ΤΟ ΠΑΛΙΜΨΗΣΤΟ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ. ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΟΡΑΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΚΛΕΚΤΙΚΟΣ ΤΟΠΙΚΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΕΜΠΡΑΡ ● ΖΑΧΟΣ ● ΚΙΤΣΙΚΗΣ ● ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ

Νίκος Καλογήρου
Σε συνεργασία με τους: Μαρία Δούση, Δημήτριο Κονταξάκη, Σοφοκλή Κωτσόπουλο
Το παλίμψηστο της Αριστοτέλους. Βυζαντινά οράματα και εκλεκτικός τοπικισμός στη Θεσσαλονίκη. Εμπράρ ● Ζάχος ● Κιτσίκης ● Παπαναστασίου

Εισαγωγή: Αλέξανδρος Τζώνης
Θεσσαλονίκη, εκδόσεις University Studio Press, 2021 (Μάιος)
Σελίδες: 288, με έγχρωμες και α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 20,5 x 29
ISBN χαρτόδετου: 978-960-12-2520-3
Τιμή: 40,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 36,00 €

 

 

«...Παρά την ύπαρξη εκτενούς σχετικής βιβλιογραφίας, η συμβολή του Εμπράρ, και κυρίως του Ζάχου, του Κιτσίκη και των άλλων αρχιτεκτόνων μελών της Διεθνούς Επιτροπής και όχι μόνο αυτών, στον εμπλουτισμό των σχεδιαστικών πρακτικών για την πόλη και τη δημόσια αρχιτεκτονική δεν έχει ακόμη εκτιμηθεί με πληρότητα και κριτική προσέγγιση. Ιδιαίτερα αυτό ισχύει στο κρίσιμο θέμα της αποτίμησης της αστικής και αρχιτεκτονικής σύνθεσης, που προέκυψε με την εφαρμογή του συνόλου των προβλεπόμενων ρυθμίσεων. Δεν έχει ακόμη πλήρως αναδειχθεί η σύνθετη ιδεολογική επιλογή της εκλεκτικής δημιουργίας μιας «νεοβυζαντινής» αρχιτεκτονικής με έμμεσο στόχο την «ελληνοποίηση» της πολυπολιτισμικής Θεσσαλονίκης που επιδίωξε η ελληνική κυβέρνηση με πρωτεργάτη τον αρμόδιο υπουργό Αλέξανδρο Παπαναστασίου.

Στην παρούσα δημοσίευση, κεντρική θέση έχει ο «νεοβυζαντινός» εμβληματικός άξονας της Αριστοτέλους. Η ανάλυση αυτού του αποσπασματικά υλοποιημένου παραδείγματος δίνει την αφορμή για την ανάδειξη της μοναδικής αστικής και αρχιτεκτονικής αισθητικής του ανασχεδιασμού της πόλης. Το όραμα για τη νέα Θεσσαλονίκη, που αναδύθηκε από τις στάχτες της πυρκαγιάς του 1917, είναι συγκρίσιμο με τη δημιουργία της νέας Αθήνας ως νεοκλασικής πρωτεύουσας της ανεξάρτητης Ελλάδας. Ο πολεοδομικός εκσυγχρονισμός της Θεσσαλονίκης συνδυάστηκε με την αναδυόμενη νέα ελληνική εθνική ταυτότητα της πόλης, σε μια προσπάθεια απομάκρυνσης από τον οθωμανικό ζυγό. Οι αρχιτεκτονικές παραπομπές στην αυτοκρατορική βυζαντινή κληρονομιά, με την ανάδειξη των χριστιανικών μνημείων και τον διάκοσμο των νέων δημοσίων κτιρίων, εντάχθηκαν σε μια ακολουθία μνημειακών συνθέσεων ενσωματωμένων σε ένα επεξεργασμένο συνολικό εκλεκτικό νεοκλασικό πολεοδομικό σχέδιο...».

(από το βιβλίο)

 

 

Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ Α.Π.Θ.

Νίκος Καλογήρου  
Η πανεπιστημιούπολη του Α.Π.Θ.

Θεσσαλονίκη, University Studio Press 2017 
332 σελ. έγχρωμες και α/μ εικόνες 
ISBN 978-960-12-2315-5 
Τιμή 42,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 33,60 € 



  Από το πρώτο πολεοδομικό σχέδιο του 1917-21, η οργάνωση της πανεπιστημιούπολης του Α.Π.Θ. σηματοδότησε, με τη συνολική της σύνθεση και με χαρακτηριστικά κτίρια-τοπόσημα, την αστική ταυτότητα της σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Η κατασκευή των πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων λειτούργησε διαχρονικά ως καταλύτης για τις διαδοχικές φάσεις του εκσυγχρονισμού της πόλης και της κοινωνίας. Το βιβλίο εστιάζει στην ανάδειξη της μοναδικότητας της πανεπιστημιούπολης του Α.Π.Θ., ως νησίδας μοντέρνας αστικής και αρχιτεκτονικής σύνθεσης. Με αυτή την οπτική, η αρχιτεκτονική διευθέτηση σχετίζεται με την ευρύτερη παιδευτική λειτουργία του Αριστοτελείου στο πλαίσιο του ιδιόμορφου αστικού εκσυγχρονισμού της Θεσσαλονίκης, μιας πόλης με διαχρονική, πολυπολιτισμική παρουσία. Η πρώτη εκπαιδευτική χρήση στην περιοχή έγινε με το διδακτήριο που σχεδιάστηκε από τον Β. Ποζέλι το 1888 (κτίριο της σημερινής Παλιάς Φιλοσοφικής Σχολής). Η εικόνα που διαμορφώθηκε, στα 90 έτη συνεχούς λειτουργίας, είχε την αφετηρία της στο πρώτο συνολικό πολεοδομικό σχέδιο του Ε. Εμπράρ (1917-21), που προέβλεπε τη δημιουργία πανεπιστημίου στη σημερινή θέση. Οι οργανωμένες εκλεκτικιστικές (δεύτερο σχέδιο Εμπράρ) και πρωτομοντέρνες προτάσεις (σχέδιο Ν. Μητσάκη) του μεσοπολέμου έδωσαν ελάχιστες υλοποιήσεις. Επικαθόρισαν όμως τις μεταγενέστερες εξελίξεις και αποδείχτηκαν κρίσιμες για τη μακρά διάρκεια του θεσμού, με τις αρχικές διευθετήσεις της ρυμοτομίας και τη γενική διάταξη των εγκαταστάσεων ως ελεύθερων μονάδων στο χώρο. Η σημαντικότερη περίοδος ανάπτυξης χαρακτηρίστηκε από τις αμιγείς επιτεύξεις του μεταπολεμικού μοντερνισμού, που έδωσαν το κυρίαρχο στίγμα στο σύνολο σχηματίζοντας μια νησίδα μοντέρνας σύνθεσης, με μοναδικά έργα αρχιτεκτόνων όπως οι Π. Καραντινός, Ν. Κακούρης, Κ. Παπαϊωάννου και Κ. Φινές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης οι πρόσφατοι μετανεωτερικοί πειραματισμοί και οι χωρικές συνθέσεις. Επιχειρώντας να υπερβεί τις συμβατικές προσεγγίσεις, η διερεύνηση δοκιμάζει δύο παράλληλες αναγνώσεις. Στη σύνθετη αφήγηση του πρώτου μέρους προστίθεται η εστιασμένη παρουσίαση 15 επιλεγμένων συγκροτημάτων.

 (πηγή: University Studio Press)