ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Ενημέρωση και Δημοκρατία

Πρακτικά συνεδρίου (13 – 15 Δεκεμβρίου 2018)
Κείμενα: συλλογικό
Επιστημονική επιμέλεια: Παντελής Μπουκάλας
Αθήνα, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, 2021 (Ιούνιος)
Σελίδες: 230, με α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 17 x 24 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-618-5154-59-2
Τιμή: 8,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 7,20 €

Το ζεύγος των λέξεων δημοκρατία και δημοσιογραφία έχει πολύ βαθύτερη συγγένεια από την έκδηλη, την ηχητική. Το πρώτο συνθετικό τους δεν είναι απλώς παραπλήσιο αλλά πρέπει να εννοείται ως ταυτόσημο. Το δημόσιο, ως παράγωγο του δήμου, ορίζει εξαρχής τον ρόλο των μέσων μαζικής ενημέρωσης, το χρέος τους καλύτερα, σύμφωνα, άλλωστε, και με τις συνταγματικές επιταγές.

Στο συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε στις 13-15 Δεκεμβρίου 2018 στο Μέγαρο Μουσικής, επιχειρήθηκε να καλυφθούν -μέσα από τις εισηγήσεις και τη συζήτηση στα στρογγυλά τραπέζια, αλλά και μέσα από τον διάλογο στο τέλος κάθε συνεδρίας- όσο το δυνατόν περισσότερες πλευρές ενός τόσο ευαίσθητου ζητήματος: Η σχέση Τύπου και πολιτικής λειτουργίας. Τα όρια της κριτικής, της λογοκρισίας και της αυτολογοκρισίας στα ΜΜΕ. Οι προκλήσεις της ψηφιακής εποχής και η ανάγκη αναστοχασμού του «παραδοσιακού» Τύπου. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η «μεταδημοσιογραφία του πολίτη». Τα νέα μέσα ενημέρωσης και οι αλλαγές στην παραγωγή, τη διάχυση και την πρόσληψη των πληροφοριών. Ο ρόλος της ιδεολογίας και της προπαγάνδας. Η κατασκευή της πραγματικότητας από τα ΜΜΕ και η οφειλόμενη εναντίωσή τους στη διακίνηση μισαλλόδοξου λόγου και σεξιστικών ή ρατσιστικών στερεοτύπων. Ο Τύπος και τα εθνικά ζητήματα. Οι ρητά κατοχυρωμένες αρχές του Συντάγματος (άρθρο 15, παρ. 1) που υποχρεώνουν τους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς διαύλους να σέβονται το τρίπτυχο Ισότητα, Αντικειμενικότητα, Ποιότητα.

(από τον πρόλογο του Παντελή Μπουκάλα)

ΤΟ ΜΑΓΟΥΛΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ. ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΙΚΑΣΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗ

Παντελής Μπουκάλας
Το μάγουλο της Παναγίας. Αυτοβιογραφική εικασία του Γεωργίου Καραϊσκάκη

Αθήνα, εκδόσεις Άγρα, 2021 (Απρίλιος)
Σελίδες: 156, με α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 12,5 x 21 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-505-500-4
Τιμή: 13,90 € // στο βιβλιοπωλείο μας 12,51 €

 

Μπορεί ο Γεώργιος Καραϊσκάκης να είναι θρύλος ή μύθος, ωστόσο ο ατίθασος Γιος της Καλογριάς, ο βίαια ή τερπνά ελευθερόστομος Γύφτος, είναι και κάτι πολύ ουσιωδέστερο από αυτό. Είναι ιστορία. Βαριά ιστορία. Ο βίος του, ένοπλος από πολύ μικρή ηλικία και έως τον θάνατό του στο Φάληρο, στις 23 Απριλίου 1827, μας κληροδότησε την πυκνότερη και διαυγέστερη σύνοψη του Αγώνα. Τον πολύτροπο άντρα, τον φιλόδοξο κλέφτη, έναν δαιμόνιο, ποικίλο Έλληνα, τον έκανε επαναστάτη η ίδια η Επανάσταση, με τις τεράστιες ψυχικές και πνευματικές δυνάμεις που απελευθέρωσε.

Το συναρπαστικό όραμα της Επανάστασης –να γίνει πατρίδα ο τόπος, ελεύθερη πατρίδα, και να γίνουν Έλληνες οι Ρουμελιώτες, οι Μοραΐτες, οι νησιώτες, οι ετερόχθονες– στράτευσε από μια στιγμή κι έπειτα κατ' αποκλειστικότητα τον στρατηγικό νου του Καραϊσκάκη, τα θυελλώδη αισθήματά του, την πανούργα γλώσσα του, που τη χρησιμοποιούσε σαν πολλαπλασιαστή των συντροφικών και πατριωτικών αισθημάτων, σαν όργανο αυθεντικού σαρκασμού και αυτοσαρκασμού ή μεταφορέα του χλευασμού του για τους αντιπάλους του, ομόφυλους και αλλόφυλους.

Στράτευσε βέβαια και το σώμα του ο Αγώνας, εξασθενημένο από την πολύχρονη φθίση κι ωστόσο ακμαίο. Επί δεκαετίες, ο ξεγραμμένος από γιατρούς και συντρόφους Καραϊσκάκης περιγελούσε τον θάνατο, τον έκλεβε.

«Ο Καραϊσκάκης δύναται τω όντι να θεωρηθή ως το γνησιώτερον, ούτως ειπείν, προϊόν της Ελληνικής επαναστάσεως» συμπεραίνει αρκετά νωρίς ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, βιογραφώντας τον καπετάνιο, μισό αιώνα μετά τον θάνατό του, για τους υπεύθυνους του οποίου οι μαρτυρίες δεν συμφωνούν. Τα λεγόμενα του ιστορικού τιμούν με την αλήθεια τους έναν παθιασμένο άνθρωπο που δεν δίσταζε να ρίχνεται πρώτος στη μάχη, για να δείχνει εμπράκτως ότι τα αξιώματα υπάρχουν για να υπηρετούμε το κοινό καλό ριψοκινδυνεύοντας, όχι για να απολαμβάνουμε την ασφάλειά τους και τα σαγηνευτικά τους δώρα.

Το ανά χείρας βιβλίο, Το μάγουλο της Παναγίας, ένα πεζογράφημα θεατρικής μορφής, αποτελεί μια αυτοβιογραφική εικασία που αρδεύεται εξίσου από τη φαντασία και τις πολλές διαθέσιμες μαρτυρίες, ιστοριογραφήματα, δημοτικά τραγούδια, λαογραφικές αναφορές κ.ά.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

 

 

 

 

 

ΚΛΕΦΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ. ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΑ ΣΕ ΠΕΝΤΕ ΓΛΩΣΣΕΣ (1824-1843)

Κλέφτικα Τραγούδια. Μεταφρασμένα σε πέντε γλώσσες (1824-1843)

Εισαγωγή: Αλέξης Πολίτης
Επίμετρο και Επιμέλεια: Παντελής Μπουκάλας
Επιλογή τραγουδιών: Παντελής Μπουκάλας & Αλέξης Πολίτης
Μετάφραση: Κλωντ Φωριέλ – γαλλικά / Γιόχαν Βόλφγκανγκ Φον Γκαίτε & Βίλχελμ Μύλλερ – γερμανικά / Τσαρλς Μπρίνσλεϋ Σέρινταν & Π.Μ.Λ Τζος – αγγλικά / Νικολό Τομμαζέο – ιταλικά / Ν.Ι. Γκνιέντιτς & Γεώργιος Ευλάμπιος - ρωσικά
Αθήνα, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, 2020 (Νοέμβριος)
Σελίδες: 192, με έγχρωμες και α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 18 x 27 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-618-5154-52-3
Τιμή: 10,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 9,00 €

Η έκδοση το 1824-1825 στο Παρίσι, από τον σπουδαίο λόγιο Κλωντ Φωριέλ μιας δίτομης συλλογής Ελληνικών δημοτικών τραγουδιών, μεταφρασμένων στα γαλλικά, αποτέλεσε καθοριστική βοήθεια για την Ελληνική Επανάσταση. Το λόγιο ευρωπαϊκό κοινό και οι Φιλέλληνες έρχονταν έτσι σε επαφή με τη σύγχρονη δημιουργία των Ελλήνων, και όχι μόνο με το κλέος των προγόνων τους.

 

Με έναυσμα την έκδοση του Φωριέλ ακολούθησαν, τα επόμενα χρόνια, μεταφράσεις και εκδόσεις ελληνικών δημοτικών τραγουδιών και σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες εκτός από τα γαλλικά: στα γερμανικά, τα αγγλικά, τα ιταλικά και τα ρωσικά. Στην κίνηση αυτή πρωτοστάτησαν σπουδαία ονόματα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και λογιοσύνης, όπως ο Γκαίτε, ο Βίλχελμ Μύλλερ, ο Π. Μ. Λ. Τζος, ο Τσαρλς Μπρίνσλεϋ Σέρινταν, ο Νικολό Τομμαζέο, ο Ν. Ι. Γκνιέντιτς, ο Γεώργιος Ευλάμπιος.

Ο παρών τόμος αποτελεί μια μικρή, συμβολική και πάντως οφειλόμενη ανταπόδοση στο μέγα δώρο του Φωριέλ, των άλλων συλλεκτών-εκδοτών και των μεταφραστών. Αφορμή η συμπλήρωση δύο αιώνων από την κήρυξη της Επανάστασης, μια επέτειος εμβληματική, που υπαγορεύει τον εναρμονισμό της συγκίνησης με τον στοχασμό.

Δεν παρουσιάζονται εδώ όλα τα κλέφτικα τραγούδια που μεταφράστηκαν στις πέντε ευρωπαϊκές γλώσσες. Δειγματοληπτικά, δημοσιεύονται περίπου δώδεκα τραγούδια από κάθε γλώσσα υποδοχής, τη γαλλική, τη γερμανική, την αγγλική, την ιταλική και τη ρωσική, ώστε με τις πέντε αυτές ψηφίδες να σχηματιστεί μια καθαρή εικόνα του λογοτεχνικού αλλά και του πολιτικού ενδιαφέροντος των Ευρωπαίων για τη λαϊκή ποίηση των Νεοελλήνων. 

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ΜΠΟΥΚΑΛΑ «ΚΟΚΚΙΝ’ ΑΧΕΙΛΙ ΕΦΙΛΗΣΑ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΦΙΛΙΟΥ ΚΑΙ Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΑΝ ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΠΙΑΝΩ ΓΡΑΦΗ ΝΑ ΓΡΑΨΩ... ΔΟΚΙΜΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ — 3»

Το βιβλίο του Παντελή Μπουκάλα

ΚΟΚΚΙΝ’ ΑΧΕΙΛΙ ΕΦΙΛΗΣΑ
ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΦΙΛΙΟΥ ΚΑΙ
Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΑΝ ΥΠΕΡΒΟΛΗ
ΠΙΑΝΩ ΓΡΑΦΗ ΝΑ ΓΡΑΨΩ...
ΔΟΚΙΜΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ — 3
που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Άγρα

θα παρουσιαστεί στο Βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ,
Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη,
τη Δευτέρα 3 Φεβρουαρίου 2020 στις 19:30

Θα μιλήσουν οι:
Αντώνης Κωτίδης, ομότιμος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ
Θωμάς Κοροβίνης, συγγραφέας, τραγουδοποιός
Μάνος Αχαλινωτόπουλος, μουσικός, αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης
και ο συγγραφέας

Φοιτητές του Τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας θα παίξουν δημοτικά τραγούδια, μαζί με τον δάσκαλό τους Μάνο Αχαλινωτόπουλο.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Ένα από τα πιο αγαπημένα δημοτικά τραγούδια εξεικονίζει με τρόπο συναρπαστικό το ταχύτατο ταξίδι του φιλιού, του κόκκινου φιλιού, από τα χείλη που σμίγουν στην πλάση που φιλοξενεί τους ερωτευμένους και πανηγυρίζει μαζί τους: Κόκκιν’ αχείλι εφίλησα κι έβαψε το δικό μου, / και στο μαντίλι το ’συρα κι έβαψε το μαντίλι, / και στο ποτάμι το ’πλυνα κι έβαψε το ποτάμι, / κι έβαψε η άκρη του γιαλού κι η μέση του πελάγου. / Κατέβη ο αιτός να πιεί νερό κι έβαψε τα φτερά του, / κι έβαψε ο ήλιος ο μισός και το φεγγάρι ακέριο.

Οι έξι στίχοι, που διασώθηκαν σε ποικίλες παραλλαγές, έχουν μακρά φιλολογική, λαογραφική και λογοτεχνική ιστορία, στην οποία εμπλέκονται μεγάλα ονόματα της λογιοσύνης και της ποίησης. Ανάμεσά τους ο Κοραής, ο Φωριέλ, ο Ν. Γ. Πολίτης, ο Κρυστάλλης, ο Ψυχάρης, ο Αποστολάκης, ο Σεφέρης, ο Τσάτσος, ο Φώτος Πολίτης, ο Βρεττάκος.

Στο επίκεντρο του διαλόγου βρέθηκαν ζητήματα που μας απασχολούν και σήμερα: η ιδιαιτερότητα της δημοτικής ποίησης, η στάθμιση της αξίας της με ζύγια αμιγώς λογοτεχνικά και το δικαίωμα της ποίησης εν γένει, ανώνυμης και προσωπικής, να ιστορεί τα αισθήματα και τις ιδέες της ανοίγοντας δρόμους που την απομακρύνουν από την ασφάλεια της «λογικής» πεπατημένης. Η φυσικότητα με την οποία ο λαϊκός δημιουργός εμπιστεύτηκε την υπερβολή, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το τραγούδι του ακάθεκτου κόκκινου φιλιού, ετοίμασε τραγούδια που πιθανόν θα σαγήνευαν τους υπερρεαλιστές, Έλληνες και ξένους, αν τα γνώριζαν έγκαιρα σε όλη την έκτασή τους.

Κάποια άλλης κατηγορίας δημοτικά τραγούδια, στα οποία επίσης αναφέρεται ο ανά χείρας τόμος, θα μπορούσαν να προκαλέσουν το ιδιαίτερο ενδιαφέρον των πρωτοπόρων της ψυχανάλυσης, αν –και πάλι– τα γνώριζαν έγκαιρα. Αίφνης, ο Ζίγμουντ Φρόυντ, που γνώριζε τον Οιδίποδα τύραννο του Σοφοκλή, ίσως σκεφτόταν ότι ο όρος «οιδιπόδειο σύμπλεγμα» δεν καλύπτει με πληρότητα και διαύγεια τις σκέψεις του. Ο Οιδίποδας και η Ιοκάστη δεν γνωρίζονταν. Αντίθετα, σε ολόκληρο κύκλο δημοτικών το «οιδιπόδειο» είναι ενεπίγνωστο, εκδηλώνεται δε με τέτοια επιθετικότητα από τη μητρική πλευ­ρά ώστε συνταράζονται τα ιερά, ο ουρανός κι η θάλασσα. Αποκαλυπτικές για το βάρος που αποδίδει η λαϊκή σκέψη στο «οιδιπόδειο» κρίμα είναι οι παραλλαγές όπου η πραγμάτωση της μητρο-υιικής σχέσης απολήγει με τριπλό θάνατο (άλλη κάθαρση δεν προβλέπεται), αλλά και οι παραδόσεις στις οποίες Οιδίποδας, ενσυνείδητος, είναι ο Ιούδας.

Το Κόκκιν’ αχείλι εφίλησα είναι το τρίτο βιβλίο της σειράς Δοκίμια για το δημοτικό τραγούδι, μετά την Αγαπώ (2016, Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου και Κριτικής 2017) και το Αίμα της αγάπης (2017).


ΓΙΑ ΤΟN ΣΥΓΓΡΑΦΕA

Ο ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ γεννήθηκε το 1957 στο Λεσίνι του Μεσολογγίου. Αποφοίτησε από την Οδοντιατρική Σχολή Αθηνών. Την τριετία 1987-1990 είχε την επιμέλεια βιβλιοκριτικής σελίδας στην εφημερίδα Η Πρώτη. Από τον Δεκέμβριο του 1990 και για τα επόμενα είκοσι χρόνια επιμελούνταν την ανά Τρίτη σελίδα του βιβλίου στην Καθημερινή, στην οποία αρθρογραφεί καθημερινά.

Είναι διορθωτής και επιμελητής εκδόσεων. Υπήρξε μόνιμος συνεργάτης του περιοδικού Ο Πολίτης (καθώς και του Δεκαπενθήμερου Πολίτη) από το 1978 και έως την παύση της έκδοσής του. Άρθρα και μεταφράσεις του αρχαίων ελληνικών ποιημάτων έχουν δημοσιευτεί και στα περιοδικά Η λέξη, Το δέντρο, Νέο Επίπεδο, Τεχνοπαίγνιο, Γαλέρα, The Books’ Journal, Ποιητική κ.α.

Από το 1980 έχει δημοσιεύσει στις Εκδόσεις Άγρα τα βιβλία ποίησης: Αλγόρυθμος, Η εκδρομή της ευδοκίας, Ο μέσα πάνθηρας, Σήματα λυγρά, Ο μάντης, Οπόταν πλάτανος, Ρήματα (Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2010) και Μηλιά μου αμίλητη, έναν τόμο δοκιμίων και βιβλιοκριτικών υπό τον τίτλο Ενδεχομένως – Στάσεις στην ελληνική και ξένη τέχνη του λόγου και δύο τόμους υπό τον τίτλο Υποθέσεις, με τις επιφυλλίδες του στην Καθημερινή της Κυριακής

Μετέφρασε τον ελληνιστικό Επιτάφιο Αδώνιδος του Βίωνος του Σμυρναίου, τα ποιήματα του τόμου Επιτάφιος λόγος – Αρχαία ελληνικά επιτύμβια επιγράμματα και τα Συμποτικά επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας, που έχουν εκδοθεί όλα από την «Άγρα».

Έχει επίσης μεταφράσει τους Αχαρνείς του Αριστοφάνη για το Εθνικό Θέατρο (2005), τον Αγαμέμνονα του Αισχύλου για το ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου (2005), τις Τρωάδες του Ευριπίδη για το Θέατρο του Νέου Κόσμου (2010), τον Κύκλωπα του Ευριπίδη και τον Κύκλωπα του Θεόκριτου για το Φεστιβάλ Αθηνών (2017), τις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη για το Φεστιβάλ Αθηνών (2018) και την Ιφιγένεια την εν Αυλίδι του Ευριπίδη για το ΚΘΒΕ (2019).

Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στα ιταλικά (σε σχετικό αφιέρωμα του περιοδικού Poesia του Μιλάνου, τον Νοέμβριο του 2014), τα ισπανικά, τα γαλλικά, τα πολωνικά (η μετάφραση των Ρημάτων εκδόθηκε στο Γκντανσκ το 2014), τα αγγλικά, τα αλβανικά και τα αραβικά.

Το 2014, στο πλαίσιο της σειράς «Έλληνες ποιητές» της Καθημερινής, είχε την εκδοτική ευθύνη για τους τόμους με το έργο του Κ. Π. Καβάφη, του Γιώργου Σεφέρη, του Μανόλη Αναγνωστάκη, του Ανδρέα Εμπειρίκου και του Νίκου Εγγoνόπουλου (εισαγωγή και ανθολόγηση).

Το 2018 έγινε διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:

ΜΙΕΤ: Τσιμισκή 11, 546 24 Θεσσαλονίκη, τηλ. 2310 288036,
email: bookstore-thessaloniki@miet.gr
ΑΓΡΑ: Ζωοδόχου Πηγής 99, 114 73 Αθήνα, τηλ. 210.7011.461,
email: info@agra.gr