ΩΔΙΝΕΣ ΘΑΝΑΤΟΥ

Μωσέ Αελιών  
Ωδίνες Θανάτου. Το χρονικό ενός Σαλονικιού Εβραίου στα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης Άουσβιτς, Μαουτχάουζεν, Μελκ, Έμπενζεε και τα μετά την απελευθέρωση
 
Μετάφραση: Σπύρος Κακουριώτης
Αθήνα, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2020 (Φεβρουάριος)
Σελίδες: 367, με α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 14 x 20,5 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-221-842-6
Τιμή: 16,96€ // στο βιβλιοπωλείο μας 15,26 €



 Ο Αελιών ήταν στα μάτια μου πάντοτε το σύμβολο της ίδιας της «ισραηλινότητας», γεννημένος σε τούτη τη γη, μαχητής... Δεν μπορώ να το πιστέψω πως είναι επιζών του Ολοκαυτώματος.

Αυτή ήταν η αντίδραση ενός υφισταμένου του αξιωματικού Μωσέ Αελιών όταν, χρόνια αργότερα, πρωτοείδε την αυτοβιογραφία του. Δύσκολα, πράγματι, μπορούσε να συνδέσει κανείς τον μάχιμο αξιωματικό με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Διότι, στο νεαρό ισραηλινό κράτος της δεκαετίας του '50, υπήρχε ένας ξεκάθαρος ιεραρχικός διαχωρισμός: από τη μια, ο καινούργιος μαχητικός Εβραίος και, από την άλλη, ο Εβραίος της διασποράς, το νικημένο θύμα.

Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη, ο Μωσέ Αελιών στάλθηκε, 17 ετών, στο Άουσβιτς μαζί με την οικογένειά του. Μονάχα αυτός επιβίωσε από εκεί, όπως κι από τη φοβερή «πορεία θανάτου» και τα άλλα στρατόπεδα που γνώρισε στη συνέχεια. Μετά την απελευθέρωσή του, το 1945, βρέθηκε στην Ιταλία, απ' όπου πέρασε στο Ισραήλ σαν «παράνομος» μετανάστης. Στον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας κατατάχθηκε στον στρατό, όπου παρέμεινε για είκοσι δύο χρόνια. Σ' όλο αυτό το διάστημα δεν επισκέφθηκε ποτέ την Ελλάδα και τη Θεσσαλονίκη, παρά μόνο το 1987, ήταν δε εξαιρετικά απρόθυμος να μιλήσει για το Ολοκαύτωμα, ακόμα και στη γυναίκα του και τα παιδιά του - μια απώθηση ιδιαίτερα αποτελεσματική, τουλάχιστον εξωτερικά.

Όταν τελικά έσπασε το φράγμα, ο Μωσέ αισθάνθηκε την ανάγκη να γράψει «ιστορία», να είναι όσο ακριβέστερος γίνεται και να μην αγγίξει τα συναισθήματά του. Παρά τη δυσκολία, σήμερα δηλώνει ικανοποιημένος από την προσπάθεια - «γιατί με οδήγησε σε τόπους τελείως καινούργιους για μένα». Ο πόνος της μνήμης οδηγεί στην ανάγκη της συγγραφής, στη χαρά της γραφής.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

ΞΑΝΑ ΣΤΗ ΣΑΛΟΝΙΚΗ

Λέων Α. Ναρ
Ξανά στη Σαλονίκη. Η μετέωρη επιστροφή των Ελλήνων Εβραίων στον γενέθλιο τόπο (1945-1946)

Προλεγόμενα: Στράτος Ν. Δορδανάς
Αθήνα, Εκδόσεις Πόλις 2018
Σελίδες: 171
Διαστάσεις: 14 x 20,8 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-435-638-6
Τιμή: 14,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 12,60 €

Η επώδυνη ανασυγκρότηση της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης (1945-1946) και η καταγραφή των εμποδίων που συναντούσε η επανένταξη των Εβραίων στη συλλογικότητα της πόλης. Οι διαρκείς προσπάθειες για την επανάκτηση των κατασχεμένων ακινήτων και η απροθυμία του κράτους να έρθει σε αντιπαράθεση με τους μεσεγγυούχους. Η μεταπολεμική λεηλασία του κατεστραμμένου νεκροταφείου της Κοινότητας και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες έδρασε η Υπηρεσία Διαχείρισης Ισραηλιτικών Περιουσιών.

Ο Λέων Α. Ναρ, αξιοποιώντας πλουσιότατο αρχειακό υλικό, αξιολογεί τις συνθήκες που επικράτησαν τα δύο πρώτα χρόνια της μεταπολεμικής ανασύστασης της Κοινότητας, η οποία, χωρίς να απομακρύνεται από τον κλονισμό που υπέστη, προσπαθεί να εξοικειωθεί σταδιακά με τη διαχείριση της νέας πραγματικότητας. 

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΛΟΥΝΑ. ΔΟΚΙΜΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

Ρίκα Μπενβενίστε
Λούνα. Δοκίμιο ιστορικής βιογραφίας
 
Αθήνα, Πόλις 2017
Σελίδες: 218, με α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 14 x 21 εκ.
ISBN 978-960-435-586-0
Τιμή: 15,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 12,00 €



Στο βιβλίο αυτό, η βιογραφία της Λούνας ανοίγει ένα μονοπάτι για να ξανασκεφτούμε τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης στην πόλη τους, τη Shoah, τη φτώχεια και τα ανάποδα μεταπολεμικά χρόνια. Επειδή ήταν φτωχή, αγράμματη και γυναίκα, τα ίχνη της εύκολα χάνονται ανάμεσα στους αφανείς της ιστορίας. Αρχειακά τεκμήρια, καταγεγραμμένες μαρτυρίες, φωτογραφίες και προσωπικές αναμνήσεις συναρμόζονται ως ισότιμες «πηγές» που καλούν σε ίση κριτική διάθεση. Εισβάλλουμε στον κόσμο και στη σιωπή των αφανών με λέξεις που δεν είναι δικές τους, γιατί τα λόγια τους δεν ακούστηκαν, πάρα πολλές φορές αγνοήθηκαν ή λησμονήθηκαν. Ακολουθούμε τα ίχνη ενός βίου που δέθηκε με τις περιπέτειες του 20ού αιώνα, διατρέχοντας τους τόπους απ’ όπου πέρασε η Λούνα, εκείνους που κατοίκησε. Τα ίχνη της αναζητούνται σε κτίρια, οικοδομές, τοπία της πόλης. Οι ιστορίες που λέγονται είναι ιστορίες που δέθηκαν με αυτούς τους τόπους, με την κατοίκησή τους από τη Λούνα και από τους δικούς της.

Ρ. ΜΠ.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Η Ρίκα Μπενβενίστε γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1959. Σπούδασε Ιστορία στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές της σπουδές στη Μεσαιωνική Ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, στο Παρίσι, απ’ όπου έλαβε και το διδακτορικό της δίπλωμα. Σήμερα είναι καθηγήτρια της Ιστορίας της Μεσαιωνικής Ευρώπης στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την ιστορική ανθρωπολογία της μεσαιωνικής Δύσης, την ιστοριογραφία, καθώς και την εβραϊκή ιστορία. Έχει δημοσιεύσει εργασίες γύρω από την έρευνα των δικαστικών αρχείων, τις σχέσεις Εβραίων και χριστιανών στον Μεσαίωνα, και την ιστορία της θρησκευτικής μεταστροφής.  Παράλληλα, μελετά την ιστορία και την ιστοριογραφία του Ολοκαυτώματος και έχει δημοσιεύσει σχετικές μελέτες.

Κυκλοφορούν επίσης τα βιβλία της: Η ποινική καταστολή της νεανικής εγκληματικότητας τον 19ο αιώνα, 1833-1911 (Αντ. Ν. Σάκκουλας, 1994), Εβραίοι ταξιδιώτες τον Μεσαίωνα (Νεφέλη, 1997), Από τους Βαρβάρους στους Μοντέρνους: Κοινωνική ιστορία και ιστοριογραφικά προβλήματα της μεσαιωνικής Δύσης (Πόλις, 2007). Το πιο πρόσφατο βιβλίο της, Αυτοί που επέζησαν, Αντίσταση, Εκτόπιση, Επιστροφή. Θεσσαλονικείς Εβραίοι στη δεκαετία του 1940, που κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 2014 από τις εκδόσεις Πόλις, τιμήθηκε με κρατικό βραβείο (2015), μεταφράστηκε στα γερμανικά και πρόκειται να εκδοθεί στα αγγλικά από το Yad Vashem.

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΗΡΙΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ Ε΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΡΡΕΝΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΗΡΙΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ  
ΤΟΥ Ε΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΡΡΕΝΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Παρασκευή 8 Σεπτεμβρίου 2017, στις 18.30

Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ

Βίλα Καπαντζή – Βασιλίσσης Όλγας 108

Με την ανέγερση μιας αναθηματικής στήλης στην αυλή της Βίλας Καπαντζή, το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης σε συνεργασία με τον σύλλογο αποφοίτων του Ε’ Γυμνασίου-Λυκείου Θεσσαλονίκης τιμά τη μνήμη των σαράντα εβραίων μαθητών του Ε΄ Γυμνασίου Αρρένων Θεσσαλονίκης, των οποίων η φοίτηση διακόπηκε βίαια από τους ναζί τον Φεβρουάριο του 1943 για να εκτοπιστούν από τον Μάρτιο του ίδιου έτους στο στρατόπεδο θανάτου του Άουσβιτς-Μπίρκεναου, ακολουθώντας τη μοίρα της υπόλοιπης ισραηλιτικής κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Η Βίλα Καπαντζή, η οποία σήμερα στεγάζει το Πολιτιστικό Κέντρο του ΜΙΕΤ στη Θεσσαλονίκη, υπήρξε η ιστορική έδρα του σχολείου από το 1939 έως το 1962.

Με πρωτοβουλία του συλλόγου αποφοίτων του Ε΄ Γυμνασίου, ο σύλλογος καθηγητών του σχολείου αποφάσισε να απονείμει τιμής ένεκεν το απολυτήριο στον μοναδικό σήμερα επιζώντα, Μωζέ Σεγκούρα, ο οποίος είχε περάσει στην Αντίσταση και διέφυγε έτσι τον εκτοπισμό.

Στην τελετή αποκαλυπτηρίων του μνημείου έχουν κληθεί να παραστούν ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, η πρέσβειρα του Ισραήλ στην Ελλάδα Ιρίτ Μπεν-Άμπα, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Γιάννης Μπουτάρης, ο πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας και πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΜΙΕΤ Παναγιώτης-Αριστείδης Θωμόπουλος, ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης Δαυίδ Σαλτιέλ, ο πρόεδρος του συλλόγου καθηγητών του Ε΄ Γυμνασίου Νίκος Σταμπολίδης και των αποφοίτων του Γιάννης Χατζόπουλος, ο εκπαιδευτικός Νίκος Γουλής, ο οποίος ερεύνησε την υπόθεση των εβραίων μαθητών του σχολείου.

Οι βιολονίστες Αχιλλέας Καπλανίδης και Ηλίας Ναχμίας θα πλαισιώσουν την εκδήλωση με σεφαραδίτικη μουσική.

Το μνημείο είναι μια μεταλλική στήλη, πάνω στην οποία έχει διατρηθεί το κείμενο με το ιστορικό σε τρεις γλώσσες –ελληνικά, εβραϊκά και αγγλικά–, φυτεμένη στο γρασίδι του κήπου της βίλας. Θα παραμείνει ακάλυπτη ώστε να οξειδωθεί από τη βροχή. Τα διάτρητα γράμματα υποδηλώνουν την απουσία. Η οξείδωση την απώλεια και τη φθορά.

Η ΩΡΑΙΑ ΖΩΗ ΤΗΣ ΚΛΑΡΑ ΣΙΑΤΟ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΣΑΛΟΝΙΚΩΤΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η ωραία ζωή της Κλάρα Σιάτο και άλλες σαλονικιώτικες ιστορίες

Κείμενα: συλλογικό
Μετάφραση-Επιμέλεια: Ιακώβ Σιμπή, Καρίνα Λάμψα
Αθήνα, Εκδόσεις Καπόν 2014
64 σελ. με α/μ εικόνες
ISBN 978-960-6878-82-4
Τιμή 14,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 12,60 €



Στην Ωραία ζωή της Κλάρα Σιάτο και άλλες σαλονικιώτικες ιστορίες, αναδύεται μέσα από διηγήματα, οικογενειακές αφηγήσεις, μαρτυρίες και ποιήματα η ατμόσφαιρα της παλιάς Θεσσαλονίκης και της εβραϊκής κοινότητάς της, από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο γνωστός Ισραηλινός συγγραφέας Γιοράμ Κανιούκ σε ένα συναρπαστικό διήγημά του που κινείται μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας, μεταφρασμένο για πρώτη φορά στα ελληνικά, φιλοτεχνεί το πορτρέτο μιας ερωτευμένης γυναίκας, που καλείται να επιβιώσει πρώτα στην Ελλάδα, την εποχή της γερμανικής κατοχής, κι ύστερα στην Παλαιστίνη.

Σε ένα άλλο διήγημα, μεταφρασμένο επίσης για πρώτη φορά στα ελληνικά, ο Ααρών Μέγκεντ περιγράφει με αριστοτεχνικό τρόπο τη σκληρή ζωή των Σαλονικιών λιμενεργατών, των περίφημων χαμάληδων –στη συγκεκριμένη περίπτωση καλούνται να ξεφορτώσουν ένα φορτίο ταύρων– με συνειρμούς που παραπέμπουν στο Ολοκαύτωμα.

Στην παλιά Σαλονίκη μας μεταφέρει ο Γεούντα Χαΐμ Περαχιά, με μια αφήγησή του μεταφρασμένη από τα λαντίνο, όπου περιγράφει την εβραϊκή κοινότητα της εποχής, με τις παραδόσεις και τις αξίες της, μέσα από τη ζωή μιας οικογένειας που στο επίκεντρό της βρίσκεται μια νεαρή κοπέλα σε ηλικία γάμου, η Μπίμπα.

Η Παλομίκα πάλι, στο ομώνυμο διήγημα της Ραχέλ Αλκαλάι, θα υποχρεωθεί να αφήσει την προπολεμική Θεσσαλονίκη για την Παλαιστίνη, όπου θα βιώσει την αντίθεση δύο πολύ διαφορετικών κόσμων.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)