ΡΕΚΒΙΕΜ ΜΕ ΚΡΕΣΕΝΤΟ;

Θεμιστοκλής Ξανθόπουλος
Ρέκβιεμ με κρεσέντο; Homo sapiens, ο τελευταίος του γένους των ανθρώπων. Δοκίμιο, τόμος Α΄
 
Αθήνα, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Ε.Μ.Π.
Σελίδες: 560
Διαστάσεις: 20 x 28 εκ.
ISBN 978-960-254-704-5
Τιμή: 47,70 € / στο βιβλιοπωλείο μας 38,16 €



Ο Θεμιστοκλής Ξανθόπουλος συνοψίζει αντικείμενο ερευνητικής δουλειάς επτά χρόνων για δύο κοινά σε όλους μας νοητικά ζητούμενα: την ενδόμυχη και συνήθως βασανιστική αναζήτηση των αιτίων που οδηγούν τη ζωή μας μέχρι το εκάστοτε σημείο «παρόν» και την πιεστική ανάγκη χάραξης ρεαλιστικής διεξόδου προς ένα απαλλαγμένο από την περιρρέουσα δυστοπία μέλλον.

Το «Οδοιπορικό στο δοκίμιο» εισάγει τον αναγνώστη στις πηγές του όλου νοητικού εγχειρήματος. Χαρτογραφούνται οι εμφανείς δομές, λειτουργίες και πρωταγωνιστές στον κοινό ανθρώπινο νου, αποτυπώνεται η σημερινή εφιαλτική παγκόσμια κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα, που μετασχηματίζει το τρίτο ημιτελές μέρος της μουσικής συμφωνίας του είδους μας homo sapiens στη βιόσφαιρα σε κακόηχο παραλήρημα.

Στο κύριο μέρος του δοκιμίου ιχνηλατείται η συναρπαστική διαδρομή της ανθρωπότητας, από τη γένεση μιας διακεκριμένης βιολογικής οντότητας με αδύναμα τα εμφανή προσόντα για την επιβίωση και ολιγάριθμη περιθωριακή παρουσία στην πανίδα, μέχρι τον καλπάζοντα κατά τον τελευταίο αιώνα πληθωρισμό απογόνων σε ακραίες αντιφάσεις δύναμης και εξαθλίωσης, υβριστικής αλαζονείας και βουβής απελπισίας.

Ο συγγραφέας, ταπεινός διάκονος πρακτικών εφαρμογών της υψηλόφρονος ρήσης sapere aude του Καντ, διαπιστώνει τις καταστροφικές για τις νέες γενιές συνέπειες της επικράτησης του προτύπου homo economicus consumens, την επιβολή με πανίσχυρα επικοινωνιακά μέσα του νέο-μεσαιωνικού δόγματος «Ο καθένας για τον εαυτό του και η Αγορά –στη θέση του Θεού– για όλους». Διατηρεί, εντούτοις, και την ιδιότητα του αισιόδοξου διακόνου των θετικών επιστημών. Θαυμάζει την εκρηκτική οριζόντια διάχυση της πληροφορίας και την αποφασιστική συμβολή της στον εκδημοκρατισμό της δημιουργικής γνώσης για την αυτοδύναμη παραγωγή χρήσιμων και ανθεκτικών στον παγκόσμιο ανταγωνισμό προϊόντων και υπηρεσιών.

Πολλά και ενδιαφέροντα είναι τα σχετικά με το θέμα του εκδοθέντος δοκιμίου αφηγήματα. Ο Θεμιστοκλής Ξανθόπουλος επιχειρεί να προσθέσει στο δικό του αφήγημα και το «χρήσιμον», ένα νοητικό εργαλείο εφοδιασμένο με αξιόπιστο γνωσιολογικό υπόβαθρο από σημαίνοντα προγενετικά και εξελικτικά κατά την προϊστορική και ιστορική περίοδο του είδους μας χαρακτηριστικά. Προσβλέπει συνακόλουθα στη συμβολή του αναγνώστη, από τη διόρθωση λαθών και συμπλήρωση παραλείψεων μέχρι τη ρητή αντιπαράθεση απόψεων.

(πηγή: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις  Ε.Μ.Π.)

 

ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΜΑΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ

ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΠΙΕΛΕΤΣΚΙ

Τα ελληνικά τοπωνύμια της Κριμαίας

και το γλωσσικό ιδίωμα των Ελλήνων

της Ουκρανίας

Αθήνα, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Ε.Μ.Π. 2009

256 σελ., τιμή 26.37 €, έκπτωση 10%

Τελική τιμή 23.73 €

Ο καθηγητής της Κλασικής Φιλολογίας και Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κιέβου Ανδρέας Αλεξάνδρου Μπιελέτσκι (1911-1995) είχε γράψει πολλές εργασίες σχετικά με το ελληνικό ιδίωμα των Ελλήνων της Ουκρανίας και τα τοπωνύμια της Κριμαίας. Στο βιβλίο αυτό, δημοσιεύονται δύο από τις πιο σημαντικές εργασίες του στον εν λόγω τομέα.

Στην πρώτη, Τα ελληνικά τοπωνύμια της Κριμαίας, καταγράφονται εκατοντάδες τοπωνύμια, ερμηνεύονται, ετυμολογούνται και ταξινομούνται. Από την Κριμαία πέρασαν Σκύθες, Έλληνες της αρχαιότητας, Βυζαντινοί, Τάταροι, Γότθοι, Ρώσοι, Αρμένιοι, Έλληνες του Πόντου. Τα τοπωνύμια περιγράφουν όλες αυτές τις διαδοχικές αναμείξεις λαών και γλωσσών και απαιτεί πολύ οξυδέρκεια και αντικειμενικότητα από τον ερευνητή για να τα αναλύσει. Υπάρχουν τοπωνύμια που ξεκίνησαν από μια γλώσσα, στη συνέχεια ή μεταφράστηκαν στη νέα γλώσσα και συνέχισαν να υπάρχουν με τη μεταφρασμένη τους μορφή ή δημιουργήθηκαν νέα στην καινούργια γλώσσα.

Αν ληφθεί υπόψη ότι αυτό δεν συνέβη μία μόνο φορά αλλά πολλές, και ακόμη ότι μεγάλες μάζες των λαών της περιοχής άλλαζαν και γλώσσα (έχουμε έτσι ταταρόφωνους Έλληνες, ενώ όλοι γνώριζαν ρωσικά και παράλληλα ήξεραν και το αρχικό τους ποντιακό ιδίωμα), απαιτείται γνώση όχι μόνο της ιστορίας του τόπου αλλά και των γλωσσών αυτών. Ακόμη, δεν είναι «επίσημες» γλώσσες (τουρκικά, ελληνικά, ρωσικά) αλλά ιδιώματα (ταταρικά, ποντιακά κ.ά.) και μάλιστα χωρίς δική τους γραφή αλλά με χρήση ελληνικού, κυριλλικού ή τουρκικού αλφαβήτου, άρα καταλαβαίνει κανείς την πολυπλοκότητα του προβλήματος.

Στη δεύτερη, Το γλωσσικό ιδίωμα των Ελλήνων της Ουκρανίας, αναλύεται σε όλες τις πλευρές του. Το ιδίωμα αυτό βασίζεται στο ποντιακό ιδίωμα (οι Έλληνες της Ουκρανίας εγκαταστάθηκαν στην Κριμαία από τον Πόντο από τη Μεγάλη Αικατερίνη το 1778, αλλά βρήκαν εκεί και παλαιότερους ελληνικούς πληθυσμούς). Το ιδίωμα αναλύεται γλωσσολογικά, γραμματικά και συντακτικά, και γίνεται σύγκριση των διαφόρων τοπικών μορφών του. Και εδώ, ισχύουν όλα τα προβλήματα από την αλληλεπίδραση αρχαίων και μεσαιωνικών ελληνικών, ποντιακού ιδιώματος, ταταρικών, τουρκικών, ρωσικών.

Ο Α.Α. Μπιελέτσκι ευτύχησε με τη σύζυγό του Τατιάνα Ν. Τσερνισσόβα να οργανώσουν ερευνητικές αποστολές στην περιοχή μετά τον Πόλεμο, από το 1945 έως τις αρχές της δεκαετίας του '50, και αυτό είναι σημαντικό διότι το ιδίωμα ήταν ζωντανή γλώσσα τότε, και δεν είχε έλθει ως «αναβίωση» η νέα (επίσημη) ελληνική γλώσσα, πλεονεκτήματα που δεν μπορούν να έχουν οι σημερινές έρευνες.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ο Ανδρέας Αλεξάνδρου Μπιελέτσκι γεννήθηκε στο Χάρκοβο της Ουκρανίας στις 10 Αυγούστου 1911 και πέθανε στο Κίεβο στις 10 Απριλίου 1995. Δίδαξε Κλασική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Κιέβου και εργαζόταν στα Ινστιτούτα Γλωσσολογίας και Αρχαιολογίας της Ακαδημίας Επιστημών της Ουκρανίας. Οι σχεδόν 150 μελέτες του αναφέρονται στη θεωρητική γλωσσολογία, την κλασική φιλολογία, τις επιγραφές της Ολβίας, τη νεοελληνική διαλεκτολογία. Γνώριζε 17 γλώσσες, αρχαίες και σύγχρονες.

Από το 1945 ως το 1955 οργάνωσε τις διαλεκτολογικές αποστολές στην Κριμαία, στις οποίες και μετείχε μαζί με τη σύζυγό του Τατιάνα Ν. Τσερνισσόβα, όπου συγκέντρωσε και μελέτησε πλούσιο υλικό από το ζωντανό τότε ελληνικό ιδίωμα και τα τοπωνύμια της Κριμαίας.

Υπήρξε φλογερός φιλέλληνας, έγραψε ποιήματα στα νέα ελληνικά, διετέλεσε πρόεδρος του Σοβιετοελληνικού Συνδέσμου Φιλίας. Τον ανακήρυξε επίτιμο μέλος της η εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία.

Μετά το θάνατό του, οι μαθητές του στο Κίεβο ίδρυσαν τον Επιστημονικό Ιστορικό - Φιλολογικό Σύλλογο Ανδρέας Μπιελέτσκι με αντικείμενο τη μελέτη του ελληνισμού της Κριμαίας και τη διαφύλαξη και αξιοποίηση του αρχείου του.