ΚΑΡΑΒΑΤΖΙΟ (1571-1610). ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΜΠΑΡΟΚ - ΕΠΙΒΟΛΗ ΤΟΥ ΡΕΑΛΙΣΜΟΥ

Χρύσανθος Χρήστου, Ιωάννης Γαλερίδης  
Καραβάτζιο (1571-1610). Αφετηρία του Μπαρόκ – Επιβολή του Ρεαλισμού

Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών 2016 
89 σελ. με έγχρωμες και α/μ εικόνες 
ISBN 978-960-404-310-1 
Τιμή 10,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 8,00 € 


[...] Ο Καραβάτζιο με όλες τις αντιξοότητες του βίου και του έργου του πέτυχε ουσιαστικά να δημιουργήσει τη βάση για μια νέα οπτική απόδοση του κόσμου. Η απελευθέρωση της ζωγραφικής από την εξωτερική επανάληψη νεκρών θεματικών τύπων ή μορφικών χαρακτηριστικών, που είχαν χάσει κάθε εκφραστικό περιεχόμενο, δεν ήταν εύκολη. Η απαλλαγή της από τους αρχαίους ήρωες που είχαν μεταλλαχθεί σε αγίους ή ακόμη και σε συμβατικούς τύπους χωρίς αντίκρισμα και η προσέγγισή της στην πραγματική ζωή έδωσε νέο περιεχόμενο στην καλλιτεχνική δημιουργία. Αλλά περισσότερο από οτιδήποτε άλλο η νέα χρήση του φωτός ως καθοριστικού στοιχείου για την ανάλυση και την ερμηνεία της ζωγραφικής επιφάνειας σηματοδότησε την ανανέωση των εκφραστικών δυνατοτήτων όλης της ευρωπαϊκής τέχνης. Έχει εύστοχα ειπωθεί ότι από όλους τους ζωγράφους ο Καραβάτζιο μπορούσε καλύτερα να αποδώσει τη σύγκρουση μεταξύ φωτός και σκότους. Αυτός ο «λουμινισμός» επέτρεψε στον Καραβάτζιο αφενός να μην περιοριστεί σε έναν εξωτερικό ρεαλισμό, αφετέρου να προχωρήσει στην αναζήτηση της εσωτερικής αλήθειας των θεμάτων του και παράλληλα να επιδιώξει να φτάσει ακόμη και σε αφηρημένα εκφραστικά σχήματα. Από την άποψη αυτή δεν έχει πολύ άδικο ο Ορτέγκα ί Γκασέτ, όταν παρατηρεί ότι «ο ένας Μιχαήλ Άγγελος, ο Μερίζι [δηλ. ο Καραβάτζιο], έρχεται να γκρεμίσει τον άλλο Μιχαήλ Άγγελο, τον Μπουοναρότι», αν και είναι πιο σωστή η θέση του Πανόφσκυ, σύμφωνα με την οποία η εξελικτική πορεία της ευρωπαϊκής τέχνης, που άρχισε κατά την πρώιμη Αναγέννηση, ολοκληρώνεται από τη μια πλευρά από τους συνεχιστές του Καραβάτζιο και από την άλλη από τον κλασικισμό. Ταυτόχρονα όμως ανοίγονται ενδιάμεσα νέες προοπτικές, όπως αποδεικνύει ενδεικτικά η αποκάλυψη που λέγεται Ρεμπράντ, η οποία βρίσκεται στην προέκταση του όψιμου έργου του Καραβάτζιο, χωρίς το πάθος και τη θεατρικότητα του. Γεγονός είναι ότι 400 και πλέον χρόνια μετά τον θάνατο του ο Μικελάντζελο Μερίζι ντα Καραβάτζιο συνεχίζει να μας εκπλήσσει και να απασχολεί τόσο τους ιστορικούς της τέχνης όσο και το ευρύ κοινό.

 (από το βιβλίο)

 

ΓΙΑΝ ΒΑΝ ΑΪΚ (ΠΕΡ. 1395-1441). ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ

Χρύσανθος Χρήστου
Γιάν Βαν Άϊκ (περ. 1395-1441). Αφετηρία της Ευρωπαϊκής Αναγέννησης

Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών 2015
117 σελ. με έγχρωμες εικόνες
ISBN 978-960-404-300-2
Τιμή 15,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 12,00 € 



«...Ο Γιάν βάν Άικ (ορθή φλαμ. προφορά: Γιάν φάν Έικ), είναι ο δημιουργός για τον οποίο είναι γνωστές πολλές δραστηριότητες, όχι μόνο καλλιτεχνικές αλλά και πολιτικές και διπλωματικές καθώς και διάφορα ταξίδια του. Τα έργα και οι καλλιτεχνικές προσπάθειές του έχουν καθοριστικό χαρακτήρα όχι μόνο για την τέχνη των Κάτω Χωρών, αλλά και για όλη την πορεία της ευρωπαϊκής τέχνης. Ο Γιάν βάν Άικ, ο οποίος είχε επονομαστεί "ο βασιλευς των ζωγράφων", έγινε γνωστός ως εισηγητής νέων τεχνικών, ειδικά στην ελαιογραφία, χάρη στο πασίγνωστο έργο του σημαντικότατου ιστορικού της τέχνης Τζόρτζιο Βαζάρι Οι βίοι των εξοχότατων ζωγράφων, γλυπτών και αρχιτεκτόνων, που εκδόθηκε για πρώτη φορά στη Φλωρεντία το 1550. Επιπλέον, όπως έχει εύστοχα τονιστεί, ο Γιάν βάν Άικ είναι ο δημιουργός που είχε ως στόχο να φέρει στο φως και μάλιστα με μια χωρίς προηγούμενο ικανότητα την εξωτερική αλλά και την εσωτερική πραγματικότητα του ανθρώπου και του κόσμου...»

(από το βιβλίο)

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΟΥ 16ου ΑΙΩΝΑ

Χρύσανθος Χρήστου
Η ευρωπαϊκή ζωγραφική του 16ου αιώνα

Αθήνα, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων 2015
486 σελ. με έγχρωμες εικόνες
ISBN 978-960-8351-71-4
Τιμή 25,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 20,00 €



«...Και στον τόμο αυτό επιχειρείται η παρουσίαση της ευρωπαϊκής ζωγραφικής του 16ου αιώνα στις πιο ουσιαστικές και χαρακτηριστικές προσπάθειές της. Μάλιστα την περίοδο αυτή έχουμε και μια ουσιαστική διαφορά. Και αυτή κοντά στα άλλα είναι και η μεταφορά του κέντρου βάρους της ευρωπαϊκής καλλιτεχνικής δημιουργίας από τις Κάτω Χώρες και ειδικά από την Φλάνδρα, με τις μεγάλες ανακαλύψεις της ελαιογραφίας και τους αναμφίβολα πρωτοποριακούς δημιουργούς, τους αδελφούς βαν Άϊκ, τον Ρογήρ βαν ντερ Βάϊντεν, τους δημιουργούς της Γάνδης και της Μπρυζ, στον γερμανόφωνο χώρο. Πιο ειδικά στον νοτιογερμανικό, με μεγάλους δημιουργούς σαν τον Γκρύνεβαλντ και τον Ντύρερ, την Σχολή του Δούναβη και κάπως αργότερα της Κολωνίας και του Ρήνου, στο κέντρο της χώρας. Μάλιστα από τον γερμανικό χώρο θα περάσει στις Κάτω Χώρες, όπου σε συνδυασμό με τις γνωριμίες και τις επιδράσεις θα προχωρήσει σε μια νέα ενότητα. Και στην συνέχεια με μεγάλους δημιουργούς σαν τον Πάτινιρ και την τοπιογραφία του, τον Πίτερ Μπρέγκελ τον Πρεσβύτερο, με τις σκηνές της καθημερινής ζωής και τα φανταστικά θέματα, τους Λούκας βαν Λέϊντεν και Γιάν Σκορέλ με τις επιδόσεις των και στην χαρακτική θα φτάσει και σε νέες διατυπώσεις. Για να προχωρήσει στην Γαλλία, η οποία βρίσκεται κάτω από την σκιά των κατακτήσεων της ιταλικής ζωγραφικής και ιδιαίτερα μεγάλων δασκάλων του μανιερισμού σαν τον Ρόσσο Φιορεντίνο και τον Πριματίτσιο, όπου θα μας δώσει χαρακτηριστικά δείγματα νέων πειραματισμών. Στη συνέχεια θα περάσει, με μεγάλους δημιουργούς σαν τους Κλουέ με την ιδιαίτερη επίδοση στην μικρογραφία και τον Κορνέϊγ ντε Λυών, σε δικές της ουσιαστικότερες διατυπώσεις. Όσο για την Ισπανία εδώ τις πραγματικά ουσιαστικές προσπάθειες κοντά στους καλλιτεχνες, ξένους - Ιταλούς, που θα εργαστούν στο Εσκοριάλ, αυτό το φρούριο, ανάκτορο, ναό και τάφο, κάνει ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ένας Κρητικός με σπουδές στην Κρήτη αλλά και στην Ιταλία (Βενετία-Ρώμη), που θα πει τον μεγάλο λόγο. Και θα δώσει μια ζωγραφική, στην οποία συνδυάζονται θαυμάσια ο βυζαντινός υπερβατισμός με την βενετσιάνικη χρωματικότητα, τον ρωμαϊκό μανιερισμό και ισπανικό μυστικισμό, μια νέα και προσωπική σύνθεση, που θα επηρεάσει ακόμη και δημιουργούς του εικοστού αιώνα...»

Χρύσανθος Χρήστου
(από τον πρόλογο του βιβλίου)

ΑΛΜΠΡΕΧΤ ΝΤΥΡΕΡ (1471-1528)

Χρύσανθος Χρήστου

Άλμπερχτ Ντύρερ (1471-1528). Η γερμανική φωνή στην ευρωπαϊκή τέχνη

Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών-Γραφείο Έρευνας Νεοελληνικής Τέχνης 2013

170 σελ. με έγχρωμες εικόνες

ISBN 978-960-404-266-1

Τιμή 20,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 18,00 €

Ο Άλμπρεχτ Ντύρερ γεννήθηκε στη Νυρεμβέργη το 1471 και πέθανε στην ίδια πόλη το 1528. Είναι σχεδόν σύγχρονος με τον Λεονάρδο ντα Βίντσι και τον Ραφαήλ, τον Τζιορτζιόνε και τον Τιτσιάνο. Συχνά συγκρίνεται με τον Λεονάρδο, αφού και ο ίδιος δεν ήταν μόνο ζωγράφος, αλλά και χαράκτης και επιστήμων με ιδιαίτερες επιδόσεις και ενδιαφέροντα για τα μαθηματικά, τη γεωμετρία και τις κατασκευές.

Με τον Ντύρερ έχουμε όχι απλώς τον μεγαλύτερο δημιουργό της Αναγέννησης στη βόρεια Ευρώπη, αλλά μια πραγματική μεγαλοφυΐα με καθοριστικές επιδόσεις όχι μόνο για την εποχή του αλλά και για το μέλλον. Με τη ζωγραφική του και έργα σαν τη Γιορτή του Στεφανιού των Ρόδων, την Προσκύνηση της Αγίας Τριάδος, τους Τέσσερις Αποστόλους, αλλά πολύ περισσότερο με την ξυλογραφία και τη χαρακτική, τη χαλκογραφία και την οξυγραφία, άνοιξε νέους δρόμους για το μέλλον. Με σειρές όπως την Αποκάλυψη, τη Ζωή της Μαρίας, τα Πάθη - Μεγάλα Πάθη, Μικρά Πάθη, Πράσινα Πάθη - κατόρθωσε να συνδυάσει παράδοση και ανανέωση σε μια νέα ενότητα. Μάλιστα είναι και ο πρώτος καλλιτέχνης που εξέδωσε βιβλία εικονογραφημένα με τα δικά του χαρακτικά και τις ξυλογραφίες του.

Σπουδή για τα χέρια Αποστόλου (Δεόμενα Χέρια), περ. 1508, σχέδιο με πινέλο σε γαλάζιο χαρτί, 

29 x 19,7 εκ., Βιέννη, Αλμπερτίνα, Συλλογή Σχεδίων και Χαρακτικών

Ακόμη είναι ένας από τους λίγους καλλιτέχνες που είχε τόσο στενές σχέσεις με ανθρώπους της πολιτικής και της εξουσίας, όπως τον αυτοκράτορα Μαξιμιλιανό Α΄ και τον Εκλέκτορα της Σαξωνίας Φρειδερίκο τον Σοφό, της εκκλησίας, όπως τους πρωτεργάτες της Μεταρρύθμισης Λούθηρο και Σβίγγλιο, καθώς και με ανθρωπιστές όπως τον Έρασμο, τον Μελάγχθονα και τον Καμεράριο τον Πρεσβύτερο. Πρόκειται για τον καλλιτέχνη που κατόρθωσε να δώσει νέες κατευθύνσεις στην τέχνη της Αναγέννησης και ο οποίος χαρακτηρίστηκε ως "νέος Απελλής" από τους συγχρόνους του.

(σύντομη περίληψη από την ομιλία του ακαδημαϊκού Χρύσανθου Χρήστου

με θεμα «Albrecht Dürer. Η γερμανική φωνή στην ευρωπαϊκή τέχνη». / 3.4.2012
πηγή: Ακαδημία Αθηνών)