ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΠΑΘΗΣ. ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΟΡΤΑΤΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΥΝ. ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ» ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΤΟΥ ΜΙΕΤ

Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
παρουσιάζει την έκδοση

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΠΑΘΗΣ
Από τον Χορτάτση στον Κουν
Μελέτες για το νεοελληνικό θέατρο

στο Βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ – Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη,
την Τρίτη 29 Μαρτίου 2016, στις 20:00.

Θα μιλήσουν οι:
Βίκτωρ Αρδίττης, καθηγητής της Σκηνοθεσίας, ΑΠΘ
Ρέα Γρηγορίου, διδάκτωρ Θεατρολογίας
Δηώ Καγγελάρη, επίκουρη καθηγήτρια της Θεατρολογίας, ΑΠΘ
Νικηφόρος Παπανδρέου, ομότιμος καθηγητής της Θεατρολογίας, ΑΠΘ
Ιουλία Πιπινιά, επίκουρη καθηγήτρια της Θεατρολογίας, ΑΠΘ

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Ο Δημήτρης Σπάθης ήταν ένας από τους θεμελιωτές της ελληνικής θεατρολογίας, ένας πρωτοπόρος που συνέβαλε αποφασιστικά στην εδραίωση της νεαρής επιστήμης στη χώρα μας και που μας πλούτισε με έργο υποδομής, απαραίτητο εργαλείο για τη μελέτη και την κατανόηση της ιστορίας του νεοελληνικού θεάτρου. Η επιστημονική του παραγωγή ήταν ως τώρα, στο μεγαλύτερό της μέρος, διάσπαρτη σε περιοδικά, πρακτικά συνεδρίων, συλλογικούς τόμους, δυσεύρετα προγράμματα θεατρικών παραστάσεων. Με την παρούσα έκδοση συγκεντρώνεται αυτό το διασκορπισμένο έργο και γίνεται προσιτό σε επιστήμονες, φοιτητές, εκπαιδευτικούς, ανθρώπους του θεάτρου, συνειδητούς θεατρόφιλους. Τα μελετήματα του τόμου καθρεφτίζουν τις ποικίλες ερευνητικές ανησυχίες του Σπάθη: αναγεννησιακή κρητική δραματουργία, θέατρο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, ρεπερτόριο των πρώτων ελληνικών θιάσων, άνθηση της κωμωδίας και της κοινωνικής σάτιρας τον 19ο αιώνα, εδραίωση του επαγγελματικού θεάτρου στο νέο ελληνικό κράτος, καθιέρωση του σκηνοθέτη και σκηνικές αναζητήσεις κατά τον 20ό αιώνα. Όλα αυτά συνιστούν με τη διαδοχή τους μιαν άτυπη ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου, καταγράφουν τη διαδρομή του προς την ωριμότητα μέσα από τη δυναμική σχέση παράδοσης και ανανέωσης. Βασικό χαρακτηριστικό των προσεγγίσεων του Σπάθη είναι το γεγονός ότι δεν βλέπει τα θεατρικά φαινόμενα απομονωμένα. Συνδέει την ελληνική εκδοχή με το ευρωπαϊκό προηγούμενο, την καλλιτεχνική πρόταση με την πολιτική συγκυρία, την εξέλιξη του θεάτρου με την ιστορία των καλλιτεχνικών ρευμάτων, των ιδεών και των νοοτροπιών. Ένα άλλο, εξίσου σημαντικό χαρακτηριστικό είναι η «σκηνοκεντρική» σκόπευσή του. Δεν γράφει μια ιστορία των θεατρικών κειμένων αλλά της σύνολης θεατρικής δραστηριότητας, ενδιαφέρεται ταυτόχρονα για τους δραματουργούς και για τους θεατρίνους, για τα κείμενα και τους χώρους, για τη σκηνή και την πλατεία. Τα μελετήματα του Δημήτρη Σπάθη, εξερευνώντας δύσβατες περιοχές και προτείνοντας πρωτότυπες ερμηνείες, αποτελούν πολύτιμη συμβολή στην πολιτισμική μας αυτογνωσία.

ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΟΡΤΑΤΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΥΝ. ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ

Δημήτρης Σπάθης
Από τον Χορτάτση στον Κούν. Μελέτες για το νεοελληνικό θέατρο 

Επιμέλεια: Νικηφόρος Παπανδρέου
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2015
827 σελ. με 6 α/μ εικόνες
ISBN 978-960-250-652-3
Τιμή πανόδετου 35,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 26,25 €



Ο Δημήτρης Σπάθης ήταν ένας από τους θεμελιωτές της ελληνικής θεατρολογίας, ένας πρωτοπόρος που συνέβαλε αποφασιστικά στην εδραίωση της νεαρής επιστήμης στη χώρα μας και που μας πλούτισε με έργο υποδομής, απαραίτητο εργαλείο για τη μελέτη και την κατανόηση της ιστορίας του νεοελληνικού θεάτρου. Η επιστημονική του παραγωγή ήταν ως τώρα, στο μεγαλύτερό της μέρος, διάσπαρτη σε περιοδικά, πρακτικά συνεδρίων, συλλογικούς τόμους, δυσεύρετα προγράμματα θεατρικών παραστάσεων. Με την παρούσα έκδοση συγκεντρώνεται αυτό το διασκορπισμένο έργο και γίνεται προσιτό σε επιστήμονες, φοιτητές, εκπαιδευτικούς, ανθρώπους του θεάτρου, συνειδητούς θεατρόφιλους.

Τα μελετήματα του τόμου καθρεφτίζουν τις ποικίλες ερευνητικές ανησυχίες του Σπάθη: αναγεννησιακή κρητική δραματουργία, θέατρο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, ρεπερτόριο των πρώτων ελληνικών θιάσων, άνθηση της κωμωδίας και της κοινωνικής σάτιρας τον 19ο αιώνα, εδραίωση του επαγγελματικού θεάτρου στο νέο ελληνικό κράτος, καθιέρωση του σκηνοθέτη και σκηνικές αναζητήσεις κατά τον 20ό αιώνα. Όλα αυτά συνιστούν με τη διαδοχή τους μιαν άτυπη ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου, καταγράφουν τη διαδρομή του προς την ωριμότητα μέσα από τη δυναμική σχέση παράδοσης και ανανέωσης.

Βασικό χαρακτηριστικό των προσεγγίσεων του Σπάθη είναι το γεγονός ότι δεν βλέπει τα θεατρικά φαινόμενα απομονωμένα. Συνδέει την ελληνική εκδοχή με το ευρωπαϊκό προηγούμενο, την καλλιτεχνική πρόταση με την πολιτική συγκυρία, την εξέλιξη του θεάτρου με την ιστορία των καλλιτεχνικών ρευμάτων, των ιδεών και των νοοτροπιών. Ένα άλλο, εξίσου σημαντικό χαρακτηριστικό είναι η «σκηνοκεντρική» σκόπευσή του. Δεν γράφει μια ιστορία των θεατρικών κειμένων αλλά της σύνολης θεατρικής δραστηριότητας, ενδιαφέρεται ταυτόχρονα για τους δραματουργούς και για τους θεατρίνους, για τα κείμενα και τους χώρους, για τη σκηνή και την πλατεία. Τα μελετήματα του Δημήτρη Σπάθη, εξερευνώντας δύσβατες περιοχές και προτείνοντας πρωτότυπες ερμηνείες, αποτελούν πολύτιμη συμβολή στην πολιτισμική μας αυτογνωσία.

Ο Δημήτρης Σπάθης γεννήθηκε στο Κάιρο το 1925. Τέλειωσε το γυμνάσιο της ιστορικής Αμπετείου Σχολής το 1942. Στη συνέχεια (1942-1944) φοίτησε στο Γαλλικό Λύκειο του Καΐρου. Από τον Ιούνιο του 1944 ως το τέλος του 1945 υπηρέτησε στο Βασιλικό Ναυτικό: στη Μέση Ανατολή πρώτα, κατόπιν στην Ελλάδα κατά την Απελευθέρωση. Το 1946 αποστρατεύτηκε και γύρισε στην Αίγυπτο. Ακολούθησαν οι περιπέτειες του Εμφυλίου, που τον οδήγησαν πίσω στην Ελλάδα, στο βουνό, και τελικά πρόσφυγα στη Σοβιετική Ένωση. Αρχικά στην Τασκένδη, όπου από το 1950 ως το 1955 σπούδασε στη Σχολή Θεατρολογίας του Κρατικού Θεατρικού Ινστιτούτου. Τέλειωσε τις σπουδές του με άριστα, και η Σχολή τον πρότεινε για μεταπτυχιακά στη Μόσχα. Έπειτα από εξετάσεις του δόθηκε υποτροφία για το Ινστιτούτο Ιστορίας των Τεχνών της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ, στο τμήμα Ιστορίας του Θεάτρου. Το 1959 υποστήριξε τη διδακτορική του διατριβή, με θέμα τη διαμόρφωση του Ρεαλισμού στο νεοελληνικό δράμα. Προηγουμένως είχε αρχίσει να εργάζεται ως επιστημονικός συνεργάτης-ερευνητής στο ίδιο Ινστιτούτο. Τον Ιούνιο του 1965 επέστρεψε στην Ελλάδα, όπου συνεργάστηκε με το περιοδικό Επιθεώρηση Τέχνης. Από τον Μάιο του 1967 ως τον Αύγουστο του 1974 έζησε αυτοεξόριστος στο Παρίσι. Μετά τη δεύτερη επιστροφή του στην Ελλάδα, τον Νοέμβριο του 1974, δίδαξε Ιστορία του Θεάτρου σε τρεις δραματικές σχολές: του Λαϊκού Πειραματικού Θεάτρου (1975-1978), του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (1976-1979) και του Θεάτρου Τέχνης (1981-1984). Πολύ αργά, μόλις το 1983, αρχίζει η θητεία του στο πανεπιστήμιο. Πρώτα με σύμβαση (ειδικός επιστήμονας) στα τμήματα Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1983-1984) και του Πανεπιστημίου Κρήτης (1984-1986)· έπειτα αναπληρωτής καθηγητής στο τμήμα Φιλολογίας του ΑΠΘ (1986-1991)· τέλος, καθηγητής στο τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών (1991-1993), του οποίου αναγορεύτηκε στη συνέχεια ομότιμος καθηγητής. Το 1986 εξέδωσε τον τόμο Ο Διαφωτισμός και το νεοελληνικό θέατρο. Επτά μελέτες (University Studio Press) και το 1995 την κωμωδία του Γ.Ν. Σούτσου Αλεξανδροβόδας ο ασυνείδητος (Κέδρος). Το 2007 κυκλοφόρησε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης ο τιμητικός τόμος Ζητήματα ιστορίας του νεοελληνικού θεάτρου. Μελέτες αφιερωμένες στον Δημήτρη Σπάθη, σε επιμέλεια Έφης Βαφειάδη και Νικηφόρου Παπανδρέου. Πέθανε στην Αθήνα στις 29 Δεκεμβρίου 2014.

ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ. ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ (1930-1941)

Εθνικό Θέατρο. Τα πρώτα χρόνια (1930-1941)

Κείμενα: Δημήτρης Σπάθης, Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη, Κώστας Γεωργουσόπουλος, Αντιγόνη Μανασσή

Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2013

327 σελ. με 342 έγχρωμες και α/μ εικόνες

ISBN 978-960-250-586-1

Τιμή 50,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 45,00 €

Η έκδοση αυτή παρουσιάζει σε χρονολογική σειρά τη σκηνική δραστηριότητα του Εθνικού Θεάτρου από την έναρξη της λειτουργίας του (1932) μέχρι την ανακοπή της καλλιτεχνικής του πορείας, εξαιτίας της γερμανικής κατοχής (1941). Ο κατάλογος των παραστάσεων βασίστηκε κυρίως στην πλήρη σειρά θεατρικών προγραμμάτων της κρατικής σκηνής, που φυλάσσονται στη Συλλογή Τεκμηρίων Παραστατικών Τεχνών του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ. Στην έκδοση δημοσιεύονται επίσης μελέτες για την ίδρυση και τα πρώτα χρόνια της ιστορίας του Εθνικού Θεάτρου, ανέκδοτες μεσοπολεμικές μαρτυρίες καλλιτεχνών και συνεργατών της κρατικής σκηνής και χρονολόγιο (1930-1941). Η εικονογράφηση του τόμου προέρχεται στο μεγαλύτερο μέρος της από τα αρχεία των φωτογράφων Τάσου Μελετόπουλου (1908-1969) και Λέοντα Φραντζή (1889-1965) (ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ). Με μια μεθοδική εργασία ιχνηλασίας, επιχειρήθηκε να μεταφερθούν στον τόμο αυτό τα σωζόμενα χνάρια και ο απόηχος της πορείας ενός επίσημου καλλιτεχνικού φορέα και να αναγνωριστούν, όσο αυτό είναι εφικτό, τα πρόσωπα και τα γεγονότα που τη σφράγισαν.

1934, ΣΠΥΡΟΣ ΜΕΛΑΣ, Ιούδας

Ανάγνωση του έργου. Μπροστά: Φώτος Πολίτης, Σπύρος Μελάς. Πίσω: Ιωάννης Αυλωνίτης, 

Μήτσος Μυράτ, Μιλτιάδης Λιδωρίκης, Κατίνα Παξινού, Αλέξης Μινωτής, Μιράντα Μυράτ, 

Γεώργιος Ταλάνος, Μανώλης Σκουλούδης, Χρήστος Ευθυμίου, Άρης Μαλλιαγρός. 

Φωτ. Τάσος Μελετόπουλος

Η ίδρυση του Εθνικού Θεάτρου, την άνοιξη του 1930, άνοιγε νέες προοπτικές για τη θεατρική παιδεία του τόπου. Ο Δημήτρης Σπάθης επισημαίνει: «Στην αρχική φάση της λειτουργίας του, το Εθνικό Θέατρο διέθετε πόρους επαρκείς, χάρη στην κρατική επιδότηση, εξοπλισμό ικανοποιητικό στη σκηνή του ανακαινισμένου κτιρίου της οδού Αγίου Κωνσταντίνου, έναν κανονισμό που μπορούσε να εξασφαλίσει τότε στο ίδρυμα ομαλή λειτουργία και σχετική αυτοτέλεια, διοίκηση από αρμόδια πρόσωπα (διευθυντής ο Ιωάννης Γρυπάρης), σκηνοθέτη τον Φώτο Πολίτη και καλλιτεχνικό δυναμικό που ανάλογό του δεν είχε συγκεντρωθεί ποτέ άλλοτε σε ελληνικό θίασο. Ο Φώτος Πολίτης (1890-1934) θα ανεβάσει από το 1932 ως το Δεκέμβρη του 1934, άλλοτε μόνος, σπανιότερα με το βοηθό και διάδοχό του Δημήτρη Ροντήρη, γύρω στα τριάντα έργα, αρχαία δράματα και ξένους συγγραφείς, κυρίως κλασικούς αλλά και νεότερους. Η αξιοποίηση του αρχαίου δράματος στη σύγχρονη σκηνή, η συστηματική και σε βάθος ερμηνεία των κλασικών έργων, η ενσωμάτωση στη θεατρική παιδεία ξεχασμένων στοιχείων της νεοελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, η πρόοδος που σημειώνει τα χρόνια εκείνα η σκηνοθεσία και η υποκριτική και γενικότερα η άνοδος της καλλιτεχνικής στάθμης του θεάτρου είναι επιτεύγματα στα οποία η συμβολή του Πολίτη υπήρξε πολύτιμη.

1937, ΟΥΙΛΛΙΑΜ ΣΑΙΞΠΗΡ, Άμλετ. 

Αναμνηστική φωτογραφία: Αιμίλιος Βεάκης, Μάνος Κατράκης, Μίχης Ιακωβίδης, 

Δημήτρης Ροντήρης, Αλέξης Μινωτής, Κλεόβουλος Κλώνης. 

Φωτ. Λέων Φραντζής

Στο συγκρότημα του Εθνικού Θεάτρου αντιπροσωπεύτηκαν όλες οι γενιές ηθοποιών με τους πιο αξιόλογους εκπροσώπους τους. Ο κρατικός θίασος αποτέλεσε έτσι την πιο εντυπωσιακή συμπαράταξη δυνάμεων που μπορούσε τότε να επιτευχθεί. Με αυτό το δυναμικό, ο Φώτος Πολίτης και ο Δημήτρης Ροντήρης (από το 1934 και μετά) έδωσαν τις αρτιότερες παραστάσεις που είχε γνωρίσει ως τότε η ελληνική σκηνή». Οι μεσοπολεμικές παραγωγές του Εθνικού Θεάτρου χαρακτηρίστηκαν από ομαδικό πνεύμα, ξεχωριστές επιδόσεις στην υποκριτική, υψηλή αισθητική, τεχνική αρτιότητα και ενδιαφέροντες πειραματισμούς στην όψη (σκηνικά, κοστούμια, φωτισμοί), στη μουσική και στην κίνηση.