ΤΟ«ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ» ΣΤΗ ΜΕΤΑΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ. ΤΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ ΜΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΕΙΑ

Στυλιανός Αντωναράκης
Το γνώθι σαυτόν στη μεταγονιδιωματική εποχή. Τι πληροφορίες δίνει το γονιδίωμά μας για την υγεία και την ασθένεια

Μετάφραση: Μαριλένα Παπαϊωάννου
Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2021 (Σεπτέμβριος)
Σελίδες: 160, με έγχρωμες και α/μ εικόνες και πίνακες
Διαστάσεις: 17 x 24 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-524-642-6
Τιμή: 14,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 12,60 €

Τι είναι το γονιδίωμα; Τι είδους ποικιλομορφία το χαρακτηρίζει; Πώς διαμορφώνεται κάθε άνθρωπος βάσει της μοριακής ιδιαιτερότητας του γονιδιώματός του; Πόσο σημαντικές είναι οι γονιδιωματικές παραλλαγές για την εμφάνιση γενετικών ασθενειών και την εκδήλωση προδιάθεσης σε κλινικές καταστάσεις και χαρακτηριστικά; Ποιο είναι το γενετικό υπόβαθρο των ασθενειών; Μπορεί η εμφάνισή τους να ερμηνευθεί εξελικτικά; Είναι άραγε ο καρκίνος μια γονιδιωματική πάθηση; Και εντέλει, πόσο σημαντικές για την υγεία και την ασθένεια είναι οι πληροφορίες που αποκομίζουμε από το γονιδίωμα;

Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας πραγματεύεται όλα αυτά τα -σημαντικά για τη ζωή κάθε ατόμου, αλλά και ολόκληρου του ανθρώπινου είδους- ερωτήματα και προσπαθεί να δώσει απαντήσεις με βάση τις γνώσεις που διαθέτουμε σήμερα. Στο βιβλίο χρησιμοποιούνται ως παραδείγματα περίπου πενήντα μικρές ιστορίες, που σκοπό έχουν να βοηθήσουν τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τον θαυμαστό κόσμο του γονιδιώματος, αλλά και να λειτουργήσουν ως εφαλτήριο για περαιτέρω αναζήτηση και ενημέρωση.

Στην πορεία για την κατανόηση της κρυμμένης αλήθειας, η επιστημονική γνώση διαρκώς εμπλουτίζεται, αναθεωρείται και κάποτε οδηγείται σε κοινούς τόπους  -πάντα μέσα από τη γόνιμη αντιπαράθεση. Οι ιστορίες του βιβλίου βασίζονται στις γνώσεις που έχουμε σήμερα· όπως, όμως, λέει ο Σαίξπηρ στην Τρικυμία: «Ό,τι είναι παρελθόν, είναι πρόλογος». Η έκδοση αυτή, λοιπόν, παραδίδεται στο αναγνωστικό κοινό με κάποιο δέος- το δέος που πηγάζει από τον βαθμό της αγνωσίας μας.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Η ΓΟΝΙΔΙΑΚΗ ΜΗΧΑΝΗ. Η ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΜΥΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΡΙΒΟΣΩΜΑΤΟΣ

Βένκι Ραμακρίσναν
Η γονιδιακή μηχανή. Η εκστρατεία αποκρυπτογράφησης των μυστικών του ριβοσώματος

Μετάφραση: Δημήτρης Τομαράς
Πρόλογος: Jenifer A. Doudna
Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2021 (Μάιος)
Σελίδες: 376, με α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 14 x 21 εκ.
ISBN σκληρόδετου: 978-960-524-613-6
Τιμή: 16,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 14,40 €

Η ιστορία αυτή είναι η προσωπική εξιστόρηση των εμπειριών που αποκόμισε ο συγγραφέας ως φοιτητής, καθηγητής και ενθουσιώδης πειραματιστής που προσπαθεί να κατανοήσει πώς τα κύτταρα εκπληρώνουν μία από τις πλέον αρχέγονες και θεμελιώδεις λειτουργίες: τη σύνθεση των πρωτεϊνών. Μέσα από την οπτική του μετανάστη στην Αμερική και αργότερα στην Αγγλία, αλλά και του φυσικού που εισδύει στον κόσμο της βιολογίας, η ιστορία του αποτυπώνει τα συναισθήματα ενός «ξένου» που λαχταρά να γίνει μέρος του επιστημονικού και κοινωνικού κόσμου τον οποίο παρατηρεί.

Υπάρχει, όμως, και η καθαυτό επιστημονική ανακάλυψη: οι δομές της βιολογικής μηχανής που διαβάζει τον γενετικό κώδικα και μεταφράζει την αλληλουχία των νουκλεοτιδίων του σε αλυσίδες αμινοξέων οι οποίες συγκροτούν όλες τις –απαραίτητες για τη ζωή στον πλανήτη– πρωτεΐνες. Το ριβόσωμα, που αποτελείται από μία μεγάλη και μία μικρή υπομονάδα, αναδεικνύεται εδώ σε όλο του το μεγαλείο: η ερευνητική δουλειά του συγγραφέα αποκάλυψε το μοριακό υπόβαθρο του μηχανισμού αποκωδικοποίησης της μικρής ριβοσωματικής υπομονάδας, αλλά και το πώς διάφορα αντιβιοτικά εμποδίζουν τη λειτουργία του βακτηριακού ριβοσώματος εξαλείφοντας έτσι τις μικροβιακές μολύνσεις. Η διαδικασία προσδιορισμού της υπομονάδας αυτής, από τις αρχικές προσπάθειες με τα επιμέρους δομικά στοιχεία, μέχρι τις κατοπινές, ηρωικές απόπειρες καθαρισμού και κρυστάλλωσης ολόκληρης της μικρής υπομονάδας, είναι μια συναρπαστική ιστορία επινοητικότητας, τύχης και, τελικά, επιτυχίας.

από τον πρόλογο της Jennifer Doudna,

Βραβείο Νομπέλ Χημείας 2020

«Το ριβόσωμα είναι ο κεντρικός επεξεργαστής που αποκωδικοποιεί τον παγκόσμιο κώδικα της ζωής, και η ιστορία της κατανόησής του είναι παρόμοια με εκείνη του DNA. Το λεπτομερές και πληθωρικό χρονικό που μας δίνει εδώ ο Βένκι Ραμακρίσναν έχει την ίδια αφοπλιστική ευθύτητα με τη Διπλή έλικα του James Watson. Ο συγγραφέας μιλάει με ειλικρίνεια για την ανταγωνιστική φιλοδοξία που λειτουργούσε ως κίνητρό του, καταθέτοντας συνάμα κάποιες εξαιρετικά εύστοχες σκέψεις για την εν δυνάμει φθοροποιό επίδραση των μεγάλων βραβείων. Η γονιδιακή μηχανή θα διαβαστεί ξανά και ξανά, ως ένα σημαντικό τεκμήριο στην ιστορία της επιστήμης.»

Richard Dawkins

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ;

Κώστας Καμπουράκης
Τι είναι τελικά τα γονίδια;

Μετάφραση: Μαριλένα Παπαϊωάννου
Επιστημονική εποπτεία: Νίκος Μοσχονάς
Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2021 (Ιανουάριος)
Σελίδες: 368, με α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 17 x 24 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-524-601-3
Τιμή: 18,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 16,20 €

 

Τι είναι τα γονίδια και τι κάνουν; Τούτες οι φαινομενικά απλές ερωτήσεις είναι στην πραγματικότητα δύσκολο να απαντηθούν με ακρίβεια. Γι’ αυτό, λοιπόν, δίνονται υπερβολικά απλοϊκές απαντήσεις και δημιουργούνται πολύ μεγάλες παρανοήσεις, με πιο χαρακτηριστικές τις αναφορές στα μέσα μαζικής ενημέρωσης περί ύπαρξης ενός γονιδίου «για» ένα συγκεκριμένο γνώρισμα ή «για» μια συγκεκριμένη νόσο. Ωστόσο, μόνα τους τα γονίδια δεν κάνουν τίποτε απολύτως. Αντίθετα, το DNA που κληρονομούμε από τους γονείς μας είναι αυτό που αλληλεπιδρά διαρκώς με το περιβάλλον και λειτουργεί ποικιλοτρόπως σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Το βιβλίο συνοψίζει ό,τι γνωρίζουμε και δεν γνωρίζουμε για τα γονίδια, και αναλύει ποιες είναι οι πιθανές επιπτώσεις της γενετικής έρευνας στην ανθρώπινη ζωή.

«Το Τι είναι, τελικά, τα γονίδια; αποτελεί μια συναρπαστικά γλαφυρή και παιδαγωγικά χρησιμότατη εξήγηση δύσκολων εννοιών της σύγχρονης βιολογίας. Καλύπτει, μάλιστα, ένα κενό στη σχετική βιβλιογραφία που –εκ των υστέρων– φαντάζει τεράστιο.»

Tobias Uller,
Πανεπιστήμιο του Lund, Σουηδία
βιβλιοκριτική στο Frontiers in Genetics

«Οι εξαιρετικά διαυγείς αναλύσεις αυτού του βιβλίου είναι στέρεα βασισμένες στην πειραματική ιστορία της γενετικής, ενώ μια ποικιλία από σχεδιαγράμματα και εικόνες των σκαπανέων του συγκεκριμένου επιστημονικού πεδίου δίνουν όσες ακριβώς πρόσθετες πληροφορίες χρειάζονται.»

R.K. Harris,
Πανεπιστήμιο WilliamCarey, ΗΠΑ
βιβλιοπαρουσίαση στο Choice

 

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

 

 

 

 

JUNK DNA. ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΟΣ

Nessa Carey
Junk DNA.Ένα ταξίδι στη σκοτεινή ύλη του γονιδιώματος

Μετάφραση: Βασιλική Καλότυχου, Θεόδωρος Κοκκορόγιαννης, Ρεβέκκα Τζανετέα
Αθήνα, εκδόσεις ΕΑΠ, 2020 (Οκτώβριος)
Σελίδες: 376, με α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 17 x 24 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-618-5497-02-6
Τιμή: 25,90 € // στο βιβλιοπωλείο μας 23,31 €

 

Για δεκαετίες, μετά την ταυτοποίηση της δομής του DNA, οι επιστήμονες εστίαζαν μόνο στα γονίδια, δηλαδή τις περιοχές του γονιδιώματος που, βάσει του γενετικού κώδικα, παράγουν τις πρωτεΐνες. Οι υπόλοιπες περιοχές θεωρούνταν ότι, επειδή δεν είναι κωδικές, δηλαδή επειδή δεν παράγουν πρωτεΐνες, δεν εξυπηρετούν κανέναν απολύτως σκοπό και για αυτό άλλωστε είχαν χαρακτηριστεί με την ελάχιστα κολακευτική ονομασία «άχρηστο DNA» (junk DNA). Ωστόσο, η αλληλούχηση του γονιδιώματος του ανθρώπου τη δεκαετία του 2000 αποκάλυψε ότι το μη κωδικό DNA καταλαμβάνει μέχρι και το 98% του γονιδιώματος, ενώ οι έρευνες που ακολούθησαν απέδειξαν ότι οι παραλλαγές και τροποποιήσεις σε αυτό το μη κωδικό DNA (και τα μη κωδικά RNA που παράγονται από αυτό), εμπλέκονται σε πολλές φυσιολογικές και παθολογικές διεργασίες. Το μη κωδικό DNA και τα μη κωδικά RNA αποτελούν πλέον την ερμηνεία πολλών νόσων, για τις οποίες δεν είχε προταθεί μέχρι τώρα κανένας αιτιολογικός μηχανισμός. Οι διαρκώς αυξανόμενες γνώσεις για το μη κωδικό DNA οδήγησαν σε καινοτόμες έρευνες και θεραπευτικές προσεγγίσεις, που ίσως μπορέσουν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση ενός μεγάλου αριθμού ασθενειών.

Το μη κωδικό DNA διαδραματίζει ζωτικό και απρόβλεπτο ρόλο στον έλεγχο της έκφρασης των γονιδίων, από την ελάχιστη τροποποίηση μεμονωμένων γονιδίων έως την πλήρη απενεργοποίηση ολόκληρων χρωμοσωμάτων. Αυτές οι λειτουργίες έχουν ωθήσει στην αναθεώρηση αυτής καθαυτής της λέξης «γονίδιο» και έχουν πυροδοτήσει μια ζωηρή διαμάχη σχετικά με το εάν αυτό το αποκαλούμενο «άχρηστο» τμήμα του γονιδιώματος μπορεί να αποτελεί την πηγή της ανθρώπινης βιολογικής πολυπλοκότητας. Βασισμένη στη συνεργασία της με κορυφαίους ερευνητές στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, η Nessa Carey μας δίνει μια περιεκτική και συναρπαστική εισαγωγή στην έννοια του μη κωδικού DNA και της καθοριστικής εμπλοκής του σε μια μεγάλη ποικιλία φαινομένων. Καθώς έχουμε αρχίσει να ξεκλειδώνουμε τα μυστικά του «άχρηστου» DNA μόλις τα τελευταία χρόνια, το βιβλίο της Nessa Carey αποτελεί έναν συναρπαστικό οδηγό στην ιστορία και τις αμφισβητήσεις αυτού του ταχύτατα αναδυόμενου πεδίου διαμάχης. 

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

ΓΕΝΕΤΗΣΙΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ. ΤΑ ΓΕΝΝΗΤΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΡΟΠΙΕΣ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ

Μέννο Σχίλτχαϋζεν
Γενετήσια παιχνίδια. Τα γεννητικά όργανα των ζώων και οι ιδιοτροπίες της εξέλιξης

Μετάφραση: Μαριλένα Παπαϊωάννου
Επιστημονική εποπτεία: Σίνος Γκιώκας
Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2019 (Σεπτέμβριος)
Σελίδες: 391, με α/μ σχέδια
Διαστάσεις: 14 x 21 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-524-562-7
Τιμή: 16,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 14,40 €

Το σεξ βρίσκεται στο επίκεντρο κάθε ατομικής συμπεριφοράς, στον κόσμο των ζώων. Αυτό, βέβαια, έχει άμεση επίπτωση στο σχήμα, το μέγεθος, τη μορφολογία, αλλά και στους τρόπους λειτουργίας των αναπαραγωγικών τους οργάνων. Όλα τα παραπάνω συνδέονται με το περίφημο φαινόμενο της φυλετικής (ή σεξουαλικής) επιλογής, το οποίο ο ίδιος ο Δαρβίνος είχε θεωρήσει τόσο σημαντικό ώστε να του αφιερώσει ολόκληρο βιβλίο! Ωστόσο, στον αιώνα που ακολούθησε οι σχετικές έρευνες αναπτύχθηκαν ελάχιστα: η αιδημοσύνη και τα ταμπού έπαιξαν τον ρόλο τους. Σήμερα, βέβαια, τα πράγματα αλλάζουν…

Στα Γενετήσια παιχνίδια, ο εξελικτικός βιολόγος και οικολόγος Μέννο Σχίλτχαϋζεν καταφέρνει να συγκεντρώσει όλα τα καινούργια στοιχεία για το θέμα και να αναδείξει με χιούμορ, πολλά σκίτσα και διαγράμματα, γλαφυρή και ενίοτε υπαινικτική γλώσσα, αλλά πάντοτε τεκμηριωμένα, την εξέλιξη της σεξουαλικής συμπεριφοράς μέσα από την εξέλιξη των γεννητικών οργάνων. Σκιαγραφώντας έναν κόσμο άλλοτε άγριο κι άλλοτε αστείο (όπως είναι εντέλει και η ζωή), διαλύει παρανοήσεις και προκαταλήψεις (περί καλού και κακού) και μας δίνει να καταλάβουμε ότι το άρμα της εξέλιξης της ζωής (που δεν έχει οδηγό) το τραβούν, σε μεγάλο βαθμό, τα δύο «άλογα» της φυλετικής επιλογής. Το ένα είναι αρσενικό και το άλλο θηλυκό: συχνά διαφωνούν μεταξύ τους, πρόσκαιρα συμφιλιώνονται, έως την επόμενη σύγκρουση, όμως αλλάζουν συνέχεια μορφή και συμπεριφορά.

  (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)