Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ, 1680-1715

Paul Hazard 
Η κρίση της ευρωπαϊκής συνείδησης, 1680-1715 

Μετάφραση: Βάιος Φ. Ντάφος
Αθήνα, Εκδόσεις Αμολγός, 2019 (Δεκέμβριος)
Σελίδες: 531
Διαστάσεις: 14,5 x 23,5 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-618-82775-5-7
Τιμή: 26,50 € // στο βιβλιοπωλείο μας 23,85 €

Πόσο απότομη είναι η μετάβαση από τον 17ο στον 18ο αιώνα και πόσο ολοφάνερες οι αντιθέσεις τους! Οι άνθρωποι του 17ου αιώνα αγαπούν την ιεραρχία, την πειθαρχία, την τάξη που η εξουσία αναλαμβάνει να διασφαλίσει, τα δόγματα που ρυθμίζουν με πυγμή τη ζωή. Οι άνθρωποι του 18ου αιώνα αποστρέφονται τους καταναγκασμούς, την εξουσία, τα δόγματα. Οι πρώτοι είναι θεματοφύλακες του χριστιανισμού, οι δεύτεροι είναι εχθροί του, οι πρώτοι πιστεύουν στο θεϊκό δίκαιο, οι δεύτεροι στο φυσικό δίκαιο, οι πρώτοι ζουν άνετα σε μια κοινωνία που βρίθει από ανισότητες, οι δεύτεροι το μόνο που ονειρεύονται είναι η ισότητα.

Στόχος της παρούσας μελέτης είναι να δείξει πως τα ουσιώδη γνωρίσματα του Διαφωτισμού εκδηλώθηκαν πολύ νωρίτερα απ' ό,τι συνήθως πιστεύεται. Το πνεύμα του 18ου αιώνα το βρίσκουμε ήδη διαμορφωμένο την εποχή όπου ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ ήταν ακόμη στην ακμή του, και σχεδόν όλες οι δέες που φάνταζαν επαναστατικές κατά το 1760, ή ακόμη και το 1789, είχαν ήδη εκφραστεί κατά το 1680. Μια κρίση, λοιπόν, κλόνισε το ευρωπαϊκό πνεύμα. Στο χρονικό διάστημα που εκτείνεται από την Αναγέννηση, από την οποία προέρχεται, μέχρι τη Γαλλική Επανάσταση, την οποία προετοιμάζει, δεν υπάρχει σημαντικότερη κρίση στην ιστορία των ιδεών. Στη θέση ενός πολιτισμού θεμελιωμένου στην ιδέα του ηθικού χρέους -απέναντι στον Θεό, απέναντι στον ηγεμόνα- οι νέοι φιλόσοφοι επιχείρησαν να οικοδομήσουν έναν πολιτισμό θεμελιωμένο στην ιδέα του δικαιώματος: δικαιώματα της ατομικής συνείδησης, δικαιώματα της κριτικής, δικαιώματα του Λόγου, δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑ ΠΕΡΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Βολταίρος
Πραγματεία περί ανεκτικότητας

Μετάφραση: Γιώργος Καράμπελας
Εισαγωγή: Θανάσης Γιαλκέτσης
Αθήνα, Εκδόσεις Διαλέγεσθαι 2018
Σελίδες: 214
Διαστάσεις: 14 x 20 εκ.
ISBN 978-618-530-501-7
Τιμή: 14,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 11,20 €

Η Πραγματεία περί ανεκτικότητας (1763) είναι ένα εμβληματικό έργο που εκφράζει όσο λίγα το πνεύμα του Διαφωτισμού. Γράφτηκε με αφορμή μιαν από τις πολλές υποθέσεις θρησκευτικής μισαλλοδοξίας της εποχής, την άδικη καταδίκη και μαρτυρική θανάτωση ενός αθώου, του προτεστάντη Ζαν Καλάς.

Με το έργο του αυτό ο Βολταίρος καταδικάζει κάθε μορφή φανατισμού και μισαλλοδοξίας και πλέκει το εγκώμιο της ανεκτικότητας. Η ανεκτικότητα είναι μια αρετή που μας οδηγεί να αναγνωρίζουμε και να σεβόμαστε ο ένας τον άλλον με όλες τις διαφορές του, όποιες και αν είναι οι γνώμες του και οι πεποιθήσεις του.

Το εγκώμιο της ανεκτικότητας είναι ταυτόχρονα και μια θερμή συνηγορία υπέρ του δικαιώματος κάθε ανθρώπινης ύπαρξης στην ελευθερία γνώμης και έκφρασης. Μόνον χάρη στην ανεκτικότητα μπορούν να συμβιώνουν ειρηνικά και πολιτισμένα άνθρωποι που έχουν διαφορετικές ιδέες και υιοθετούν διαφορετικά πρότυπα συμπεριφοράς.

Η επιχειρηματολογία του Βολταίρου υπέρ της ανεκτικότητας στηρίζεται κυρίως στη διάγνωση της αδυναμίας και των ορίων του ανθρώπινου λόγου. Ακριβώς επειδή είμαστε αδαείς και η γνώση μας θα είναι πάντοτε ατελής ή ακόμα και εσφαλμένη, οφείλουμε να είμαστε ανεκτικοί και επιεικείς και να συγχωρούμε τις πλάνες και τα λάθη των άλλων. 

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ο HOMO UNIVERSALIS ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Ευγένιος Βούλγαρης. Ο homo universalis του Νέου Ελληνισμού. 300 χρόνια από τη γέννηση του Ευγένιου Βούλγαρη (1716-2016)

Επιμέλεια: Χαρίτων Καρανάσιος
Κείμενα: συλλογικό
Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών / Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου 2018
Σελίδες: 635, με έγχρωμε και α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 17 x 24 εκ.
ISBN 978-618-5314-05-7
Τιμή: 20,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 16,00 €

Πολύπλευρη προσωπικότητα, θεολόγος, φιλόσοφος, φιλόλογος, θετικός επιστήμονας, ο Ευγένιος Βούλγαρις υπήρξε αναμφίβολα κορυφαίος διδάσκαλος του Γένους. Με τη σοφία και την ευρυμάθειά του, με τη διδασκαλική δραστηριότητα και το έργο του, εγκαινίασε νέα εποχή στην πνευματική ιστορία του νέου Ελληνισμού. Επέτυχε να μπολιάσει την ελληνική παιδεία με νεωτερικά ρεύματα σκέψης και ακόμη, ισορροπώντας ανάμεσα στη λογιοσύνη και την πίστη, να γεφυρώσει την πνευματική παράδοση της Ορθοδοξίας με αυτήν της κλασικής παιδείας. Ο Ευγένιος Βούλγαρις υπήρξε ο κατεξοχήν διανοούμενος ιερωμένος του 18ου αιώνα που αγωνίστηκε μακριά από την πατρίδα του για την ωφέλεια της υπόδουλης Ελλάδας και υποστήριξε με πάθος την αξία της ανώτατης παιδείας.

Στην ανήσυχη και ταραγμένη εποχή που ζούμε, όταν σε όλο τον κόσμο η ανεξιθρησκεία (ελληνικός όρος που ο ίδιος ο Βούλγαρις έπλασε) και η πολιτική ανοχή που ο ίδιος πρέσβευε συνεχώς τραυματίζονται ως έννοιες και πράξεις, η πνευματική κληρονομιά του ανδρός, του οποίου τη μνήμη τιμούμε με την έκδοση αυτού του τόμου, εισχωρεί και πάλι δυναμικά, παρά το πέρασμα του χρόνου, στο στόχαστρο της επιστημονικής έρευνας και γίνεται έτσι εξαιρετικά επίκαιρη.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ARMONIE DELLA STORIA DELL' UMANITA

Marco Renieri
Armonie della Storia dell’ Umanita

Εισαγωγική μελέτη – Έκδοση – Σχόλια: Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου
Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών / Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Φιλοσοφίας 2014
223 σελ.
ISBN 978-960-404-289-0
Τιμή 10,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 9,00 €

Εξέχουσα μορφή της κοινωνικής και οικονομικής ζωής του νεοπαγούς ελληνικού κράτους, ο Μάρκος Ρενιέρης (Τεργέστη 1815 – Αθήνα 1897) υπήρξε φορέας των ιδεών του ρομαντισμού και διακρίθηκε για τα πρωτότυπα ιστο­ρικά, φιλοσοφικά και πολιτικά του δημοσιεύματα. Προερ­χόμενος από την ελληνική Διασπορά της Ιταλίας, σε νεαρή ηλικία σημείωσε στη Βενετία μία σύντομη αλλά επιτυχή παρουσία στα ιταλικά γράμματα. Σε αυτήν ακριβώς την ενότητα εντάσσεται το ανέκδοτο έως τώρα φιλοσοφικό του δοκίμιο με τίτλο Armonie della Storia dell‘ Umanita (1839), ορόσημο της ιταλικής του συγγραφικής παρα­γωγής.

Με μιαν αντίληψη της φιλοσοφίας της Ιστορίας, η οποία στηρίζεται στη μελέτη των μύθων, των γραπτών μαρτυριών, της θρησκείας και του δικαίου, ο νεαρός Μ. Ρενιέρης πραγματοποιεί έναν διάλογο με τη φιλοσο­φία και τη γραμματεία του Risorgimento, η ερμηνευτική προσπέλαση του οποίου φωτίζει πτυχές των προβλημα­τισμών που αργότερα θα αναπτύξει κατά την ωριμότητά του στην Ελλάδα.


Η Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου είναι Ομότιμή Διευθύντρια Ερευνών στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Έχει δημοσιεύσει βιβλία, μελέτες και άρθρα με κύριο άξονα την ιστορία της νεοελληνικής και ευρωπαϊκής φιλοσοφίας από τον δέκατο όγδοο έως τον εικοστό αιώνα με έμφαση στον Διαφωτισμό και το κίνημα του ρομαντισμού. Οι έρευνές της οδήγησαν επίσης στην κριτική έκδοση ανέκδοτων φιλοσοφικών έργων αυτής της περιόδου.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ

Ιδιωτικός βίος και δημόσιος λόγος στην ελληνική αρχαιότητα και στον Διαφωτισμό. Μελέτες αφιερωμένες στην Ιωάννα Γιατρομανωλάκη

Κείμενα: συλλογικό
Επιμέλεια: Λουκία Αθανασάκη, Τάσος Νικολαΐδης, Δήμος Σπαθάρας
Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης & Εκδόσεις Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης 2014
571 σελ.
ISBN 978-960-524-419-4
Τιμή 25,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 22,50 €




Στόχος του τόμου είναι να αναδείξει τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους απεικονίζεται και σημασιοδοτείται ο ιδιωτικός βίος στον δημόσιο λόγο και συγκεκριμένα στο Αττικό δράμα, τη ρητορεία, τη φιλοσοφία, τις πολιτικές και ηθικές πραγματείες και τη βιογραφία. Ιδωμένος εν συνόλω, οι επιμέρους μελέτες που θα βρει ο αναγνώστης στο Α΄ Μέρος συνιστούν μια προσπάθεια χαρτογράφησης των ορίων ανάμεσα στον ιδιωτικό και τον δημόσιο χώρο στην ελληνική αρχαιότητα. Στην εκτενή μελέτη του Β΄ Μέρους η εστίαση μετατοπίζεται από τον αρχαίο κόσμο στους νεότερους χρόνους, και συγκεκριμένα στον στοχασμό του 17ου και 18ου αιώνα για τη γλώσσα και τον δημόσιο λόγο. Οι μελέτες που συγκεντρώνονται προσεγγίζουν κομβικά ζητήματα της ρητορείας, της κοινωνικής ιστορίας και του πολιτικού στοχασμού της αρχαιότητας, ενώ παράλληλα αναδεικνύεται η πρόσληψη του αρχαίου πολιτικού λόγου από τους θεμελιωτές της σύγχρονης ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας.

Η έκδοση αφιερώνεται στην Ιωάννα Γιατρομανωλάκη για τη συμβολή της στη μελέτη της αρχαίας ρητορικής και τη γενικότερη προσφορά της στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

 

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΟΥ

Βάσω Σειρηνίδου
Το εργαστήριο του λογίου. Αναγνώσεις, λόγια παραγωγή και επικοινωνία στην εποχή του Διαφωτισμού μέσα από την ιστορία της βιβλιοθήκης του Δημητρίου Ν. Δάρβαρη (1757-1823)

Αθήνα, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών / Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών 2013
376 σελ.
ISBN 978-960-9538-21-3
Τιμή 18,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 16,20 €



Με αφετηρία τον κατάλογο της βιβλιοθήκης ενός μεσαίου διαμετρήματος Έλληνα λογίου των χρόνων του Διαφωτισμού, του Δημητρίου Δάρβαρη (1757-1823), το βιβλίο αυτό συζητά κομβικά ζητήματα της ιστορίας των ιδεών στον ευρωπαϊκό χώρο κατά τους νεότερους χρόνους. Από την ανάδυση του συγγραφικού υποκειμένου και τους υλικούς και κοινωνικούς όρους της συγγραφικής δραστηριότητας τον 18ο αιώνα, μέχρι τα συστήματα ταξινόμησης της γνώσης· από τα ιδεολογικά πρότυπα της ανερχόμενης αστικής τάξης, μέχρι τα γνωστικά πρότυπα της νεωτερικότητας· από την έννοια της επιστημονικής πρωτοτυπίας, μέχρι την έννοια της επιστημονικής εκλαΐκευσης και από τα διανοητικά διακυβεύματα του Διαφωτισμού, μέχρι τους θεσμούς και τα μέσα επικοινωνίας της διανόησης. Διερευνώντας τα ζητήματα αυτά, το βιβλίο εμπλουτίζει ταυτόχρονα με νέο υλικό και προβληματισμούς τη συζήτηση για τον νεοελληνικό Διαφωτισμό. "Διεμβολίζει" τον τελευταίο με την κοινωνικοϊστορική οπτική και συζητά κριτικά τη σχέση ευρωπαϊκού και νεοελληνικού Διαφωτισμού ως σχέση κέντρου-περιφέρειας. Αναδεικνύει, τέλος, τους "διαφωτισμούς μέσα στον Διαφωτισμό", τη δυναμική των επιμέρους συζητήσεων στους λόγιους κύκλους που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του νεοελληνικού Διαφωτισμού.

 (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

 

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΙΔΕΕΣ. ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΣΜΟ: 18ος-20ός ΑΙΩΝΑΣ

Αικατερίνη Κουμαριανού

Άνθρωποι και ιδέες. Κείμενα για τον διαφωτισμό και τον ελληνικό κόσμο: 18ος-20ός αιώνας

Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη 2013

398 σελ.

ISBN 978-960-476-148-7

Τιμή 20,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 18,00 €

Στη μακρά (ευτυχώς) διαδρομή της ζωής της, η Αικατερίνη Κουμαριανού γνώρισε πολλούς ανθρώπους και έζησε σε πολλές πόλεις, στην Ευρώπη και στην Αμερική. Υπηρέτησε την κοινωνία και τους εκπαιδευτικούς θεσμούς, ενίοτε και την πολιτεία, χωρίς προσωπικές εκπτώσεις, με την ίδια εργατικότητα και αφοσίωση που υπηρέτησε την ιστορία του ελληνικού διαφωτισμού. Είχε υψηλό αίσθημα ευθύνης και πίστευε βαθιά στη δύναμη του παραδείγματος. Δεν εντρυφούσε απλά στην ιστορία των ιδεών, ζούσε ενεργά στον κόσμο των ιδεών. Με τρόπο φυσικό, αυθόρμητα και καθημερινά.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν όχι μόνο ένας μελετητής του διαφωτισμού και αυτό χωρίς αναχρονιστικά επακόλουθα και, κυρίως, χωρίς τάσεις φυγής από την πραγματικότητα της δικής της ζωής και των συγκρούσεων του καιρού της. Γιατί η Αικατερίνη Κουμαριανού ήταν ένα πρόσωπο εν εγρηγόρσει. Με τις ευαίσθητες κεραίες της είχε μια καθαρή εικόνα του πολιτικού και κοινωνικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζούσε, της νεοελληνικής αστοχίας, θα έλεγα, για να χρησιμοποιήσω μια ήπια έκφραση, που είμαι βέβαιος ότι θα άρεσε και σ΄εκείνη. Η καρτερικότητά της, την έκανε να λυπάται περισσότερο παρά να αναστατώνεται και να αγανακτεί. Δεν ήταν άνθρωπος της οργής αλλά της κριτικής αυτογνωσίας. Αυτή η καρτερικότητα άλλωστε ήταν το σημάδι ενός καλλιεργημένου εσωτερικού κόσμου που εύκολα γινόταν αντιληπτό σε οποιονδήποτε ερχόταν σε επαφή μαζί της.

(από το προλογικό σημείωμα του Βασίλη Παναγιωτόπουλου)

Η ΙΔΕΑ ΤΟΥ ΡΕΠΟΥΜΠΛΙΚΑΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ. ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ

Ernst Cassirer

Η ιδέα του ρεπουμπλικανικού πολιτεύματος    

Διαφωτισμός

Σειρά: minima (αρ. 1)

Επιμέλεια σειράς: Διονύσης Καψάλης

Μετάφραση: Γιώργος Ανδρουλιδάκης, Γιώργος Ξηροπαΐδης

Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2013

77 σελ.

ISBN 978-960-250-578-6

Τιμή πανόδετου: 11,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 9,90 €

Το βιβλίο αυτό εγκαινιάζει μια νέα σειρά των εκδόσεων του ΜΙΕΤ με τον τίτλο minima. Η σειρά minima περιλαμβάνει σύντομα δοκίμια από το ευρύ θεματικό πεδίο των Επιστημών του Ανθρώπου. Φιλοδοξία της είναι να επαληθεύσει την ιδέα που ενέπνευσε τον σχεδιασμό της: το μικρό μέγεθος ενός κειμένου όχι μόνον δεν αποκλείει, αλλά μπορεί κάλλιστα να συμβαδίζει με την ξεχωριστή αξία του, το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του, τη σημασία του για τους μελετητές και για το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό.

Τα δύο μικρά δοκίμια που έχουν περιληφθεί σε αυτόν τον τόμο κατέχουν, παρά τη μικρή τους έκταση, ξεχωριστή θέση στο φιλοσοφικό έργο του Ερνστ Κασσίρερ. Το πρώτο δοκίμιο, το οποίο επιγράφεται Η ιδέα του ρεπουμπλικανικού πολιτεύματος, βασίζεται σε ομιλία που εκφώνησε ο Γερμανός στοχαστής στον εορτασμό της επετείου του Συντάγματος της Γερμανίας (11 Αυγούστου 1928). Προκειμένου να υπερασπιστεί το Σύνταγμα της Βαϊμάρης, ο Κασσίρερ επιχειρεί να καταδείξει ότι η ιδέα του ρεπουμπλικανικού πολιτεύματος όχι μόνον δεν είναι ξένη προς την όλη γερμανική ιστορία του πνεύματος, αλλά, απεναντίας, βλάστησε στο δικό της έδαφος και αναπτύχθηκε χάρη στα κατεξοχήν δικά της νάματα, τα νάματα της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας. Ερευνά έτσι τη γέννηση της ιδέας των αναπαλλοτρίωτων θεμελιωδών δικαιωμάτων του ατόμου στη σφαίρα της θεωρίας (Λάιμπνιτς, Βολφ, Καντ κ.ά.) και τον τρόπο με τον οποίο αυτή πέρασε στο πεδίο της πολιτικής πράξης. Παραλληλίζει επίσης την επανάσταση στον τρόπο σκέψης που έφερε ο Καντ στη φιλοσοφία με τη μεγάλη πολιτική ανατροπή της Γαλλικής Επανάστασης.

Το δεύτερο δοκίμιο, το οποίο φέρει τον τίτλο Διαφωτισμός, δημοσιεύτηκε το 1931 στον πέμπτο τόμο της περίφημης Εγκυκλοπαίδειας των Κοινωνικών Επιστημών. Εδώ ο Κασσίρερ παρουσιάζει συνοπτικά την ιστορική καταγωγή, την κυρίαρχη πνευματική τάση και την αποστολή της φιλοσοφίας του Διαφωτισμού. Σημειώνει ότι οι πνευματικές ρίζες του Διαφωτισμού απλώνονται στον 15ο και 16ο αιώνα, τους αιώνες της Αναγέννησης. Υπογραμμίζει ότι η ιδέα που αποτελούσε τη βάση όλων των τάσεων του Διαφωτισμού ήταν η πεποίθηση ότι ο ανθρώπινος νους είναι σε θέση, στηριζόμενος στις δικές του δυνάμεις και χωρίς προσφυγή σε υπερφυσική καθοδήγηση, να κατανοήσει το σύστημα του κόσμου. Αναλύει τη συμβολή του Διαφωτισμού στη θεμελίωση της πολιτικής και κοινωνικής θεωρίας, καθώς και την επίδραση που άσκησε στις «Διακηρύξεις των δικαιωμάτων» της Αμερικανικής και της Γαλλικής Επανάστασης. Τέλος, παρουσιάζει τα βασικά γνωρίσματα της θρησκευτικής φιλοσοφίας του Διαφωτισμού και τις προσπάθειές της να χειραφετήσει την ηθική από τον δεσποτισμό της θρησκευτικής μεταφυσικής.


Ο Ερνστ Κασσίρερ, εβραϊκής καταγωγής Γερμανός φιλόσοφος και ιστορικός των ιδεών, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές του 20ού αιώνα. Γεννήθηκε στις 28 Ιουλίου του 1874 στην πόλη Μπρέσλαου, η οποία σήμερα ανήκει στην Πολωνία. Αρχικά σπούδασε νομικά, αλλά σύντομα στράφηκε στη φιλοσοφία, στη θεωρία της λογοτεχνίας, στην ιστορία και στην ιστορία της τέχνης. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του το 1899 στο Πανεπιστήμιο του Μάρμπουργκ υπό την εποπτεία του Χέρμαν Κοέν, ιδρυτή της νεοκαντιανής σχολής του Μάρμπουργκ. Δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου από το 1906 μέχρι το 1919 και έπειτα ανέλαβε την έδρα της φιλοσοφίας στο νεοϊδρυθέν Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, όπου από το 1929 μέχρι το 1930 διετέλεσε πρύτανης. Με την άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού έφυγε από τη Γερμανία το 1933, πηγαίνοντας πρώτα στο κολέγιο All Souls της Οξφόρδης (1933-1935) και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο του Γκαίτεμποργκ της Σουηδίας (1935-1941). Τον Μάιο του 1941 ταξίδεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, για να διδάξει στο Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Γέιλ. Μετά από τρία χρόνια παραμονής στο Γέιλ μετέβη στη Νέα Υόρκη για να συνεργαστεί με το Πανεπιστήμιο Κολούμπια. Εκεί πέθανε στις 13 Απριλίου του 1945 ύστερα από αιφνίδιο καρδιακό επεισόδιο.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ

Κοινωνικοί αγώνες και Διαφωτισμός

Επιμέλεια: Χρήστος Λούγκος
Κείμενα: Σπύρος Ι. Ασδραχάς, Άγγελος Ελεφάντης,
Βασίλης Κρεμμυδάς, Κώστας Λάππας,
Χρήστος Λούκος, Άννα Ματθαίου,
Στρατής Μπουρνάζος, Πόπη Πολέμη, Αλέξης Πολίτης,
Δημήτρης Σπάθης και Νίκος Χατζηνικολάου.
Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2007
154 σελ., τιμή 20.00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 17.00 €



Οι δεσμοί του Φίλιππου Ηλιού με το Πανεπιστήμιο Κρήτης και τους ανθρώπους που το πλαισιώνουν υπήρξαν στενοί και μακρόχρονοι, με θεσμικό επιστέγασμα την ανακήρυξή του σε επίτιμο διδάκτορα της Φιλοσοφικής του Σχολής (1994). Έτσι, η επιστημονική συνάντηση που οργάνωσε το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο Ρέθυμνο (14-15/10/2005) υπήρξε μια χειρονομία μεστή περιεχομένου: ιστορικοί, φίλοι και συνεργάτες, ομότεχνοι του Φ. Ηλιού, τίμησαν τη μνήμη του με τρόπο ουσιαστικό, καταθέτοντας τον γνωστικό οβολό τους στη μεγάλη τράπεζα της νεοελληνικής ιστοριογραφίας.
Ο τόμος περιέχει τις ομιλίες της διήμερης εκείνης συνάντησης. Ο τίτλος «Κοινωνικοί αγώνες και Διαφωτισμός» αποτυπώνει τους βασικούς άξονες των κειμένων, καθώς ξετυλίγουν το νήμα οδηγώντας μας στο γοητευτικό πεδίο της νεοελληνικής ιστορίας των ιδεών. Μαθαίνουμε, έτσι, για τη μύηση του Κοραή στον κόσμο του Διαφωτισμού και το ενδιαφέρον του για τα νεωτερικά σχολεία του ανατολικού Αιγαίου, για τους Έλληνες φιλάργυρους εχθρούς των Φώτων και τον φανατικό καποδιστριακό Ιωάννη Μάη που βρίσκεται στην επαναστατημένη Μασσαλία. Ακόμα, για τις «Ιστορίες του ελληνικού βιβλίου» του Φίλιππου Ηλιού και την ενασχόληση με την πρώιμη νεοελληνική φιλολογία κατά την ταραγμένη δεκαετία του 1940.
Τέλος, ανοίγονται και θεωρητικότερα ζητήματα όπως η σύνδεση κοινωνικών αγώνων και Διαφωτισμού, το «έθνος» του Διαφωτισμού και οι προσεγγίσεις του Κ. Θ. Δημαρά, του Π. Κονδύλη και του Φ. Ηλιού στον νεοελληνικό Διαφωτισμό.


Περιεχόμενα βιβλίου

Βασίλης Κρεμμυδάς Ο Κοραής στο Άμστερνταμ. Η μύηση στους κόσμους του Διαφωτισμού και οι αντιστάσεις
Κώστας Λάππας Ο Κοραής και τα νεωτερικά σχολεία του Ανατολικού Αιγαίου Δημήτρης Σπάθης Έλληνες φιλάργυροι, εχθροί των φώτων
Χρήστος Λούκος Ένας φανατικός καποδιστριακός στη Μασσαλία της Ιουλιανής Επανάστασης: Ο Ζακύνθιος Ιωάννης Μάης
Σπύρος Ι. Ασδραχάς Κοινωνικοί αγώνες και Διαφωτισμός: Μερικές αυτόδηλες παρατηρήσεις
Άγγελος Ελεφάντης «Το έθνος του Διαφωτισμού»
Στρατής Μπουρνάζος – Άννα Ματθαίου – Πόπη Πολέμη Ιστορίες του ελληνικού βιβλίου: Με τον τρόπο του Φίλιππου Ηλιού
Αλέξης Πολίτης Η ενασχόληση με την πρώιμη νεοελληνική φιλολογία στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου
Νίκος Χατζηνικολάου Προσβάσεις στο νεοελληνικό Διαφωτισμό: Δημαράς – Κονδύλης – Ηλιού