ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ...ΣΤΗΝ ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΟΛΗ

Θεσσαλονίκη. Από το περίκλειστο παρελθόν…στην ανοιχτή πόλη

Πρακτικά ημερίδας
Πρόλογος-Εισαγωγή-Επιμέλεια: Μιχάλης Μπαρτσίδης
Κείμενα: συλλογικό
Αθήνα, εκδόσεις Νήσος & Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, 2020 (Σεπτέμβριος)
Σελίδες: 148
Διαστάσεις: 13,5 x 20,5 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-589-124-4
Τιμή: 9,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 8,10 €

 

Η μεταπολεμική Θεσσαλονίκη, πόλη «θεμελιωμένη» στην εκδίωξη διάφορων εθνοτικών ομάδων, κυρίως δε της πολυπληθούς εβραϊκής κοινότητας εξ ού και «πόλη φαντασμάτων», υφίσταται μεταπολεμικά μια «πολιορκία έκ των έσω», λέει ο ποιητής Μάρκος Μέσκος, από μια τάση υστερόβουλη, συμφεροντολογική χωρίς συλλογική ευαισθησία, μια τάση κατακτητική κάθε παρελθόντος και παρόντος δημόσιου χώρου με απαραίτητο «πνευματικό συμπλήρωμα» το εθνικό ιδεώδες. Η πλευρά αυτή είχε επικρατήσει έναντι μιας τάσης ιστορικά «αθώας» που ήθελε τη Θεσσαλονίκη πολυφυλετική, ανοιχτή στο μοντέρνο και συγχρόνως χωνευτήρι παραδόσεων. Απέκοπτε την εσωτερική επικοινωνία μεταξύ των πολλαπλών στοιχείων της ταυτότητας της πόλης, διέλυε κάθε συλλογική διαδικασία της ως πολιτικού σώματος, απέκλειε το μέλλον καθηλώνοντας την πόλη σε εσωτερικό αποκλεισμό ενός μέρους του ίδιου του εαυτού της ως συλλογικού ατόμου.

Τα κείμενα του τόμου επιχειρούν να φωτίσουν «τα εργαστήρια του σκοτεινού Βαρδάρη», την αποσιωπημένη ιστορία της πόλης, τις ποικίλες ομάδες και σωματεία τα οποία δρουν και παράγουν ιδεολογία «από τα κάτω». Αλλά και αναζητούν τρόπους ώστε οι δημοκρατικές, ριζοσπαστικές και πολιτιστικές δυνάμεις της πόλης να υπερασπίσουν την κληρονομιά μιας πόλης ανοιχτής στον κόσμο.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

 

 

«ΤΟ ΟΥΣ ΗΜΩΝ ΤΟ ΞΕΚΟΥΡΔΙΣΜΕΝΟ...»

Γιώργος Κίτσιος
«Το ους ημών το ξεκουρδισμένο…» Αστική πολιτισμική συγκρότηση και ψυχαγωγία μέσα από την έντυπη σάτιρα (Ιωάννινα, αρχές δεκαετίας 1870)

Αθήνα, Εκδόσεις νήσος 2018
Σελίδες: 250, με α/μ εικόνες και χάρτες
Διαστάσεις: 16,5 x 24 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-589-083-4
Τιμή: 20,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 18,00 €

Το σατιρικό περιοδικό των Ιωαννίνων, Καραβίδα, που κυκλοφόρησε στις αρχές τις δεκαετίας του 1870, γίνεται αφετηρία ενός ταξιδιού στο χώρο και στο χρόνο, περιλαμβάνοντας σταθμούς στην Κεντρική Ευρώπη, τα οθωμανικά Βαλκάνια, την Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα και τις πόλεις-λιμάνια της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. Τα Ιωάννινα, ως ένα πολυεθνοτικό-πολυπολιτισμικό αστικό κέντρο των Δυτικών επαρχιών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τη δεδομένη περίοδο βρέθηκαν στο επίκεντρο σημαντικών κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών και εν γένει πολιτισμικών μεταβολών. Μέσα από τον λόγο του συντάκτη της Καραβίδας, Κωνσταντίνου Αραβαντινού (με το ψευδώνυμο Ιωνάς), προβάλλονται όψεις της τοπικής λογιοσύνης, των κυρίαρχων θεσμών-συμβόλων, καθώς και της νοοτροπίας και καθημερινότητας των κατοίκων.

Οι αστικές ψυχαγωγικές αντιλήψεις και πρακτικές και ιδιαίτερα οι ανάλογες εξωτερικές επιρροές με σημείο αναφοράς τη μουσική και το χορό, συνιστούν το επίκεντρο της αφήγησης, με αφορμή την περιγραφή των παραστάσεων ενός σκανδαλιστικού, για τα ήθη της εποχής, βοημικού θιάσου καφέ σαντάν. Η ιστορική εθνομουσικολογική θεώρηση των ερευνητικών δεδομένων, υπό το πρίσμα μιας μικροϊστορικής προσέγγισης, αναπτύσσεται σε συνδυασμό με συναφείς διεπιστημονικές γλωσσολογικές, κοινωνιολογικές, θεατρολογικές, και ανθρωπολογικές πτυχές.

(πηγή: Εκδόσεις νήσος)

Ο ΕΙΡΩΝΙΚΟΣ ΘΕΑΤΗΣ

Λίλυ Χουλιαράκη
Ο ειρωνικός θεατής. Η αλληλεγγύη χτες και σήμερα

Μετάφραση: Γιώργος Καράμπελας
Αθήνα, Εκδόσεις νήσος 2017
Σελίδες: 387, με α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 14 x 20 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-589-047-6
Τιμή: 18,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 14,40 €

Με εμπειρική λεπτότητα και θεωρητική αιχμηρότητα, η Λίλυ Χουλιαράκη δείχνει πώς η συμπόνια για την ανθρώπινη οδύνη μετατράπηκε από πράξη οίκτου σε ναρκισσιστικό θέαμα. Υπερασπίζεται, ωστόσο, τη θεατρική διάσταση του ανθρωπισμού ως ηθική δύναμη, αρκεί αυτή να ελέγχεται από την κριτική σκέψη. Το βιβλίο, λοιπόν, ρίχνει το φως που χρειαζόμασταν στα ΜΜΕ και την ηθική σήμερα.

(Τζον Ντάραμ Πίτερς, Πανεπιστήμιο του Γέιλ)

Σε αυτή την πρωτότυπη έρευνα, η Λίλυ Χουλιαράκη αντιμετωπίζει με "σκεπτικιστική αισιοδοξία" το πώς ασκείται σήμερα η ανθρωπιστική πολιτική. Με τη θεωρητική του λεπτότητα και την πλούσια τεκμηρίωσή του, «Ο ειρωνικός θεατής" δείχνει τους μετασχηματισμούς που έχει υποστεί τα τελευταία χρόνια η αλληλεγγύη, καθώς οι πολίτες επιχειρούν να συνδεθούν συναισθηματικά με έναν τραγικό αλλά απόμακρο κόσμο. 

(Σάμιουελ Μόιν, Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ,

 συγγραφέας του The Last Utopia: Human Rights in History)

Το βιβλίο πετυχαίνει έναν σπάνιο συνδυασμό: ανοίγει ένα καινούριο αναλυτικό και θεωρητικό πεδίο, τηρώντας την ίδια στιγμή τη δέσμευση σε υποθέσεις που αφορούν τους ανθρώπους - και είναι επείγουσες. 

(The British Journal of Sociology)

Το βιβλίο αυτό διερευνά πώς εκδηλώνεται η ανθρωπιστική αλληλεγγύη στο σύγχρονο μιντιακό περιβάλλον. Υποστηρίζει ότι η συμμετοχή σε ροκ συναυλίες, η αγορά περιβραχιονίων ή το "τουιτάρισμα" αγαπημένων διασημοτήτων λένε πολύ περισσότερα από το σκοπό που προσπαθούν να επικοινωνήσουν. Αποτυπώνουν το πώς φανταζόμαστε τον κόσμο πέρα από εμάς.

Δείχνοντας την ιστορική αλλαγή στις εκκλήσεις της Διεθνούς Αμνηστίας, στις συναυλίες Live Aid και Live 8, στις συνηγορίες της Όντρεϊ Χέμπορν και της Αντζελίνα Τζολί, καθώς και στις ειδήσεις του BBC για σεισμούς, η Λίλυ Χουλιαράκη δείχνει πώς η αλληλεγγύη έχει γίνει σήμερα όχι ζήτημα πεποίθησης αλλά επιλογής, όχι ζήτημα αξιών αλλά κατανάλωσης, όχι όραμα αλλά λάιφ-στάιλ. Πώς η εστίασή της, με άλλα λόγια, έχει μεταφερθεί από τους άλλους στον εαυτό μας - μετατρέποντάς μας σε ειρωνικούς θεατές της ανθρώπινης οδύνης. 

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Κοραής, Σταντάλ, Σατωμπριάν  
Η Αναγέννηση της Ελλάδας

Μετάφραση – Επιμέλεια: Τατιάνα Τσαλίκη-Μηλιώνη 
Αθήνα, Νήσος 2018 
Σελίδες: 158 
Διαστάσεις: 13,5 x 20,5 εκ. 
ISBN: 978-960-589-071-1 
Τιμή:10,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 9,00 €  

Ένα Υπόμνημα του Αδαμάντιου Κοραή στο Παρίσι το 1803, την εποχή που ο Ναπολέων ήταν ακόμα Ισόβιος Ύπατος, είναι η αφετηρία της διεθνοποίησης του Ελληνικού Ζητήματος τις δύο πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα, αλλά και η αφορμή για έναν νεαρό Γάλλο ευγενή, τον Σατωμπριάν, να επισκεφθεί την Ελλάδα, τρία χρόνια αργότερα, το 1806, να γοητευθεί από τη λάμψη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και να απογοητευθεί από τους σύγχρονους Έλληνες, που δεν έμοιαζαν σε τίποτα με τους αρχαίους προγόνους τους. Δέκα χρόνια αργότερα, το Ελληνικό Ζήτημα, έχοντας ευαισθητοποιήσει ακόμα περισσότερους διανοούμενους και ανθρώπους του πνεύματος στην Ευρώπη, οδηγεί έναν νέο Γάλλο συγγραφέα με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Σταντάλ να γράψει ένα κείμενο για την Αναγέννηση της Ελλάδας, και μάλιστα το 1816, την πρώτη χρονιά της Ιεράς Συμμαχίας, χρονιά σκοτεινή για όλους τους επαναστάτες της Ευρώπης. Είναι γοητευτικό να παρασυρθούμε σε μία μάλλον απλουστευτική προσέγγιση της επίδρασης που ασκεί η μία προσωπικότητα στην άλλη, καθώς οι διαδρομές των ιδεών του φιλελληνισμού ούτε γραμμικές υπήρξαν ούτε οι φορείς τους έδιναν το ίδιο περιεχόμενο στις έννοιες Έλληνας, Γραικός, Ρωμιός, Ελλάδα, ωστόσο εδώ, μέσα από την παράθεση των αντιλήψεων αυτών των τριών για το Ελληνικό Ζήτημα, αναδεικνύεται μία πανευρωπαϊκή αλήθεια που είχαν αρχίσει πια να την υποψιάζονται πολλοί. Το παλιρροϊκό κύμα της νεωτερικότητας που ξεκίνησε το 1789, παρά την προσωρινή του ήττα, ήταν αδύνατον να φρεναριστεί πλέον από οποιαδήποτε Ιερά Συμμαχία.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου) 

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΛΑΔΑΣ

Μεχμέτ Μιχρί Μπελί
Οι οικονομικές πλευρές της υποχρεωτικής ανταλλαγής μειονοτήτων μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας

Πρόλογος: Μουσταφά Μουσταφά
Εισαγωγή: Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης
Αθήνα, Νήσος & Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς 2017
Σελίδες: 118
Διαστάσεις: 14 x 20,50 εκ.
ISBN 978-960-589-056-8
Τιμή 7,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 5,60 €



«...Είναι ίσως απορίας άξιο το ότι η δημόσια συζήτηση γύρω από την Ανταλλαγή παραμένει επίκαιρη και προκαλεί το ενδιαφέρον, ενίοτε και τα πάθη, και στην Ελλάδα και στην Τουρκία. Για διαφορετικούς όμως λόγους, που συσχετίζονται με την εθνική ολοκλήρωση και τη βεβιασμένη οικοδόμηση της εθνικής ομοιογένειας, όπως συντελέστηκε μέσα από την τραυματική εμπειρία της Ανταλλαγής, δηλαδή του ξεριζωμού, της απώλειας του χώρου και της ιστορικής συνέχειας.

[...] Σήμερα, λίγο πριν ''γιορτάσουμε'' τα 100 χρόνια της Ανταλλαγής, η συζήτηση σχετικά με τα αίτια που την προκάλεσαν, τους όρους διεξαγωγής της ή την τύχη των δύο εκατομμυρίων ανθρώπων που καθόρισε φαίνεται ότι βρίσκεται σε τροχιά εξωστρέφειας. Κυρίως όσον αφορά τη μη μονόπλευρη θεώρηση των φαινομένων, δηλαδή όχι μόνο από την εθνικά ηγεμονική οπτική  (ελληνική ή τουρκική), η οποία συνήθως παγιδεύεται στο αφήγημα της θυματοποίησης και των χαμένων πατρίδων ή της εκκίνησης της εθνικής συγκρότησης χωρίς παρελθόν. Φυσικά δεν σημαίνει ότι όλες οι μελέτες για την Ανταλλαγή, τους πρόσφυγες ή τους απογόνους τους υιοθετούν άκριτα τη μία ή την άλλη εθνοκεντρική προσέγγιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις αναδεικνύονται ανατροπές στερεοτύπων και νέες αναγνώσεις της σημερινής χρήσης της Ανταλλαγής.

[...] Η Ανταλλαγή λοιπόν συνεχίζει να αποτελεί ερευνητική πρόκληση. Ο Μιχρί Μπελί δεν θα είχε φανταστεί το 1940 ότι η εργασία αυτή, 77 χρόνια μετά, θα μεταφραστεί και θα διαβαστεί στην Ελλάδα. Αναμφίβολα, η πρωτοβουλία του Μουσταφά Μουσταφά, του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς και των εκδόσεων Νήσος συμβάλλει τα μέγιστα στην κατανόηση των ερωτημάτων που παραμένουν ανοιχτά σχετικά με την ελληνοτουρκική ανταλλαγή των πληθυσμών. Συμβάλλει επίσης στην κατανόηση της σημασίας της εθνο-θρησκευτικής ετερότητας, τότε και τώρα, αλλά και στη διαχείριση του ιστορικού τραύματος από τα κράτη και τους απογόνους όσων είχαν "ανταλλαχθεί" στις αντικριστές πλευρές του Αιγαίου. Μέσα από τη μελέτη αυτή μας προσφέρεται, εν τέλει, μια καλή ευκαιρία να αναλογιστούμε ότι η Ανταλλαγή έχει να μας πει κι άλλα πολλά, μακριά από τις εθνικά αρεστές βιβλιογραφίες.»

Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης

(από την εισαγωγή)


          

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ. ΕΡΓΑ. «ΤΕΧΝΗ ΡΗΤΟΡΙΚΗ», ΤΟΜΟΣ ΔΕΚΑΤΟΣ ΕΝΑΤΟΣ

Αριστοτέλης
Έργα. Τέχνη Ρητορική, τόμος δέκατος ένατος

Μετάφραση, εισαγωγή, επιμέλεια: Παντελής Μπασάκος
Αθήνα, Εταιρεία Μελέτης των Επιστημών του Ανθρώπου / Εκδόσεις Νήσος 2015
526 σελ., σχολιασμένη δίγλωσση έκδοση
ISBN 978-960-589-025-4
Τιμή 28,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 22,40 €



Η Ρητορική είναι κείμενο με πρακτική στόχευση: είναι το εγχειρίδιο του ρήτορα, μέθοδος συγγραφής πολιτικών, δικανικών και επιδεικτικών λόγων. Όμως δεν είναι απλή συσσώρευση συνταγών επιτυχίας. Ο Αριστοτέλης δέχεται πως η ρητορική είναι σύστημα, με αυτάρκεια και μεθοδικότητα, το οποίο μπορεί να διατυπωθεί ως ολοκληρωμένη θεωρία, δηλαδή ως τέχνη, με την αρχαία έννοια του όρου. Η θέση αυτή αναγγέλλεται με το ξεκίνημα του έργου και υποστηρίζεται έμπρακτα, τρόπον τινά, με τον ίδιο το σχεδιασμό και την εκτέλεση της πραγματείας. Η Ρητορική είναι διπλό βιβλίο: εγχειρίδιο και φιλοσοφικό θεώρημα, εν ταυτώ.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου της, δηλαδή από τον 5ο π.χ. αι. έως τώρα, η θεωρία της ρητορικής υπήρξε σημείον αμφιλεγόμενον. Η πρόσληψη της Ρητορικής του Αριστοτέλη, το πώς δηλαδή αυτό το βιβλίο διαβάστηκε και πως αποτιμήθηκε στο πέρασμα του χρόνου, είναι σε μεγάλο βαθμό καθρέφτης αυτών των περιπετειών της ρητορικής θεωρίας. Ο μεσαίωνας την υποτίμησε και την αγνόησε, η Αναγέννηση την ξανά -ανακάλυψε, οι μοντέρνοι την εδόξασαν, αλλά, όπως φαίνεται, για τους λάθος λόγους: η Ρητορική του Αριστοτέλη φιλοδοξεί να είναι η λογική του δημόσιου λόγου, πολιτικού και δικανικού, οι μοντέρνοι είδαν σε αυτήν μια τεχνική της καλλιλογίας ή/και της εξαπάτησης του ακροατή. Αξιοσημείωτο είναι πως, από τα τέλη 20ού αι. συντελείται μια ‘ρητορική στροφή’ στις επιστήμες του ανθρώπου και στη φιλοσοφία, όπου ως ρητορική νοείται κυρίως η θεωρία της διαβούλευσης, και όπου η συζήτηση και η έρευνα για τη Ρητορική του Αριστοτέλη κατέχει κεντρική θέση. Η Ρητορική είναι ένα επίκαιρο φιλοσοφικό βιβλίο.

Η νεοελληνική μετάφραση του αρχαίου κειμένου, η εισαγωγή και η συνολική επιμέλεια του τόμου είναι του Παντελή Μπασάκου, ομότιμου καθηγητή φιλοσοφίας στο Πάντειο πανεπιστήμιο.

(πηγή: εκδόσεις Νήσος) 

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ. ΕΡΓΑ. «ΦΥΣΙΚΑ», ΤΟΜΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ

Αριστοτέλης
Έργα. Φυσικά, τόμος πέμπτος
 
Μετάφραση, εισαγωγή, επιμέλεια: Βασίλης Κάλφας
Αθήνα, Εταιρεία Μελέτης των Επιστημών του Ανθρώπου / Εκδόσεις Νήσος 2015
678 σελ., σχολιασμένη δίγλωσση έκδοση
ISBN 978-960-589-003-2
Τιμή 28,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 22,40 €



Τα Φυσικά είναι το αριστοτελικό κείμενο που διαβάστηκε περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο στην ιστορία της σκέψης, το έργο που εξασφάλισε στην αριστοτελική φιλοσοφία την ξεχωριστή της μοίρα. Κατά τον Χάιντεγκερ, τα Φυσικά του Αριστοτέλη είναι το «κρυφό θεμέλιο της Δυτικής Φιλοσοφίας».

Στην αριστοτελική εγκυκλοπαίδεια της γνώσης η επιστήμη που κατέχει την κυρίαρχη θέση είναι χωρίς αμφιβολία η «φυσική», η θεωρητική δηλαδή γνώση των φυσικών όντων και της διαρκούς μεταβολής τους. Αν σκεφτεί κανείς ότι για τον Αριστοτέλη τα μόνα όντα που υπάρχουν είναι οι ατομικές συγκεκριμένες οντότητες, η φυσική μοιάζει να μελετά την ολότητα της ύπαρξης. Τα Φυσικά είναι ένα σύνολο πραγματειών ή μαθημάτων, όπου ο Αριστοτέλης εισάγει μεθοδικά τις βασικές έννοιες με τις οποίες προσεγγίζει τον φυσικό κόσμο: ύλη, τέσσερα αίτια, τελεολογία, κίνηση, άπειρο, τόπος, κενό, χρόνος, συνέχεια, Κινούν Ακίνητο.

(πηγή: εκδόσεις Νήσος)