ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΤΕΣ ΕΜΠΟΡΟΙ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ. Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΙΓΓΛΕΣΗ
Βορειοελλαδίτες έμποροι
στο τέλος της Τουρκοκρατίας
Ο Σταύρος Ιωάννου

Αθήνα, Ιστορικό Αρχείο ─ Πολιτιστική Συμβολή
της Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος 2004
300 σελ., τιμή 37.80 €, έκπτωση 5%
Τελική τιμή 35.91 €


«Κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα σημειώθηκαν στον ελληνικό και τον ευρύτερο βαλκανικό χώρο βαθιές οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές, οι οποίες δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για τον κοινωνικοοικονομικό μετασχηματισμό των Βαλκανίων κατά τον 19ο αιώνα.

Στο πλαίσιο των οικονομικών δομών που διαμορφώθηκαν κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κατάκτησης, οι λαοί της Βαλκανικής διείσδυσαν ενεργά στον μηχανισμό του διεθνούς εμπορίου, επωφελούμενοι και από τις ευνοϊκές συγκυρίες τις οποίες διαμόρφωνε ο ανταγωνισμός των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, στην προσπάθειά τους να κυριαρχήσουν στο εμπόριο της Ανατολικής Μεσογείου. Παράλληλα, οι εμπορικές συμφωνίες που υπέγραφε η Οθωμανική Αυτοκρατορία με τα ευρωπαϊκά κράτη και οι παροχές απαλλαγών και ειδικών προνομίων, αμοιβαία, στους υπηκόους των δύο πλευρών δημιουργούσαν ευνοϊκές προϋποθέσεις για την εγκατάσταση οθωμανών υπηκόων στο εξωτερικό. Ορισμένα γεγονότα, όπως ο ευρωπαϊκός αποκλεισμός, η Γαλλική Επανάσταση και οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι ευνόησαν ιδιαίτερα την ανάπτυξη του ελληνικού εμπορίου και την άνοδο των Ελλήνων εμπόρων.

[…] Στο πλαίσιο του διεθνούς εμπορίου οι Έλληνες και άλλοι βαλκάνιοι έμποροι έπαιζαν καταρχήν τον ρόλο των ενδιαμέσων μεταξύ του εσωτερικού και του εξωτερικού εμπορίου, ενεργώντας πολλές φορές ως προστατευόμενοι των Μεγάλων Δυνάμεων, ιδίως στα πρώτα εμπορικά τους βήματα. Η επέκταση των εμπορικών δραστηριοτήτων των ελλήνων εμπόρων και η ίδρυση παροικιών στα σημαντικότερα εμπορικά κέντρα της Ευρώπης, κατά τα τέλη του 18ου αιώνα, τους επέτρεψε να ελέγχουν άμεσα σημαντικό τμήμα του εισαγωγικού-εξαγωγικού εμπορίου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το πέρασμα του εμπορίου στα χέρια μη οθωμανών εμπόρων σηματοδοτεί μια ευρύτερη πολιτισμική ανάπτυξη στην περιοχή της Βαλκανικής, καθώς οι Έλληνες διατηρούσαν κυρίαρχη θέση στο εμπόριο αυτό, μεταξύ των άλλων βαλκανικών λαών.

[…] Ο έμπορος Σταύρος Ιωάννου, καταγόταν από την Ήπειρο και ανέπτυξε την εμπορική του δραστηριότητα στον γεωγραφικό χώρο των Βαλκανίων και της Κεντρικής Ευρώπης. Έδρα της εμπορικής του εταιρείας ήταν η Βιέννη. Χρονικά, η λειτουργία της συγκεκριμένης εμπορικής εταιρείας τοποθετείται στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα, περίοδο ακμής του εμπορίου της προς εξέτασιν περιοχής αλλά και του ελληνικού εμπορίου γενικότερα. Η διαδικασία μετανάστευσης και εγκατάστασης είχε ολοκληρωθεί, οι αγορές είχαν αποκτήσει την ιδιαίτερη σημασία τους, οι εμπορικοί δρόμοι είχαν παγιωθεί και οι ελληνικές εμπορικές εταιρείες παρουσίαζαν ζωηρή δραστηριότητα…»

(από την εισαγωγή του βιβλίου)

Προσωπογραφία Γεωργίου Ι. Σταύρου, 1841-1869
Νικηφόρος Λύτρας (1832-1904), λάδι σε μουσαμά, 110 x 80 εκ.

«Το 1811 ο πρωτότοκος γιος του Σταύρου Ιωάννου, Γεώργιος Σταύρου, ο μετέπειτα ιδρυτής της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, ήταν 23 ετών. Ο Γεώργιος, ήδη από το 1803, βρισκόταν με τον πατέρα του στη Βιέννη όπου σπούδαζε σε εμπορική σχολή. Το 1811 βρισκόταν σε ώριμη ηλικία, ενώ παράλληλα είχε τις απαραίτητες γνώσεις για να αναλάβει την οικογενειακή επιχείρηση. Όμως ο Σταύρος Ιωάννου προτίμησε να συμπεριλάβει στην εταιρεία που ίδρυσε το 1811 ακόμη δύο εταίρους, τον ανιψιό του Ζώη Χαραμή, που ήταν γιος της αδελφής της συζύγου του και του εμπόρου Δημητρίου Χαραμή, καθώς και τον Μιχαήλ Μανούση…»

(Η εταιρεία του Σταύρου Ιωάννου
με τον γιο του Γεώργιο Σταύρου)

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Λάμπρος Λιάβας

Το ελληνικό τραγούδι

από το 1821 έως τη δεκαετία του 1950

Αθήνα, Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος 2009

Με τη συνεργασία του Ελληνικού Λογοτεχνικού

και Ιστορικού Αρχείου, 373 σελ., τιμή 73.15 €

Έκπτωση 10%, τελική τιμή 65.85 €

Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης έρευνας του εθνομουσικολόγου Λάμπρου Λιάβα για την ιστορική και λειτουργική εξέλιξη του ελληνικού τραγουδιού από την Επανάσταση του 1821 έως και τη δεκαετία του 1950. Ο συγγραφέας καταγράφει την πορεία του ελληνικού τραγουδιού σε σχέση με τα ιστορικά γεγονότα και τις κοινωνικές συνθήκες κάθε εποχής. Ανατρέχοντας σε αρχειακές πηγές και αξιοποιώντας ένα πλούσιο εικονογραφικό υλικό που προέρχεται από το Ε.Λ.Ι.Α. καθώς και από άλλα ιδιωτικά και δημόσια αρχεία, αναδεικνύει τα επιμέρους μουσικά είδη και τους δημιουργούς τους και μας ταξιδεύει με λόγο μεστό και τεκμηριωμένο στα μουσικά μονοπάτια της νεώτερης ελληνικής ιστορίας.

Ταξίδι στο ελληνικό τραγούδι ως το 1950

Γιώτα Συκκά

Στήλη: Πολιτισμός, σελ. 15

Καθημερινή, 9.2.2010

Ο Λάμπρος Λιάβας αξιοποίησε το υλικό των αρχείων του ΕΛΙΑ σε μια εκδοση με αφετηρία το 1821

«Η σχέση του Ελληνα με το τραγούδι, τον στίχο, τη μουσική, την ερμηνεία, πάντα ήταν ιδιαίτερη. Σε αυτό κατέφευγε τις δύσκολες στιγμές, αλλά και εκείνες της χαράς, της λύπης στον κύκλο της ζωής του.

Αυτούς τους κύκλους παράλληλα με εκείνους της ιστορίας της Ελλάδας, παρουσιάζει η έκδοση Το ελληνικό τραγούδι, από το 1821 έως τη δεκαετία του 1950 του Λάμπρου Λιάβα.

Παρτιτούρες από δημοφιλή τραγούδια του Αττίκ, σε εκδόσεις του ίδιου, από την περίοδο 1928-1929 όταν εμφανιζόταν στα βαριετέ του Ζαππείου και του Φαλήρου

Ένα συναρπαστικό ταξίδι στη διαδρομή και τον ρόλο του ελληνικού τραγουδιού από την επανάσταση του 1821 έως το 1950 που ξεκινάει μια νέα εποχή, η οποία θα αποτελέσει μελέτη άλλης έκδοσης.

Η ιδέα ήταν του Μάνου Χαριτάτου, προέδρου του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου, προκειμένου να αξιοποιηθεί όλο το πολύτιμο υλικό του ΕΛΙΑ και βρήκε ανταπόκριση στον τότε διοικητή της Εμπορικής Τράπεζας Γιώργο Προβόπουλο και το Δ.Σ. Ετσι ξεκίνησε το μουσικό ταξίδι που βρήκε συμπαραστάτες στην παραγωγή, το ζεύγος Καπόν.

Καλό σου ταξείδι, από τις μεγαλύτερες μεταπολεμικές επιτυχίες
του Κώστα Γιαννίδη, με τη Σοφία Βέμπο
στο απόγειο της καριέρας της, 1947

Ο συγγραφέας ξεκινάει από την περίοδο της τουρκοκρατίας και τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα όπου το ελληνικό τραγούδι ταυτίζεται κυρίως με το δημοτικό. Βασικό χαρακτηριστικό του η συλλογικότητα, η προφορική δημιουργία και αναμετάδοση, η επανεπεξεργασία. Ο ρόλος που έπαιζε αποτυπώνεται σ’ ένα απ’ τα αποσπάσματα από τα Απομνημονεύματα του Στρατηγού Μακρυγιάννη: φάγαμεν ψωμί, τραγουδήσαμεν κ’ εγλεντήσαμεν.

Με την άφιξη του Οθωνα στην Αθήνα είχαμε τις πρώτες μουσικές εσπερίδες σε σπίτια ξένων και νεόκτιστα πλουσίων Ελλήνων, ενώ με τα χρόνια ως επισφράγισμα κάθε ανακτορικής εσπερίδας καθιερώνεται ο γραφικός καλαματιανός. Εποχή που οι ευρωπαϊκοί χοροί σκανδάλιζαν τους Αθηναίους που θεωρούσαν ανυπόφορο το ανακάτωμα ανδρών και γυναικών και ιδίως το αγκάλιασμα στον χορό. Κάποιοι βέβαια διδάσκονταν σε σχολές πολωνέζα, βαλς, φρανσέζ και καντρίλιες.

Η Ρόζα Εσκενάζι, με τον Λάμπρο Λεονταρίδη στη λύρα
και άλλους Μικρασιάτες μουσικούς, 1936. Αρχείο Ν. Ε. Τόλη

Οι επτανησιακές επιρροές και το πρώτο ελληνικό κουιντέτο (1855) ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο που συνδέεται με την ενθρόνιση του Γεωργίου Α΄ και την ενσωμάτωση των Επτανήσων, ενώ λίγο αργότερα ο Αλέξανδρος Κατακουζηνός, άσκησε ιδιαίτερη επιρροή στα μουσικά πράγματα ανοίγοντας τον κύκλο συζητήσεων και αντεγκλήσεων για το βυζαντινό ζήτημα.

Η περίοδος της ακμής του αθηναϊκού τραγουδιού συνδέεται με την ενσωμάτωση των νησιών του Ιονίου στο ελληνικό κράτος, ενώ στον αντίποδα, η αθηναϊκή επιθεώρηση βρήκε ανταπόκριση στις λαϊκές μάζες.

Ο εθνομουσικολόγος Λ. Λιάβας στέκεται και στα τραγούδια του πολέμου, εκείνα του θεάτρου σκιών, το ελαφρύ τραγούδι, τον ναό της τέχνης του Αττίκ, τους: Xρήστο Χαιρόπουλο, Κώστα Γιαννίδη, Μιχάλη Σουγιούλ, τη σχολή της Σμύρνης, τους ρεμπέτες, τη λογοκρισία της δικτατορίας του Μεταξά που πήγε πίσω το τραγούδι.

Βασίλης Τσιτσάνης – Μαρίκα Νίνου. Αρχές δεκαετίας 1950

Στην Αμερική όμως το ελληνικό τραγούδι άνθησε στη ζωή της ομογένειας, ενώ στην Ελλάδα από την Κατοχή ώς τον Εμφύλιο δημιουργεί άλλες βάσεις. Η έκδοση σταματάει με τον τελευταίο Μέγα Ανατολικό, όπως χαρακτηρίζει ο Λ. Λιάβας τον Στέλιο Καζαντζίδη, την περίοδο που δύουν οι δίσκοι των 78 στροφών και γεννιέται μια καινούργια σημαντική εποχή».