021 (Δεκέμβριος)
Σελίδες: 164
Διαστάσεις: 14 x 22 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-7905-84-0
Τιμή: 12,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 10,80 €

 

Η αναψηλάφηση της ιστορίας της Επανάστασης του 1821 εν μέσω πανδημίας υπήρξε πρόκληση για νέες προσεγγίσεις σε παλιά ερωτήματα. Σήμερα πλήθος πηγών, που παρέμειναν αναξιοποίητες για χρόνια, πλέον έχουν ψηφιοποιηθεί και είναι διαθέσιμες στους μελετητές. Με αφορμή τα 200 χρόνια από το μεγάλο γεγονός, πολλές πτυχές της Επανάστασης έχουν φωτιστεί και προκαλούν αυξημένο ενδιαφέρον. Τι έγιναν όμως οι χιλιάδες των «αφανών» που πολέμησαν στον Αγώνα; Ποιες ήταν οι θυσίες τους που σημάδεψαν σώμα και πνεύμα, αλλά και οι τύχες τους μετά την Επανάσταση; Και εκείνοι που έμειναν πίσω, οι χήρες και τα ορφανά, πώς κατάφεραν να επιβιώσουν στο νεοσύστατο κράτος; Το ανά χείρας βιβλίο επιχειρεί να φωτίσει την ιστορία των απόμαχων και των οικογενειών τους με εργαλεία ανέκδοτες και εκδεδομένες πηγές. Μια κοινωνική ιστορία της Επανάστασης που περιλαμβάνει στοιχεία και τεκμήρια για τις τύχες των άσημων, των πολλών αποτελεί και μια ιστορία της μετεπαναστατικής κοινωνίας. Ο συγγραφέας μας χαρίζει μια νέα εικόνα της κοινωνίας της οθωνικής περιόδου μέσα από τα μάτια των αγωνιστών της Επανάστασης. 

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

 

ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΧΩΡΙΣ ΛΑΜΨΗ

Το Βυζάντιο χωρίς λάμψη. Τα ταπεινά αντικείμενα και η χρήση τους στον καθημερινό βίο των Βυζαντινών

Επιμέλεια: Αναστασία Γ. Γιαγκάκη, Αγγελική Πανοπούλου
Κείμενα: συλλογικό
Αθήνα, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών 2018
Σελίδες: 386, με α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 17 x 24 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-9538-74-9
Τιμή: 30,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 27,00 €

Η συλλογή κειμένων του τόμου, καρπός ομώνυμου κύκλου ομιλιών, έχει ως στόχο τη διερεύνηση του ρόλου των ταπεινών χρηστικών αντικειμένων στην καθημερινή ζωή των Βυζαντινών, καθώς συνιστούν, μεταξύ άλλων, δείκτες των οικονομικών και κοινωνικών διαστρωματώσεων και συμπεριφορών. Το βιβλίο διαρθρώνεται σε τρεις ενότητες. Στην πρώτη, τα αντικείμενα εξετάζονται σε σύνδεση με το αρχαιολογικό τους περιβάλλον, ενώ προβάλλονται η ανασκαφή και η έρευνα επιφανείας. Η δεύτερη ενότητα επικεντρώνεται στα ίδια τα αντικείμενα και σε αντιπροσωπευτικές τους κατηγορίες βάσει του υλικού (πηλός, μέταλλο) ή της χρήσης τους (ανάγνωση, ενδυμασία, ευλογίες). Στην τελευταία ενότητα, οι γραπτές πηγές της βυζαντινής εποχής προσεγγίζονται με στόχο την άντληση στοιχείων για τα τέχνεργα αλλά και γενικά για τις συνήθειες της καθημερινότητας, με αναφορά σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες. Μέσα από το τρίπτυχο: αντικείμενα – χώρος – κείμενα, τα πρώτα συνδιαλέγονται με τα υπόλοιπα, με στόχο να προβληθούν οι διαφορετικοί τρόποι προσέγγισής τους και η ανάγκη της διεπιστημονικής έρευνας. Το βιβλίο δεν φιλοδοξεί να εξαντλήσει το θέμα και να παρουσιάσει διεξοδικά όλες τις διαφορετικές κατηγορίες αντικειμένων. Στοχεύει, ωστόσο, μέσα από τις μελέτες των συγκεκριμένων περιπτώσεων, να αναδείξει ότι τα υλικά αυτά τεκμήρια αποτελούν σημαντικούς φορείς πληροφοριών για την ιστορία, καθώς και κεντρομόλο δύναμη στο διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον της σύγχρονης επιστημονικής κοινότητας όσον αφορά τη μελέτη του βυζαντινού υλικού πολιτισμού.

(πηγή: ΕΙΕ)

ΑΝΑΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΟΝ 17ο ΑΙΩΝΑ

Γιώργος Κουτζακιώτης
Αναμένοντας το τέλος του κόσμου τον 17ο αιώνα
Ο εβραίος μεσσίας και ο μέγας διερμηνέας

Αθήνα, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών 2011
260 σελ.
ISBN 978-960-9538-02-2
Τιμή 18.00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 16.20 €

Θέμα τoυ βιβλίου είναι η πρόσληψη του μεσσιανικού κινήματος του εβραίου μυστικιστή από τη Σμύρνη Σαμπατάι Τσεβί (1626-1676)
 –ενός από τα σημαντικότερα μεσσιανικά κινήματα στην ιστορία– από τους Έλληνες λογίους της εποχής. Μελετώντας τη μέχρι σήμερα διεθνή ιστοριογραφική παραγωγή για το κίνημα αυτό, παρατηρεί κανείς ότι οι μόνες πηγές που δεν αξιοποιήθηκαν είναι οι ελληνικές και ότι, ενώ η πρόσληψη του κινήματος από τους προτεστάντες χριστιανούς έχει εξεταστεί διεξοδικά, ελάχιστες αναφορές γίνονται στους ορθόδοξους χριστιανούς, οι οποίοι αποτελούσαν και τη μεγαλύτερη χριστιανική πληθυσμιακή ομάδα της οθωμανικής αυτοκρατορίας, όπου και διαδραματίστηκαν τα κύρια γεγονότα.

Το κίνημα του Σαμπατάι ήταν, πρώτα απ’ όλα, δημιούργημα της εποχής του, μιας εποχής η οποία διαπνεόταν από εσχατολογικές και μεσσιανικές ιδέες και την οποία η ιστοριογραφία θεωρεί ως εποχή μιας γενικής κρίσης, που δεν περιορίστηκε μόνο στην Ευρώπη αλλά άγγιξε πιθανώς και μεγάλο μέρος της Ασίας. Στο πρώτο μέρος του βιβλίου, παρουσιάζονται οι παράγοντες δημιουργίας του εσχατολογικού και μεσσιανικού αυτού κλίματος στον ευρωπαϊκό και τον μεσογειακό χώρο, στις παραμονές του κινήματος. Το κλίμα που είχε τότε διαμορφωθεί δεν μπορεί να γίνει κατανοητό σήμερα παρά μόνο υιοθετώντας την κυρίαρχη οπτική των ανθρώπων της εποχής· δηλαδή, προβάλλοντας και  αποκρυπτογραφώντας τα σημεία που οι άνθρωποι έβλεπαν στον χώρο και τον χρόνο τους και τα οποία φαίνονταν να συνδέονται αρμονικά μεταξύ τους, στοιχειοθετώντας τις λέξεις ενός μεγάλου ανοιχτού βιβλίου προφητειών· σημεία στον ουρανό και τη γη, στα ιερά κείμενα και τις χρονολογίες, στους αριθμούς και τις λέξεις.

Απεικόνιση του μεσσία Σαμπατάι Τσεβί (1666)

Το κίνημα του Σαμπατάι, το οποίο συγκλόνισε τις εβραϊκές κοινότητες όλου του κόσμου, δεν θα μπορούσε ασφαλώς να περάσει απαρατήρητο και να μην καταγραφεί στις ελληνικές πηγές. Οι μαρτυρίες αυτές εξετάζονται και συσχετίζονται με τις πληροφορίες της υπάρχουσας ιστοριογραφίας στο δεύτερο μέρος του βιβλίου. Η καταγωγή του εβραίου μεσσία, η περιοδεία του, ορισμένες όψεις του κινήματός του, ο εξισλαμισμός του, η ακόλουθη στάση του και η εξορία του μαρτυρούνται σε ελληνικά ιστοριογραφικά και χρονογραφικά έργα τα οποία συντάχθηκαν από τα τέλη του 17ου έως τα τέλη του 18ου αιώνα. Πέρα από τα έργα αυτά, σε ορθόδοξους εκκλησιαστικούς κώδικες της εποχής του κινήματος καταγράφεται ένα ελληνικό κείμενο το οποίο φέρεται να είναι η μεσσιανική εγκύκλιος του Σαμπατάι. Το κείμενο αυτό είναι αυθεντικό και είναι μετάφραση μιας εγκυκλίου, της οποίας το εβραϊκό πρωτότυπο δεν σώζεται. Η ελληνική μετάφραση αποτέλεσε τη βάση για τη μετάφραση της εγκυκλίου αυτής και σε άλλες γλώσσες (αρμενική, τουρκική, ιταλική) και, επομένως, διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στη διάδοσή της πέρα από τα όρια των εβραϊκών κοινοτήτων. Το ελληνικό κείμενο συνέβαλε έτσι καίρια στην κοινοποίηση των εξαγγελιών του εβραίου μεσσία σε άλλες εθνοθρησκευτικές ομάδες και αναθέρμανε ασφαλώς τους εσχατολογικούς φόβους και τις μεσσιανικές ελπίδες στους λόγιους κύκλους της αυτοκρατορίας.

Απεικόνιση του αιγυπτιακού οβελίσκου της Κωνσταντινούπολης

στο έργο του A. Kircher, Oedipus aegyptiacus (τ. 3, σ. 302-303)

με βάση την αποτύπωση του μνημείου από τον Π. Νικούσιο 

Μεταφραστής της εγκυκλίου του Σαμπατάι στα ελληνικά ήταν ο μέγας διερμηνέας της Υψηλής Πύλης Παναγιώτης Νικούσιος, ένα γνωστό πρόσωπο της εποχής, καθώς θεωρείται ο πρώτος χριστιανός που απέκτησε σημαντική θέση στη σουλτανική Αυλή. Ποιες αναζητήσεις όμως ώθησαν τον Νικούσιο στην ελληνική μετάφραση της εβραϊκής μεσσιανικής εγκυκλίου; Η απάντηση στο ερώτημα αυτό έρχεται αβίαστα, αν ο ιστορικός σκιαγραφήσει τον κόσμο του μεγάλου διερμηνέα, πράγμα που γίνεται στο τρίτο μέρος του βιβλίου. Πρόκειται για έναν κόσμο διαποτισμένο από μυστικιστικές ερμηνείες, ο οποίος περιστρεφόταν γύρω από έναν βασικό άξονα, εκείνον της πολλαπλής ανάγνωσης του παρόντος για την πρόγνωση του μέλλοντος της χριστιανοσύνης. Το πεδίο παρατήρησης του Νικουσίου ήταν εξαιρετικά ευρύ και εκτεινόταν από το ουράνιο στερέωμα ως τα αρχαία και τα ιερά κείμενα. Οι πλανήτες και τα ζώδια, η εβραϊκή Βίβλος και το Κοράνι, ή τα ιερογλυφικά των αρχαίων αιγυπτιακών οβελίσκων, δεν συγκροτούσαν γι’ αυτόν απλά ένα χώρο άσκησης των γνώσεών του, αλλά ένα χώρο που «κήρυττε» τη χριστιανική αλήθεια και προμήνυε τη Δευτέρα Παρουσία.

ΑΡΧΕΙΟ ΑΛΗ ΠΑΣΑ

ΑΡΧΕΙΟ ΑΛΗ ΠΑΣΑ ΓΕΝΝΑΔΕΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ

ΣΧΟΛΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Έκδοση, σχολιασμός, ευρετήρια: Βασίλης Παναγιωτόπουλος, µε τη συνεργασία των Δηµήτρη Δηµητρόπουλου και Παναγιώτη Μιχαηλάρη
Αθήνα, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών

Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών 2007-2009
τ. Α΄, 1747-1808, 809 σελ.
τ. Β΄, 1809-1817, 923 σελ.
τ. Γ΄, 1818-1821, 709 σελ.
τ. Δ΄, Εισαγωγή - Ευρετήρια - Γλωσσάρι, 720 σελ.

Τιμή 100.00 €, έκπτωση 10%

Τελική τιμή 90.00 €

Ο Aλή πασάς Τεπελενλής, πασάς των Ιωαννίνων (1750-1822) αποτελεί µια αµφιλεγόµενη αλλά αναµφισβήτητα κυρίαρχη φυσιογνωµία της νέας Ελληνικής Ιστορίας. Το µυθικό αυτό πρόσωπο παρουσιάζει ανάλογο ενδιαφέρον τόσο για την ιστορία της φθίνουσας Οθωµανικής Αυτοκρατορίας όσο και ειδικότερα για την αναδυόµενη εθνική ιστορία της Αλβανίας. Η τελευταία, µέσω της ανάδειξης Αλβανών πασάδων στα πασαλίκια της ευρύτερης περιοχής Αλβανίας και Ηπείρου και ιδιαίτερα του Αλή πασά στα Γιάννενα, βλέπει την αναβάθµιση της Αλβανικής παρουσίας στο οθωµανικό σύστηµα διοίκησης και κάποιες πρόδροµες µορφές αλβανικής εθνικής αφύπνισης.

Η γειτονία του πασαλικίου των Ιωαννίνων µε τα διεθνοποιηµένα Επτάνησα που στα χρόνια του Αλή πασά είδαν να εναλλάσσονται τέσσερις ξένες κυριαρχίες (βενετική, γαλλική, ρωσική, αγγλική) έδωσε αφορµή σε µια εντυπωσιακή σειρά ξένων συγγραφέων, της εποχής του αλλά και µεταγενέστερων, να ασχοληθούν µε το πρόσωπό του και κάποια άλλα επιτεύγματά του, τη βάρβαρη συµπεριφορά και τα εγκλήµατά του. Μερικά δηµοσιευµένα έγγραφα που ο ίδιος έχει στείλει σε τρίτους, ή προέρχονται από διπλωµατικές πηγές, δεν διαψεύδουν την αντιφατική εικόνα που ξεπηδάει µέσα από τις µαρτυρίες των αφηγηµατικών έργων.

Ωστόσο έλλειπε ως τώρα η µεγάλη αυθεντική πηγή πληροφοριών, δηλαδή το προσωπικό του αρχείο, που θα επιβεβαίωνε ή θα διέψευδε την επικρατούσα ─ευρωπαϊκή και ελληνική─ αντίληψη για το άτοµο και τις πράξεις του.

Αυτό το προσωπικό αρχείο του Αλή πασά, ή καλύτερα, το τµήµα του που έχει διασωθεί µέσα από δαιδαλώδεις και εν µέρει ανεξιχνίαστες συνθήκες, φυλάσσεται σήµερα στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη Αθηνών (1.500 περίπου ελληνικά έγγραφα) και δηµοσιοποιείται στο σύνολό του µέσα από την παρούσα έκδοση. Με την πιστή µεταγραφή των εγγράφων, τον συστηµατικό υποµνηµατισµό και την παροχή κάθε δυνατής βοήθειας προς τον αναγνώστη (ευρετήρια, γλωσσάρια κ.ά.), διευκολύνεται η κατανόηση της λειτουργίας ενός πρωτόγονου ή ηγεµονικού συστήµατος και µιας δυσνόητης γραφειοκρατίας που το συνοδεύει. Η έκδοση του Αρχείου του Αλή πασά ρίχνει ένα νέο ισχυρό φωτισμό σε μια από τις σπουδαιότερες περιόδους της ελληνικής ιστορίας.

Luis Dupre, Ο Αλή πασάς στη λίμνη του Βουθρωτού, 1819, (λεπτομέρεια). Έγχρωμη λιθογραφία από το: Μανόλης Βλάχος, Luis Dupre, Ταξίδι στην Αθήνα και την Κωνσταντινούπολη, Αθήνα, Ολκός 1994, σελ. 124 και 153

Ακολουθεί συνέντευξη του ιστορικού Βασίλη Παναγιωτόπουλου, που επιμελήθηκε την έκδοση του Αρχείου, στη Μικέλα Χαρτουλάρη. (Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ /Σαββατοκύριακο 27-28 Φεβρουαρίου 2010, στήλη Ιστορία, σελ. 26 & 55)

Αλή Πασάς: στα όρια της ιδιοφυΐας και της νεύρωσης

«O Αλή Πασάς ήταν μια προσωπικότητα στα όρια της ιδιοφυΐας αφενός και της νεύρωσης αφετέρου. Όπως προκύπτει από το Αρχείο του και από την Εισαγωγή του Παναγιωτόπουλου, είχε μια πρωτόγονη και ταυτόχρονα επεξεργασμένη πολιτική σκέψη και έντονη λαϊκή συνείδηση που του επέτρεψε να διαχειριστεί αποτελεσματικά τόσο τις πολιτικο-διπλωματικές συνθήκες της εποχής του όσο και τις ατέλειες του οθωμανικού διοικητικού συστήματος. Ήταν από όλους τους πασάδες εκείνος που κατάλαβε καλύτερα τα παιχνίδια των ευρωπαϊκών δυνάμεων και που επικοινωνούσε περισσότερο με τη Δύση ─αλληλογραφούσε μάλιστα με τον Ναπολέοντα─, ωστόσο δεν ήταν δυτικόφρων και παρέμεινε παραδοσιακός. Η υποτιθέμενη ανεξιθρησκία του ήταν μια μορφή συγκάλυψης της επιθετικότητάς του. Στην πραγματικότητα ήταν δεισιδαίμων και αβυσσαλέα καχύποπτος, βίαιος τόσο απέναντι στους χριστιανούς (π.χ. Σουλιώτες) όσο και απέναντι στους ομοθρήσκους του. Και σε μια εποχή κατά την οποία τα αξιώματα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν συνήθως ετήσια, εκείνος κατάφερε να γίνει ο μακροβιότερος πασάς σε ένα πόστο, μένοντας κυρίαρχος στα Ιωάννινα για 33 χρόνια!

Για ποιον λόγο, κύριε Παναγιωτόπουλε, μας ενδιαφέρει σήμερα ο Αλή Πασάς;

Πρώτα πρώτα διότι είναι μια κυρίαρχη φυσιογνωμία της ελληνικής ιστορίας, που έχει σχέση με την Ελληνική Επανάσταση. Όλο το στρατιωτικό και πολιτικό προσωπικό που έλαβε μέρος στον Αγώνα είναι άμεσα ή έμμεσα συνδεδεμένο με τον Αλή Πασά: είτε στην υπηρεσία του όπως ο Ανδρούτσος, ο Καραϊσκάκης, ο Πανουργιάς ή ο Κίτσος Τζαβέλλας και στην αυλή του όπως ο Κωλέττης, ο Βηλαράς, ο Ψαλίδας, είτε ως αντίπαλοί του. Όπως οι Σουλιώτες οι οποίοι εξοντώνονται το 1803 από τον Αλή αλλά επιστρέφουν το 1820 στο Σούλι για να τον στηρίξουν εναντίον των σουλτανικών στρατευμάτων που τον πολιορκούν όταν κηρύσσεται αποστάτης. Σκεφθείτε πως στο ξεκίνημα του Αγώνα, επί 10-11 μήνες ο Αλή και οι Έλληνες συμβαδίζουν, και σε κάποιο βαθμό συνεργάζονται- αν και όχι ρητά- εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Πύλης, ώσπου ο πανίσχυρος Αλή νικιέται. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι οι Φιλικοί, στο συνθηματικό γλωσσάρι τους τον έλεγαν «Ο Πενθερός».

Ο Αλή έχει όμως ειδικό βάρος και επειδή σχετίζεται με την αναδυόμενη εθνική ιστορία της Αλβανίας, με την ιστορία της φθίνουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας καθώς και με τα διεθνοποιημένα, όπως λέτε, Επτάνησα...

Φυσικά, διότι είναι περιφερειακός πασάς σε ζωτική περιοχή των ελληνικών χωρών, με ισχυρή αναλογία ορθόδοξου πληθυσμού, ισχυρή ορθόδοξη αλβανική κοινότητα, ισχυρή παρουσία Αλβανών μουσουλμάνων που παρουσιάζουν χαμηλό βαθμό εκτουρκισμού (είναι ελληνόφωνοι/αλβανόφωνοι), μια περιοχή που παράλληλα δέχεται μεγάλη εισροή ιδεών του Διαφωτισμού. Επίσης διότι βρίσκεται σε επαφή με τα Ιόνια Νησιά σε μια εποχή όπου εναλλάσσονται εκεί τέσσερις διαδοχικές ηγεμονίες (Βενετία, Γαλλία, Ρωσία, Αγγλία), άρα το πασαλίκι του γίνεται δίαυλος για τη συνάφεια με τη Δύση. Τέλος επειδή την ώρα που η αυτοκρατορία μοιάζει να μην είναι σε θέση να διαχειριστεί την εξουσία, εκείνος γίνεται από τους πλέον χαρακτηριστικούς εκφραστές σεπαρατιστικών (χωριστικών) λύσεων που προσβλέπουν στον ρεφορμισμό (μεταρρύθμιση) του σουλτανικού καθεστώτος. Στο τέλος βέβαια, η δική του λύση θα αποδειχθεί αναποτελεσματική και το μόνο αντίπαλο μοντέλο που θα αποδώσει θα είναι εκείνο που θα στηριχθεί στις εθνικές κοινότητες. Η λύση δηλαδή που εκπροσωπούν η σερβική και η Ελληνική Επανάσταση.

Joseph Cartwright, Ο Αλή πασάς 1819, (λεπτομέρεια).
Έγχρωμη χαλκογραφία από το: Τόπος και εικόνα τ. ΣΤ΄.
Επιμέλεια: Μανόλης Βλάχος, Αθήνα, Ολκός 1983, σελ. 124 και 153

Στην υπηρεσία του Αλή Πασά συναντάμε ορισμένα πρόσωπα που θα παίξουν ηγετικό ρόλο στην Επανάσταση, όπως ο Ανδρούτσος ή ο Καραϊσκάκης. Πώς συμβιβάζονται αυτές οι συμπεριφορέςόργανα εξουσίας και στοιχεία αντίστασης;

Η υπηρεσία χριστιανών ως φρουρών της υπαίθρου είναι από παλιά γνωστή στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αυτοί είναι οι αρματολοί που ο λαός τούς δέχεται κυρίως επειδή κυνηγάνε τους ληστές. Ο Αλή Πασάς έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον θεσμό, τον αναβάθμισε και με την πολιτική τού διαίρει και βασίλευε, χρησιμοποίησε δεξιοτεχνικά ορισμένες από τις ομάδες των ορεινών περιοχών (της Στερεάς κυρίως και της Ηπείρου) για τη δημιουργία δικής του τοπικής επιρροής. Όταν όμως ξεσπά η Επανάσταση, ο Αλή Πασάς βρίσκεται υπό διωγμόν από την Υψηλή Πύλη και οι αρματολοί, εν μέρει ή σταδιακά, αποδεσμεύονται από την επιρροή του και προσχωρούν στην εθνική εξέγερση. Ωστόσο, σε σχέση με άλλες ομάδες όπως οι κοτζαμπάσηδες ή ο κλήρος, εκείνοι αμφιταλαντεύτηκαν περισσότερο απ΄ όλους ως προς τη βαθύτερη ιδεολογική τους ένταξη. Ήταν όμως τόσο απαραίτητοι για να υπάρξει ένοπλη αντίσταση στην αυτοκρατορία, ώστε οι άλλες ομάδες ανέχονταν τις αδυναμίες τους.

Είναι ο Αλή Πασάς ο πρόδρομος της αλβανικής αφύπνισης;

Αυτό υποστηρίζεται από μερίδα της αλβανικής ιστοριογραφίας, και είναι μια επιβίωση των ρομαντικών ιδεών για τη συγκρότηση των βαλκανικών ταυτοτήτων. Ο Αλή είναι ένας Αλβανός, μουσουλμάνος, Οθωμανός πασάς αλλά δεν φαίνεται να είχε ποτέ δράση εθνοτικού τύπου. Δεν έδειξε ποτέ καμία ιδιαίτερη εύνοια προς τους αλβανικούς ή αλβα νόφωνους πληθυσμούς, ούτε προκύπτει από πουθενά καμία φροντίδα του για την ανάδειξη μιας ιδιαίτερης αλβανικής κουλτούρας. Αντίθετα απεχθανόταν ιδιαίτερα τους αλβανικής καταγωγής τοπικούς μουσουλμάνους ηγεμονίσκους και τις ανυπότακτες κοινότητες.

Luis Dupre, Ο σφραγιδοφύλακας του Αλή πασά [πρόκειται για τον Άγο Μουχουρνάρη, από τα βασικά πρόσωπα του Διβανίου του Αλή Πασά], 1819 (λεπτομέρεια) από το: Μανόλης Βλάχος, Luis Dupre, Ταξίδι στην Αθήνα και την Κωνσταντινούπολη, Αθήνα, Ολκός 1994, σελ. 89

Στη σχολική ιστορία το Σούλι εμφανίζεται ως πρόδρομος της ελληνικής εξέγερσης κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τι μαθαίνουμε γι΄ αυτό, από το Αρχείο του Αλή Πασά;

Οι Σουλιώτες ήταν μια ανυπότακτη ορεινή κοινότητα, στηριγμένη στη δύναμη των όπλων, που ζούσε από την έμμεση ή άμεση εκμετάλλευση των γειτονικών πληθυσμών. Από τη στιγμή λοιπόν που ο Αλή Πασάς ήθελε να επεκτείνει την κυριαρχία του σε όλη την περιοχή, δεν μπορούσε να ανεχτεί τοπικούς θύλακες μη ελεγχόμενης εξουσίας· γι΄ αυτό επιδίωξε με τέτοια επιμονή τη φυσική τους εξόντωση. Από το Αρχείο του μαθαίνουμε όλη τη διαδικασία της πολιορκίας του Σουλίου και τη σταδιακή αποδυνάμωση της άμυνας των Σουλιωτών, περισσότερο από κούραση και διάσπαση της εσωτερικής συνοχής τους παρά από κλασικού τύπου προδοσία, όπως κατά καιρούς έχει γραφτεί».


Ολόκληρο το δημοσίευμα μπορείτε να το διαβάσετε εδώ