22/10/14

«ΜΕ ΦΙΛΙΑΝ ΠΑΝΤΟΤΙΝΗΝ ΚΑΙ ΑΔΟΛΗ». ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΣΥΚΟΥΤΡΗ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ ΤΟΥ (1933-1937)

«Με φιλίαν παντοτινήν και άδολη». Γράμματα του Ιωάννη Συκουτρή στις μαθήτριές του (1933-1937)
 

Εισαγωγή: Γεώργιος Α. Χριστοδούλου
Φιλολογική επιμέλεια και επίμετρο: Ελένη Ράμφου
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2014
323 σελ. με 6 α/μ εικόνες
ISBN 978-960-250-607-3
Τιμή 20,00 €
/ στο βιβλιοπωλείο μας 18,00 € 



Ο Ιωάννης Συκουτρής (1901-1937) υπήρξε όχι μόνο ιδανικός μελετητής της κλασικής, μεταγενέστερης και βυζαντινής επιστολογραφίας, αλλά και ο ίδιος δεινός επιστολογράφος. Από την πλούσια όμως αλληλογραφία του πολύ λίγα ίχνη έχουν περισωθεί, διασκορπισμένα σήμερα σε ποικίλους φορείς, ιδιωτικές ή δημόσιες βιβλιοθήκες και αρχεία, στην Ελλάδα και την Κύπρο, ίσως και αλλού. Τα περισσότερα έχουν, δυστυχώς, απολεσθεί. Σε αυτόν τον τόμο δημοσιεύονται οι επιστολές του Συκουτρή προς τις φοιτήτριές του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών Αγλαΐα Φακάλου, Μαρία Κακισοπούλου, Μαρίκα Στρομπούλη και Ηρώ Κορμπέτη (που απόκεινται όλες τους, με εξαίρεση τις απευθυνόμενες στην Ηρώ Κορμπέτη, στο ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ).

Μέσα από την επιστολογραφία του σπουδαίου φιλολόγου με τις αγαπημένες του μαθήτριες αναδύονται οι βαθύτερες αναζητήσεις και οι έγνοιες του και φωτίζονται άγνωστες πτυχές της σκέψης και της προσωπικότητάς του. Τα γράμματα του Ιωάννη Συκουτρή προς την Αγλαΐα Φακάλου και τη Μαρία Κακισοπούλου φωτίζουν την καθημερινότητα του συγγραφέα τους, την πορεία της ακατάπαυστης εργασίας του, ακόμη και την κοινωνική του ζωή και τον ελεύθερο χρόνο του. Ο Δάσκαλος ξεδιπλώνει εκεί συναισθήματα, στοχασμούς και βαθύτερες αγωνίες, καταλείποντας το ίχνος του εσωτερικού του κόσμου όπως δεν κάνει σε κανένα άλλο κείμενό του. Επιπλέον οι επιστολές του προς τη Μαρίκα Στρομπούλη και την Ηρώ Κορμπέτη αναδεικνύουν γλαφυρά την αντίληψη και τη μέριμνά του για το παιδευτικό έργο. Μια προσωπική μαρτυρία, συναρπαστική για τον αναγνώστη και αναντικατάστατη για τον ερευνητή.




ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΚΑΡΑΒΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ»

Το νέο βιβλίο του Σπύρου Καράβα 

Μυστικά και παραμύθια από την ιστορία της Μακεδονίας

που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βιβλιόραμα, θα παρουσιαστεί στο βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, Τσιμισκή 11, την Παρασκευή 31 Οκτωβρίου 2014, στις 19:30.

Θα μιλήσουν οι:
Σία Αναγνωστοπούλου, ιστορικός, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Αλέκος Ζάννας, επιμελητής του Αρχείου Πηνελόπης Δέλτα
Βίκυ Καραφουλίδου, ιστορικός, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
και ο συγγραφέας του βιβλίου
Σπύρος Καράβας, ιστορικός, Πανεπιστήμιο Αιγαίου


Η αναψηλάφηση της ιστορίας της Μακεδονίας η οποία επιχειρείται στις μελέτες που απαρτίζουν τον τόμο αυτό, ξαναφέρνει στο προσκήνιο κρίσιμα ζητήματα από τα χρόνια ιδίως του Μακεδονικού Αγώνα και των Βαλκανικών Πολέμων:
• την κατασκευή του απαραίτητου εθνολογικού επιχειρήματος στην υπηρεσία του ελληνικού αλυτρωτισμού, με τη συνακόλουθη αποσιώπηση των υπαρκτών οικονομικοκοινωνικών και εθνοπολιτισμικών διαφορών
• τους άξονες της προπαγάνδας –γλωσσικό εξελληνισμό, εθνικό φρονηματισμό–, σε συνδυασμό με τις πληθυσμιακές ανακατατάξεις και την τρομοκράτηση των εντόπιων πληθυσμών
• τη διάσταση των εθνικών κέντρων –του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών και του Πατριαρχείου– ως προς τις επιμέρους στρατηγικές και την ακολουθητέα πολιτική ενόψει του κοινού στόχου
• τους μηχανισμούς που διέπουν τη διαδικασία ενσωμάτωσης των Νέων Χωρών στον εθνικό κορμό έως την τραγική κατάληξη του Εμφυλίου και το στρατοκρατικό καθεστώς που επιβλήθηκε στην περιοχή μεταπολεμικά
• τη συγκρότηση του μύθου του Μακεδονικού Αγώνα ήδη από τον Μεσοπόλεμο, με την ηρωοποίηση των πρωταγωνιστών, την αποσιώπηση και τον «εξευγενισμό» των πεπραγμένων και την παραχάραξη των πηγών.

Η ιστορία της Μακεδονίας, σε όλο τον 20ό αιώνα αποτελεί ένα δύσκολο και συναρπαστικό κουβάρι, από πολλές απόψεις (εθνοτική, πολιτισμική, γλωσσική, θρησκευτική) για τον ερευνητή. Ζώνη διακεκαυμένη: οι φλόγες δεν περιορίζονται στην επικράτεια της ιστορίας, αλλά κατακλύζουν την πολιτική, όπως έχουμε διαπιστώσει πολλές φορές τα τελευταία χρόνια. Ο Σπύρος Καράβας είναι ένας από τους δεινότερους μελετητές του ζητήματος, και η ιστορική του γνώση πάει χέρι χέρι με την πολιτική του ευαισθησία και την πάλη του ενάντια στον εθνικισμό, τη μισαλλοδοξία και τους εθνικούς μύθους. Το βιβλίο του, αφιερωμένο στη μνήμη του Άγγελου Ελεφάντη, αποτελεί ένα ισχυρό αντίδοτο στην ιδεολογική χρήση της ιστορίας, στις παθογένειες της ιστορικής μας παιδείας που καθόρισαν τη στάση του ελληνικού κράτους στον «νέο μακεδονικό αγώνα» της δεκαετίας του 1990 και κυριάρχησαν στον δημόσιο λόγο.

Μυστικά και παραμύθια από την ιστορία της Μακεδονίας
του Σπύρου Καράβα

Έχουν περάσει 50 χρόνια από τότε που ο Κ. Θ. Δημαράς υποστήριζε ότι πάσχουμε από υπερβολική δόση ιστορισμού, με την οποία είμαστε διαποτισμένοι και ακριβώς γι' αυτό «έχουμε περισσότερα από τους άλλους να κάνουμε: να ξεμάθουμε ό,τι ξέραμε, την ιστορία που παίρνει κανείς για μαλακό προσκέφαλο και για "άλλοθι", και να μάθουμε ό,τι δεν ξέρουμε, την ιστορία όργανο ζωής και εθνικής προαγωγής».1 Δεν θα ανέμενε, ωστόσο, εκείνα τα λόγια του, μισό αιώνα μετά, να περιγράφουν με τέτοια ακρίβεια τόσο το επίπεδο της εθνικής μας αυτογνωσίας όσο και την ανάγκη-προτροπή να ξεμάθουμε για να μάθουμε.

Πράγματι, όποιος καταπιάνεται με ζητήματα της νεοελληνικής ιστορίας που άπτονται ιδίως της εθνικής-κρατικής μας συγκρότησης, βρίσκεται μπροστά σε μια τεράστια αντίφαση: η ιστοριογραφία, κατά κανόνα, «διαψεύδει» τις πηγές, ενώ οι πηγές, με τη σειρά τους, ανατρέπουν το, ούτως ή άλλως κατασκευασμένο, εθνικό αφήγημα. Η ανατροπή αυτή όμως συμβαίνει υπό την προϋπόθεση ότι οι μαρτυρίες προσεγγίζονται από τον ερευνητή με απορία: με το αίτημα να κατανοηθούν και όχι να επιβεβαιωθούν τα παραδεδεγμένα, η κοινά αποδεκτή θεώρηση του παρελθόντος. Διαφορετικά, στην περίπτωση που ο ιστορικός πρεσβεύει ότι ανήκει σε έθνος ανάδελφο, τριγυρισμένο ανέκαθεν από μύριους εχθρούς που επιβουλεύονται την ύπαρξή του, κάθε προσπάθεια κατανόησης και γνώσης ακυρώνεται για να μετατραπεί σε συνηγορία των κυρίαρχων βεβαιοτήτων. Και όπως καλά γνωρίζουμε, οι πιο στέρεες και ανθεκτικές στον χρόνο βεβαιότητες προέρχονται από ηθελημένες ή μη άγνοιες.

Όποιος καταπιαστεί ειδικότερα με την ιστορία των πληθυσμών της Μακεδονίας –και οι επαΐοντες πλέον δεν εκπλήσσονται– θα βρεθεί αντιμέτωπος με αλλεπάλληλα κρούσματα ιδεολογικής χρήσης της ιστορίας, που συχνά συνοδεύεται από εσκεμμένη παραχάραξη των πηγών. Άλλωστε, στην αντίδραση της ελληνικής πολιτείας απέναντι στο νεομακεδονικό την τελευταία εικοσαετία και στους κοινούς τόπους που κυριάρχησαν στον δημόσιο λόγο, φάνηκαν ξεκάθαρα οι παθογένειες της ιστορικής παιδείας στην Ελλάδα. Παθογένειες που χαρακτηρίζουν τόσο εκείνους που είχαν την ευθύνη για τη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής καθώς και τα κομματικά επιτελεία, όσο και όλα ανεξαιρέτως τα στρώματα της κοινωνίας, προσδιοριζόμενα είτε με οικονομικοκοινωνικά είτε με πολιτισμικά κριτήρια. Για μία ακόμη φορά αναδείχθηκε η αυτάρεσκη αναπαραγωγή ανιστόρητων και σωβινιστικών στερεοτύπων, με αποτέλεσμα την αυτοπαγίδευση στην εθνική ρητορεία. Μια ρητορεία που λειτουργεί ως το «μαλακό προσκέφαλο» για το οποίο μιλούσε ο Δημαράς και το οποίο αρνούμαστε να αποχωριστούμε. Και οπωσδήποτε δεν συνιστούν «άλλοθι» οι αντίστοιχες μεθοδεύσεις των υπαρκτών «αντίπαλων» εθνικισμών.

Λέγεται ότι μια φωτογραφία αξίζει πολλές φορές όσο χίλιες λέξεις. Πιστεύω πως μια τέτοια φωτογραφία είναι εκείνη που δημοσιεύτηκε στη Μηνιαία Εικονογραφημένη Ατλαντίδα της Νέας Υόρκης, τον Ιανουάριο του 1913, και αναδημοσιεύεται εδώ στο εξώφυλλο καθώς βεβαιώνει με το παραπάνω του λόγου το αληθές. Γιατί οι «Έλληνες χωρικοί του Σόροβιτς» όχι μόνο εικονογραφούν με τον καλύτερο τρόπο την αντίληψη του «ελληνισμού» για τη Μακεδονία πριν 100 χρόνια, αλλά και απηχούν, με μια δόση ειρωνείας, τη σημερινή σχέση των Νεοελλήνων με την ιστορία της Μακεδονίας. Μια σχέση που χτίστηκε μέσα από αλλεπάλληλες μετωνυμίες, αποσιωπήσεις, άγνοιες, παρεξηγήσεις, στρεβλώσεις και απαγορεύσεις, έτσι που το κύριο και κυρίαρχο σώμα της ελληνικής βιβλιογραφικής παραγωγής για τη Μακεδονία να παρουσιάζει «le monde à l'envers», να εμφανίζει αντεστραμμένο το είδωλο της πραγματικότητας. Με αποτέλεσμα, να μην ξενίζει ούτε καν η έκπληξη του φοιτητή ο οποίος, έχοντας θητεύσει επί 12 χρόνια στα θρανία του πρώην Σόροβιτς και νυν Αμυνταίου, αγνοούσε την παλαιά ονομασία του χωριού του. Αντίθετα γνώριζε για τον τόπο του ό,τι η εθνική ιστοριογραφία είχε κατασκευάσει ως παρελθόν για να αναπληρώσει το κενό των απαγορευμένων ρεαλίων, τουτέστιν σχεδόν τίποτε.

Με αυτά τα ρεάλια και αυτές τις πραγματικότητες καταπιάνεται ο ανά χείρας τόμος, αποβλέποντας και στις γνωστικές ανάγκες του φοιτητή από το Αμύνταιο και των συμφοιτητών του. Με τα ρεάλια, όχι γιατί προσβλέπω σε κάποια «αντικειμενική ιστορία», δηλαδή στη φενάκη της μίας και μοναδικής ορθής και δίκαιης εκδοχής του παρελθόντος. Αλλά γιατί η επιστήμη της ιστορίας δεν μπορεί να βγάζει από το στόχαστρο το οντολογικό της πρόταγμα, στο όνομα της σχετικοποίησης που είναι του συρμού. Όπως υπενθυμίζει ο Σπύρος Ασδραχάς, «δεν υπάρχει ιστορικός που να αρνείται την αντικειμενικότητα της πραγματικότητας. Το πρόβλημα είναι ότι η αντικειμενικότητα της πραγματικότητας δεν έχει απολύτως "αντικειμενική καταγραφή" στη συνείδηση. Και ξέροντας αυτό το πράγμα, ο ιστορικός δημιουργεί μια σειρά νοητικών εργαλείων, μια σειρά τεχνικών, με το σκοπό να καταγράψει στη συνείδησή του, όσο γίνεται, αυτή την οντολογική πραγματικότητα».2 Συχνά, ωστόσο, για να οικονομηθεί ο χρόνος της απαραίτητης έρευνας, μια και «τα πάντα είναι κατασκευές», προτιμήθηκε η διατύπωση υποθέσεων εργασίας –κάποτε περισπούδαστων–, τη στιγμή που οι πηγές απαντούσαν στα ερωτήματα. Για να βρεις όμως τις απαντήσεις μέσα από τις πηγές, πρέπει όχι μόνο να τις ρωτήσεις, αλλά πρωτίστως να τις εντοπίσεις μέσα στον ωκεανό τεκμηρίων της σύγχρονης ιστορίας. Σε τελευταία ανάλυση, αυτή η σχετικοποίηση της θέασης του κοινωνικού γίγνεσθαι, εκείνο που άθελά της πέτυχε είναι να παρέχει εχέγγυα επιστημοσύνης και σε προσεγγίσεις που υπηρετούν την ιδεολογική χρήση της ιστορίας. Προσεγγίσεις είτε της ακαδημαϊκής ιστορίας είτε εκείνης που ευθυγραμμίζεται με τους κανόνες της αγοράς του «ευπώλητου» βιβλίου.

Η αναψηλάφηση της ιστορίας της Μακεδονίας στις σελίδες του βιβλίου επιχειρείται κυρίως μέσα από τις ελληνικές πηγές του 20ού αιώνα, πηγές που αναγκαστικά έχουν αξιοποιηθεί εδώ επιλεκτικά, καθώς ο όγκος και ο πλούτος τους υπερβαίνει κατά πολύ τις δυνατότητες του μεμονωμένου ερευνητή. Ο χώρος αναφοράς είναι οι περιοχές εκείνες στις οποίες επικέντρωνε το ενδιαφέρον της η ελληνική πλευρά πριν το 1912 και βέβαια η ελληνική Μακεδονία μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Οι περισσότερες σελίδες του βιβλίου αφορούν τα πρώτα 13 χρόνια του 20ού αιώνα, γεγονός που υπακούει στα προσωπικά μου ερευνητικά ενδιαφέροντα που σχετίζονται με τον μακρύ 19ο αιώνα.

Σε μια πρώτη μορφή οι μελέτες που συγκεντρώνονται εδώ είχαν δημοσιευτεί σε περιοδικά, εφημερίδες και σύμμικτους τόμους μεταξύ 1998 και 2009. Αλλού λιγότερο και αλλού περισσότερο, για τη νέα τους παρουσίαση πλαισιώθηκαν με πρόσθετα στοιχεία, τα οποία, χωρίς να αλλοιώνουν το εκάστοτε αρχικό επιχείρημα, το εμπλουτίζουν με νέα δεδομένα που είτε η πεπερασμένη έκταση της αρχικής δημοσίευσης δεν επέτρεπε είτε εντοπίστηκαν έκτοτε ή ήρθαν μεταγενέστερα στο φως της δημοσιότητας.

Ο Άγγελος Ελεφάντης, πρόθυμος συζητητής και συχνά από τους πρώτους αναγνώστες των δοκιμίων αυτών, επέμενε να συγκεντρωθούν σε ένα τόμο και εισέπραττε κατ' επανάληψη το «καλά θα δούμε». Για τον Πολίτη προορίζονταν και «Οι ξενοσυνείδητοι της XVης Μεραρχίας», αλλά δεν τον πρόλαβαν. Η παλιά υπόσχεση άφησε το ίχνος της στην αφιέρωση, μικρή υπόμνηση μεγάλης οφειλής.

Λιγότερο απτό το ίχνος των ανθρώπων που συναντήσαμε στις επίμονες περιηγήσεις στις πεδιάδες και τα βουνά της Μακεδονίας, αλλά όχι μικρότερη η ευγνωμοσύνη. Χάρη στη δική τους σύμπραξη, η περιδιάβαση και ο αναστοχασμός, με μόνιμους συνοδοιπόρους την ομάδα των Κατακαλαίων, έγινε μια συναρπαστική πατριδογνωστική περιπέτεια.


1 Κ. Θ. Δημαράς, «Μερικά επείγοντα θέματα» [1964], Σύμμικτα Δ΄. Λόγια περί μεθόδου, Επιλογή κειμένων: Φ. Ηλιού, Επιμέλεια: Π. Πολέμη, Αθήνα 2013, τ. Β΄, σ. 580-581.
2Σπ. Ασδραχάς, Ζητήματα Ιστορίας, Αθήνα 1983, σ. 131.



ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ο Σπύρος Καράβας γεννήθηκε στη Χίο το 1954. Σπούδασε ιστορία στο Πανεπιστήμιο Lyon 2 της Γαλλίας. Από το 1990 διδάσκει στο τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα και οι δημοσιευμένες εργασίες του επικεντρώνονται κυρίως στον ελληνικό αλυτρωτισμό, το μακεδονικό ζήτημα και την ιστοριογραφία του. Από τις Εκδόσεις Βιβλιόραμα κυκλοφορεί επίσης η μελέτη του «Μακάριοι οι κατέχοντες την γην». Γαιοκτητικοί σχεδιασμοί προς απαλλοτρίωση συνειδήσεων στη Μακεδονία 1880-1909.


21/10/14

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

Γ. Β. Δερτιλής
Ιστορία του Ελληνικού Κράτους 1830-1920
(Όγδοη έκδοση αναθεωρημένη και συμπληρωμένη)

Επιστημονικοί συνεργάτες:
● στην έρευνα και επεξεργασία ποσοτικών στοιχείων: Δρ Αλέξης Φραγκούλης
● στην βιβλιογραφική έρευνα: Δρ Άννα Μανδυλαρά
Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2014
1123 σελ.
ISBN 978-960-524-428-6
Τιμή 40,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 36,00 €




Ο τίτλος Ιστορία του ελληνικού κράτους είναι μια βραχυλογία, μια απλούστευση. Το κράτος είναι ένα πρίσμα, ένας φακός, ένα κέντρο εστίασης, ένας τρόπος να φέρνουμε μέσα στο οπτικό μας πεδίο την κοινωνία που παρατηρούμε. Αμέσως μετά, όμως, μπορούμε να εστιάσουμε το βλέμμα μας στους ανθρώπους.

Το ελληνικό κράτος δημιουργείται το 1828 εκ του μηδενός και, έως το 1920, αλλάζει ριζικά την ζωή των ανθρώπων που το δημιούργησαν με την φαντασία τους και με την επαναστατική τους πράξη. Τους επιβάλλει την αυθεντία και την νομιμότητά του, την βία και την εξουσία του· ελέγχει την αναμεταξύ τους βία· τέμνει, δικάζει και τιμωρεί· δεσμεύει την Εκκλησία χωρίς να την υποτάσσει, την προσκυνά και την χρησιμοποιεί, στηρίζει επάνω της μέγα μέρος της δικής του νομιμότητας· εκπαιδεύει τους νέους και τις νέες, τους μαθαίνει τον νόμο, την τάξη, την υποταγή, την εξίσωση έθνος-κράτος, τον πατριωτισμό. Με άλλα λόγια, το νεαρό ελληνικό κράτος επιβάλλει στους ανθρώπους ό,τι εν πολλοίς επιβάλλουν όλα τα κράτη. Και εκείνοι, με την σειρά τους, το ανέχονται, το αποδέχονται, το απορρίπτουν, υποκύπτουν, το περιβάλλουν με τα εθνικά σύμβολα, το διεκδικούν, εξεγείρονται, το καταλύουν προς στιγμήν για να το θεσμίσουν εξ υπαρχής, το στηρίζουν, το στελεχώνουν, το διαβρώνουν, το χρησιμοποιούν εναντίον αλλήλων. Εκείνοι διατυπώνουν τις εθνικιστικές του φαντασιώσεις, εκείνες μεταδίδουν στα παιδιά τους τις αλυτρωτικές του προσδοκίες και, όλοι μαζί, ακολουθούν τις σημαίες του, τροφοδοτούν με φόρους τα ταμεία του και με αίμα τους πολέμους του.

Γράφοντας το βιβλίο αυτό, σκοπός μου δεν ήταν να διηγηθώ «τι έγινε», αλλά να κατανοήσω το «γιατί έγινε». Δεν ήταν να διηγηθώ μια ιστορία, αλλά να την ερμηνεύσω. Και ήθελα να μιλήσω όχι μόνο στον ειδικό αναγνώστη, τον ιστορικό, τον κοινωνιολόγο, τον οικονομολόγο, όχι μόνο στον σπουδαστή της Ιστορίας και των κοινωνικών επιστημών. Ήθελα να μιλήσω, ίσως ακόμη περισσότερο, στους γενικούς αναγνώστες, στον αναγνώστη και την αναγνώστρια που αγαπούν το διάβασμα. Είναι τα πρόσωπα που περιδιαβάζουν συνεχώς στην σκέψη του κάθε συγγραφέα και οδηγούν το χέρι και την καρδιά του· και που έχουν από τον συγγραφέα μόνο δύο απαιτήσεις: να μοιραστεί μαζί τους την όποια γνώση του, προσφέροντάς τους και ολίγη τέρψη. Δύο μόνο απαιτήσεις, αλλά μεγάλες: επιβάλλουν στον συγγραφέα σαφήνεια και απλότητα γραφής, και μιαν ελάχιστη, έστω, καλαισθησία. Άλλωστε, εκτός από την σαφήνεια, αυτός είναι νομίζω ο άλλος τρόπος που έχει ο συγγραφέας για να πλησιάσει ή, όπως λέμε, να «κοιτάξει στα μάτια» τον αναγνώστη.

(απόσπασμα από τα «Προλεγόμενα» του βιβλίου)


Ο Γιώργος Δερτιλής γεννήθηκε το 1939 στην Αθήνα. Σπούδασε Δημόσιο Δίκαιο και Οικονομικές Επιστήμες στην Αθήνα, Πολιτική Θεωρία και Ιστορία στην Αγγλία. Μεταξύ 1978 και 2000 δίδαξε Ιστορία στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην οποία εξελέγη ομοφώνως το 1980 υφηγητής και το 1983 καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών. Ίδρυσε το Ιστορικό Αρχείο του Πανεπιστημίου Αθηνών και διετέλεσε μέλος του Εθνικού Γνωμοδοτικού Συμβουλίου Έρευνας και των Επιστημονικών Συμβουλίων του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης και των γαλλικών Ιδρυμάτων Schlumberger και Maison Suger. Tο 1989 εξελέγη μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών (Academia Europaea). Μεταξύ 1985 και 1999 δίδαξε ως εκλεγμένος επισκέπτης καθηγητής στo Τμήμα Ιστορίας του Harvard, στο St. Antony’s College του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας. Το 2000 εξελέγη τακτικός καθηγητής (directeur d’etudes) στην Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales. Έκτοτε παραιτήθηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και ζει στη Γαλλία. Το 2003 η Γαλλική Δημοκρατία τού απένειμε το παράσημο του Φοίνικα (palmes academiques, chevalier). Δώδεκα βιβλία και περίπου πενήντα άρθρα του έχουν δημοσιευθεί ή μεταφραστεί στην ελληνική, αγγλική, γαλλική, ισπανική και ιταλική γλώσσα. 




20/10/14

ΕΙΡΗΝΗ Α. ΔΕΝΤΡΙΝΟΥ «ΤΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ»

Ειρήνη Α. Δεντρινού
Τα διηγήματα

Φιλολογική επιμέλεια: Θεοδόσης Πυλαρινός
Αθήνα, Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη
383 σελ.
ISBN 978-960-7316-62-2
Τιμή 19,17 € / στο βιβλιοπωλείο μας 17,25 €




«Η Ειρήνη Α. Δεντρινού γεννήθηκε στην Κέρκυρα τον Φεβρουάριο του 1879. Με την υπογραφή αυτή τη συναντάμε στη μακρότατη λογοτεχνική διαδρομή της σε πολλά γνωστά περιοδικά και ημερολόγια από το 1899 και εξής, με αύξουσα παρουσία από το 1900 έως το 1918. Λίγα χρόνια ενωρίτερα, αμέσως μετά την αποφοίτησή της από το Αρσάκειο της Κέρκυρας, υπέγραφε με το πατρικό επίθετο, ως Ειρήνη Ζαβιτσιάνου (ή Ζαβιτζιάνου), σε εφημερίδες της ιδιαίτερης πατρίδας της, επίσης της Καλαμάτας, όπου είχε διαμείνει για λίγους μήνες στο σπίτι της εκεί εγκατεστημένης αδελφής της, και στην Εφημερίδα των Κυριών, η διευθύντρια της οποίας Καλλιρρόη Παρρέν αντιλήφθηκε πρώτη από τους αθηναϊκούς κύκλους το λογοτεχνικό ταλέντο της...».

(από την εισαγωγή του βιβλίου)




18/10/14

ΣΕ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΣΕ ΕΝΑΝ ΚΟΣΜΟ ΧΩΡΙΣ ΣΚΟΠΟ. ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΗΘΙΚΗ

Λευτέρης Ζούρος
Σε αναζήτηση σκοπού σε έναν κόσμο χωρίς σκοπό. Σκέψεις για μια ρεαλιστική ηθική

Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2014
206 σελ.
ISBN 978-960-524-417-0
Τιμή 10,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 9,00 €




Ο σκοπός είναι τροφή, σαν το ψωμί. Το να λέμε ότι το ψωμί είναι για το σώμα και ο σκοπός για την ψυχή είναι λάθος. Γιατί δεν υπάρχει σώμα χωρίς ψυχή και ψυχή χωρίς σώμα· πρόκειται για «ένα και το αυτό». Η διαφορά είναι ότι για το ψωμί γνωρίζουμε τις φυσικές και βιολογικές ιδιότητές του· γνωρίζουμε το «πώς» λειτουργεί ως τροφή. Μας πήρε κάποιες χιλιάδες χρόνια να φτάσουμε ώς εκεί. Για τον σκοπό δεν έχουμε φτάσει ακόμα στο σημείο αυτό, αλλά είναι ζήτημα χρόνου. Γνωρίζουμε όμως κάτι πολύ σημαντικό: ότι το Σύμπαν πορεύεται χωρίς σκοπό· ότι ο σκοπός είναι έξω από τη φύση· ότι είναι απλώς μια ταμπέλα που εμείς κολλήσαμε επάνω της. Σ’ αυτό δεν διαφέρουμε πολύ από το τετράχρονο παιδί και τον Άγιο Βασίλη που κατεβαίνει από την καμινάδα. Σε λίγα χρόνια ο Άγιος Βασίλης θα αποτελεί για το παιδί μια ευχάριστη ανάμνηση μιας αυταπάτης. Δεν είναι τόσο εύκολο με τον σκοπό. Γιατί από τη στιγμή που ο σκοπός αναγνωριστεί ως αυταπάτη θα έχει χάσει την αξία του ως τροφή. Φθάνουμε έτσι μπρος στο μεγάλο δίλημμα. Απ’ τη μια είναι η «χωρίς σκοπό» πραγματικότητα. Απ’ την άλλη είναι η βιοτική μας ανάγκη για σκοπό. Δεν βοηθάει να επιβάλουμε στον εαυτό μας την εντύπωση ότι υπάρχει σκοπός· το να ζούμε σε μια «ενσυνείδητη» αυταπάτη δεν είναι λύση. Τι μας απομένει; Το βιβλίο προτείνει ότι υπάρχουν υποκατάστατα του σκοπού και καλεί τον αναγνώστη να τα ανακαλύψει.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)


Ο Λευτέρης Ζούρος έλαβε διδακτορικά διπλώματα από την Ανωτάτη Γεωπονική Σχολή Αθηνών (σήμερα Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών) και το Πανεπιστήμιο του Σικάγου. Διετέλεσε καθηγητής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Dalhousie του Καναδά (στην τιμητική έδρα George Campell) και στο Πανεπιστήμιο του Croningen της Ολλανδίας, το Αυτοκρατορικό Πανεπιστήμιο Kyushu της Ιαπωνίας, το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και το Πανεπιστήμιο της Ancona. Διετέλεσε επίσης Διευθυντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Βιολογίας Κρήτης. Υπήρξε μέλος της Εκδοτικής Επιτροπής των περιοδικών Evolution, Molecular Biology and Evolution και Marine Genomics. Έχει τιμηθεί με το βραβείο εξαίρετης διαδασκαλίας «Στέλιος Πηχωρίδης» του Πανεπιστημίου Κρήτης. Είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Το βιβλίο του Ας συμφιλιωθούμε με τον Δαρβίνο κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. 


17/10/14

ΑΘΩΣ. ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ

Στράτος Καλαφάτης
Άθως. Τα χρώματα της πίστης

Κατάλογος έκθεσης
Κείμενα: Στράτος Καλαφάτης, Νίκος Γ. Ξυδάκης
Αθήνα, Εκδόσεις Άγρα 2014
215 σελ. με έγχρωμες εικόνες
ISBN 978-960-505-140-2
Τιμή 29,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 26,10 €




Πρόκειται για τον κατάλογο της ομότιτλης έκθεσης που φιλοξενήθηκε στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ, Βίλα Καπαντζή (17 Σεπτεμβρίου-24 Οκτωβρίου 2014). H φωτογραφική εργασία του Στράτου Καλαφάτη Αθως, Τα χρώματα της πίστης ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2008 και ολοκληρώθηκε το 2013. Συνολικά χρειάστηκαν εικοσιπέντε επισκέψεις στην Αθωνική Πολιτεία και ένα σύνολο διακοσίων ημερών για να παρουσιάσει ο φωτογράφος τη δική του εκδοχή για το τοπίο και τους ανθρώπους σε αυτόν τον ιδιαίτερο χώρο.





Ο Στράτος Καλαφάτης γεννήθηκε στην Καβάλα το 1966. Σήμερα ζει στη Θεσσαλονίκη, φωτογραφίζει, διδάσκει και οργανώνει δράσεις που αφορούν τη δημιουργική φωτογραφία. Έχει ολοκληρώσει μακροχρόνιες φωτογραφικές εργασίες όπως οι Αρχέτυπες Εικόνες, Το Ημερολόγιο 1998-2002, η Saga, Το Αρχιπέλαγος, Ο Άθως – Τα χρώματα της πίστης. Από τις εκδόσεις Άγρα κυκλοφορούν τα βιβλία του Αρχέτυπες εικόνες (1999), Ομόνοια 2000 – Ταξίδι στον ομφαλό της Αθήνας (με τον συγγραφέα Φίλιππο Φιλίππου – 2000), Ημερολόγιο 1998 -2002 (με πρόλογο του Christian Caujolle – 2004).



16/10/14

NARRATIVES ACROSS SPACE AND TIME: TRANSMISSIONS AND ADAPTATONS


Narratives across space and time: transmissions and adaptations. Proceedings of the 15th congress of the international society for folk narrative research (June 21-27, 2009 Athens)

Κείμενα: συλλογικό
Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών 2014
2059 σελ. με έγχρωμες και α/μ εικόνες (3 τόμοι)
ISBN 978-960-404-283-8
Τιμή 60,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 54,00 €




Tο 15o Συνέδριο της Διεθνούς Εταιρείας των Λαϊκών Αφηγήσεων (ISFNR) που οργανώθηκε από το Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών συγκέντρωσε στην Αθήνα (21-27 Ιουνίου 2009) πολλούς και εκλεκτούς επιστήμονες από πολλές χώρες. Χαρακτηρίστηκε ως ιδιαιτέρως επιτυχημένο σύμφωνα με τις δηλώσεις των συνέδρων κατά την παραμονή τους στην Αθήνα αλλά και από την επιστημονική κοινότητα με δημοσιεύματα σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά (Fabula, Δελτίο της ISFNR) ορισμένα από τα οποία αναπαράγονται με την άδεια των εκδοτών στα Πρακτικά (τόμ. Γ΄, σελ. 665-682). Η έκδοση των πρακτικών στη σειρά των δημοσιευμάτων του Κέντρου Λαογραφίας υπό τον τίτλο Narratives Across Space and Time: Transmissions and Adaptations σε τρεις ογκώδεις τόμους παρουσιάζει τα αποτελέσματα των εργασιών του συνεδρίου και συμβάλλει στην διεθνή παραμυθολογική και αφηγηματολογική έρευνα.

Τα κείμενα της έκδοσης (129 στον αριθμό) είναι γραμμένα σε τρεις γλώσσες αλλά κυριαρχεί η αγγλική όπως και κατά τις εργασίες του συνεδρίου. Συγκεκριμένα, στην ελληνική γλώσσα δημοσιεύονται 2 κείμενα, στην αγγλική 124, στην γερμανική 3. Στην αρχή του Α΄ τόμου υπάρχει εισαγωγικό κείμενο της τότε διευθύντριας του Κέντρου Αικατερίνης Πολυμέρου-Καμηλάκη, Προέδρου της Επιστημονικής και Οργανωτικής επιτροπής του συνεδρίου και επιστημονικής υπεύθυνης της έκδοσης, και οι λόγοι υποδοχής των συνέδρων από τον τότε Πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών (2009) Πάνο Λιγομενίδη και τον τότε Πρόεδρο της ISFNR Ulo Valk. Στην συνέχεια ακολουθούν τρία κείμενα που παρουσιάστηκαν στις ολομέλειες του Συνεδρίου (του ακαδημαϊκού και επόπτη του Κέντρου Λαογραφίας Στεφ. Δ. Ημέλλου και άλλα δύο) τα οποία προτάσσονται του σώματος των κειμένων των ανακοινώσεων. Τα κείμενα των ανακοινώσεων δημοσιεύονται κατά αλφαβητική σειρά και ανήκουν σε όλες τις θεματικές ενότητες του συνεδρίου: ιστορία και προοπτικές της αφηγηματολογικής έρευνας (History and Future of Folk Narrative Research), οικολογική και περιβαλλοντική διάσταση (Mythologies, Ecology and Environmental Representations), μετασχηματισμοί σε παγκόσμιο επίπεδο εξαιτίας της μετανάστευσης και της διασποράς των πολιτισμικών κοινοτήτων (Migrant and Diaspora Communities: Adaptation and Memory), πρακτική εφαρμογή της αφηγηματολογικής έρευνας (Social Strategies and Collective Identities), αφηγητές και πράξη της αφήγησης στην παραδοσιακή αλλά και σύγχρονη διάστασή τους (Storytelling and Storytellers), λαϊκές αφηγήσεις και σύγχρονα μέσα μαζικής ενημέρωσης (Folk Narrative in the Modern Media), αφηγήσεις και τέχνη (Folk Narratives and Art Representations).

Στο τέλος του 3ου τόμου της έκδοσης δημοσιεύονται περιλήψεις των ανακοινώσεων, το πρόγραμμα του συνεδρίου, ψήφισμα για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την επιστροφή των εκπατρισθέντων μνημείων, συμπεριλαμβανομένων των γλυπτών της Ακρόπολης, καθώς και φωτογραφικό υλικό από τις ομιλίες και τις πλούσιες παράλληλες εκδηλώσεις. Κατά τις εργασίες του συνεδρίου αλλά και των δύο ειδικών συμποσίων που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιό του (δηλ. εκείνο της ειδικής επιτροπής για την έρευνα των γητειών και των γητευτών - Committee on Charms, Charmers and Charming - , και το συμπόσιο με θέμα Belief Tales) τονίστηκε ιδιαιτέρως το γεγονός ότι η αφηγηματολογική έρευνα παρακολουθεί συστηματικά τις σύγχρονες κοινωνικές και πολιτισμικές εξελίξεις και αποτελεί έναν δυναμικό κλάδο της σύγχρονης παγκόσμιας λαογραφικής επιστημονικής έρευνας.