Η ΤΡΙΤΗ ΡΩΜΗ. Η ΜΟΣΧΑ ΚΑΙ Ο ΘΡΟΝΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

Αλέξανδρος Μασσαβέτας
Η Τρίτη Ρώμη. Η Μόσχα και ο θρόνος της ορθοδοξίας
 
Αθήνα, Εκδόσεις Πατάκη, 2019 (Νοέμβριος)
Σελίδες: 467
Διαστάσεις: 14 x 20,5 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-16-8348-5
Τιμή: 18,80 € // στο βιβλιοπωλείο μας 16,92 €



Το βιβλίο αυτό αναδεικνύει ένα ζήτημα καθαρά γεωπολιτικό, παρά την φαινομενικά θρησκευτική του διάσταση: τον πόλεμο που η Μόσχα έχει κηρύξει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Η φράση «Μόσχα, η Τρίτη Ρώμη» είναι μέρος των σχολικών μας ακουσμάτων. Λίγοι γνωρίζουν ωστόσο πως ο αυτοπροσδιορισμός της Μόσχας ως «Τρίτης Ρώμης» τροφοδοτείται συστηματικά από μία εθνική γραμμή δημιουργίας θρησκευτικών «αποικιών», με προφανή πολιτικά οφέλη.
Η από αιώνων ρωσική στρατηγική διείσδυσης και κυριαρχίας στον ορθόδοξο κόσμο γνώρισε νέα έξαρση την μετασοβιετική εποχή. Στην Ελλάδα μαίνεται από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 μια καλοστημένη επιχείρηση «υβριδικού πολέμου», που στοχεύει να στρέψει την ελληνική κοινωνία ενάντια στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Παράλληλα η Μόσχα προσπάθησε, με απειλές και πράξεις δολιοφθοράς κατά του πατριάρχη Βαρθολομαίου, να εμποδίσει την δημιουργία αυτοκέφαλης Εκκλησίας στην Ουκρανία, την οποία θεωρεί πνευματική της «αποικία». Έχοντας αποτύχει να εκβιάσει τις εξελίξεις, διέκοψε σχέσεις με την Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα και με κάθε άλλη Εκκλησία που αναγνώρισε την θρησκευτική χειραφέτηση της Ουκρανίας. Προσπάθησα, μελετώντας την διαμόρφωση της ρωσικής ορθοδοξίας και την κοσμοθεωρία κράτους και Εκκλησίας στην Ρωσία, να κατανοήσω πώς γεννήθηκε η υπερφίαλη «γεωπολιτική της ορθοδοξίας». Μόλις σήμερα, με την ορθόδοξη «οικουμένη» να κινδυνεύει να διχοτομηθεί, δείχνει ενδιαφέρον για όλα αυτά η ευρύτερη κοινωνία, πέραν του στενού κύκλου του κλήρου, των εκκλησιαστικών ιστορικών και των διπλωματών.

Οι Ρώσοι παραμένουν δέσμιοι της σαγήνης τους για ένα ένδοξο παρελθόν. Μήπως όμως η ψύχωσή τους με την αυτοκρατορική ιδέα και την ισχύ υπονομεύει τελικά την επιρροή τους στον όλο ορθόδοξο κόσμο;

Α.Μ. 

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου) 

ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΟ ΝΑΟ ΚΑΙ ΣΕ ΑΛΛΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ (1956-1966)

Αρχείον Εκκλησιαστικής Μουσικής
Πατριαρχικά Μουσικά Αρχεία
 
Ζωντανές Ηχογραφήσεις στον Πατριαρχικό Ναό και σε άλλους Ναούς της Κωνσταντινούπολης (1956-1966)
CD 1-15
Γενική επιμέλεια ήχου, κειμένων, έκδοσης: Μανόλης Κ. Χατζηγιακουμής
Αθήνα, Κέντρο Ερευνών & Εκδόσεων, 2018
ISBN: 978-960-8009-51-6
Τιμή: 54,56 € // στο βιβλιοπωλείο μας 49,10 €



Στους δημοσιευόμενους εδώ δεκαπέντε (15) ψηφιακούς δίσκους, με τους οποίους εγκαινιάζεται η Σειρά «Αρχείον Εκκλησιαστικής Μουσικής» (τρίτη μετά τα «Μνημεία» και «Σύμμεικτα»), περιέχεται πρωτογενές υλικό από τα «Πατριαρχικά Μουσικά Αρχεία». Πρόκειται για ζωντανές (ερασιτεχνικές) ηχογραφήσεις, οι οποίες έχουν πραγματοποιηθεί κυρίως στον Πατριαρχικό Ναό, και σε ορισμένους άλλους Ενοριακούς της ευρύτερης Κωνσταντινούπολης. Η συγκεκριμένη επιλογή έχει γίνει από ένα μεγαλύτερο σε όγκο ηχογραφημένο υλικό με βάση κριτήρια ιστορικά, ψαλτικά, λειτουργικά, ακόμη και τεχνικά (ο σχετικά καλός ήχος). Από το σύνολο των δεκαπέντε αυτών δίσκων, ο πρώτος (CD 1o) περιέχει μέλη από Ακολουθίες σε ενοριακούς ναούς (στο Σκούταρι και στο Μπεσίκτας), οι επόμενοι δέκα (CD 2ο-11ο) μέλη από Ακολουθίες αποκλειστικά στον Πατριαρχικό ναό, και οι υπόλοιποι τέσσερεις μέλη από στοχευμένες εξω-λειτουργικές ηχογραφήσεις, ένας (CD 12o) με μονωδιακά του Πρίγγου, δύο (CD 13ο-14ο) με μονωδιακά επίσης του Στανίτσα, και ένας (CD 15ο) με χορωδιακά από εκδηλώσεις σε Αίθουσες του Συνδέσμου Μουσικοφίλων Πέραν.

Στους δίσκους αυτούς, οι οποίοι καλύπτουν μιάν κατά συγκυρία κρίσιμη και μεταβατική περίοδο (τη δεκαετία 1956-1966), ψάλλουν λαμπροί και σπουδαίοι ψάλτες. Και πρώτος ο Κωνσταντίνος Πρίγγος, στα τρία τελευταία χρόνια της πρωτοψαλτείας του (1956-1959). Έπειτα, ο Θρασύβουλος Στανίτσας, στα τρία τελευταία επίσης χρόνια της λαμπαδαρίας του (1956-1959) και σ’εκείνα της πρωτοψαλτείας του (1960-1964). Κοντά σ’ αυτούς, ο Νικόλαος Δανιηλίδης, είτε ως δομέστικος του Κωνσταντίνου Πρίγγου, είτε ως Άρχων λαμπαδάριος (1961-1963), είτε ως πρωτοψαλτεύων (1959-1960, 1964-1965). Ακόμη, ο τότε διάκονος πατήρ Παναγιώτης Τσινάρας, καλύπτοντας καθήκοντα λαμπαδαρίου (1964-1966), και ο Βασίλειος Νικολαΐδης στα δύο πρώτα χρόνια της πρωτοψαλτείας του (1965-1966). Πλειάδα ολόκληρη σε συγκυριακή πράγματι συνύπαρξη και σε ειδική ιστορική στιγμή (αμέσως μετά το 1955). Ψάλτες οι οποίοι υπηρετούν όλοι πιστά τους συντεταγμένους ερμηνευτικούς κανόνες στο ύφος και στην παράδοση της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, αλλά και ταυτόχρονα όλοι με τις ιδιαίτερες, και ενδιαφέρουσες, υφολογικές τους αποχρώσεις. Ο Κωνταντίνος Πρίγγος, ηγεμονικός και εμβατηριακός, λιτός και δωρικός στη μελισματική του εκφορά, με έμφαση στον τονισμό και στη δυναμική απόδοση του μουσικού και ποιητικού κειμένου, με ουσιαστικό βάθος και πνευματικότητα. Ο Θρασύβουλος Στανίτσας, περισσότερο μελισματικός και ηδύς, αλλά εξίσου έντεχνος και ρυθμοτονικός, ένας μοναδικός στυλίστας, υψιπετής εκφραστής του σύνολου Πατριαρχικού χώρου και της ευρύτερης Κωνσταντινούπολης γενικότερα. Ο Νικόλαος Δανιηλίδης, «ελάσσων» κατά την τάξη, αλλά το ίδιο λαμπρός ερμηνευτής των πατριαρχικών μελών, ευρύσθενος και δυναμικός, πιστός στο δίδαγμα του και δασκάλου του Κωνσταντίνου Πρίγγου. Ο πατήρ Παναγιώτης Τσινάρας, ιδιαίτερα αναλυτικός και ιδιόφωνος, αρχαιοπρεπής, με πλούσιο και βαθύ αίσθημα, παραπέμποντας περισσότερο στο παλαιό ευρύτερο Κωνσταντινουπολίτικο ερμηνευτικό ιδίωμα. Ο Βασίλειος Νικολαΐδης τέλος, λιτός και δωρικός επίσης, εν μέτρω μελισμα-τικός, έγχρονος και ρυθμικός, με ήπιο και διαυγές εκκλησιαστικό ηχόχρωμα, ένας σπουδαίος πατριαρχικός ερμηνευτής ισάξιος των προηγουμένων. Ψάλτες όλοι οι οποίοι υπηρετούν και αναδεικνύουν δραστικά, ως ζωντανό στην περίπτωση άκουσμα, τη μεγάλη ψαλτική παρακαταθήκη της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας (και της Κωνσταντινούπολης γενικότερα).

 (πηγή: Κέντρο Ερευνών και Εκδόσεων)

ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΟ ΝΑΟ ΚΑΙ ΣΕ ΑΛΛΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ (1956-1966). ΕΚΛΟΓΗ CD 1-4

Αρχείον Εκκλησιαστικής Μουσικής
Πατριαρχικά Μουσικά Αρχεία
 
Ζωντανές Ηχογραφήσεις στον Πατριαρχικό Ναό και σε άλλους Ναούς της Κωνσταντινούπολης (1956-1966)
Εκλογή CD 1ο-4ο
Γενική επιμέλεια ήχου, κειμένων, έκδοσης: Μανόλης Κ. Χατζηγιακουμής
Αθήνα, Κέντρο Ερευνών & Εκδόσεων, 2018
ISBN: 978-960-8009-52-3
Τιμή: 25,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 22,50 €



Το Σώμα των τεσσάρων (4) αυτών ψηφιακών δίσκων υπό τον ενδεικτικό τίτλο «Εκλογή CD 1o-4o» αποτελεί ανθολογημένη επιτομή της μεγάλης Αρχειακής έκδοσης των «Πατριαρχικών Μουσικών Αρχείων» με την υπότιτλη ένδειξη «Ζωντανές Ηχογραφήσεις στον Πατριαρχικό Ναό και σε άλλους Ναούς της Κωνσταντινούπολης (1956-1966)», και η οποία περιλαμβάνει δεκαπέντε (15) ψηφιακούς δίσκους (CD). Στα τέσσερα αυτά CD της «Εκλογής» περιέχονται επιλεγμένα μέλη ακριβώς από Ακολουθίες στον Πατριαρχικό Ναό και σε άλλους Ενοριακούς της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως κατά την συγκεκριμένη και τόσο σημαντική, από κάθε άποψη, αυτή δεκαετία. Στο 1ο CD περιέχονται (πρωθύστερα) μέλη από Ακολουθίες στον Πατριαρχικό Ναό (των ετών 1958-1960) και, στη συνέχεια, μέλη από Ακολουθίες σε ορισμένους Ενοριακούς (στο Σκούταρι και στο Μπεσίκτας, του έτους 1957), τα οποία ψάλλουν ο Κωνσταντίνος Πρίγγος (προεξάρχων κατά την τάξη και τα πρεσβεία), ο Θρασύβουλος Στανίτσας, και ορισμένοι ενοριακοί ψάλτες (Χρήστος Τσολακίδης, Δημήτριος Μαγούρης), με παρένθετες εκφωνήσεις του τότε αρχιδιακόνου, και μετέπειτα μητροπολίτου Πέργης, Ευάγγελου Γαλάνη, και του Οικουμενικού Πατριάρχου Αθηναγόρα. Στα δύο επόμενα CD περιέχονται μέλη αποκλειστικά από Ακολουθίες στον Πατριαρχικό Ναό, και τα οποία ψάλλουν, στο 2ο ο Νικόλαος Δανιηλίδης και ο Θρασύβουλος Στανίτσας (1960-1963), και στο 3ο ο Βασίλειος Νικολαΐδης και ο πατήρ Παναγιώτης Τσινάρας (1965). Τέλος, στο 4ο περιέχονται μονωδιακά του Θρασύβουλου Στανίτσα από στοχευμένη εξω-λειτουργική ηχογράφηση (στον ιερό ναό Εισοδίων της Θεοτόκου του Πέραν, 1961) και ορισμένα χορωδιακά από εκδήλωση του Συνδέσμου Μουσικοφίλων Πέραν (στην Αίθουσα της Γαλλικής Ένωσης / Union Française, 1963) υπό την διεύθυνση του Στανίτσα.

Στο συνοδευτικό εδώ βιβλίο της «Εκλογής» καταχωρούνται: (1) Αναλυτικά τα περιεχόμενα και των τεσσάρων αυτών CD, με βασικά σχόλια και διαπιστώσεις για τον χαρακτήρα της ερμηνείας και τον τρόπο εκφοράς των μελών. (2) Συνοπτικά βιογραφικά των ενεργών πατριαρχικών ψαλτών της περιόδου (1956-1966), και οι οποίοι περιέχονται στην παρούσα «Εκλογή». (3) Τα μουσικά κείμενα, από τα οποία ψάλλονται κατά τεκμήριο τα μέλη (όπως αυτά έχουν επισημανθεί σε συγκεκριμένα πατριαρχικά μουσικά Βιβλία). Κατά την πατριαρχική παράδοση και τάξη, τα σύντομα Στιχηραρικά και Ειρμολογικά μέλη, όπως και ορισμένα κλασικά Παπαδικά, ψάλλονται πάντοτε στον Πατριαρχικό Ναό από μνήμης (όπως πρέπει να υποτεθεί ότι συμβαίνει και στα ηχογραφημένα εδώ). Τα οποία όμως ανταποκρίνονται σε ειδικά πατριαρχικά μουσικά βιβλία (με τα δημοσιευμένα μέλη των οποίων έγινε δυνατόν να ταυτισθούν). Και με μια βασική διαπίστωση: ότι όλα σχεδόν ψάλλονται κατά τη μελισματική εκφορά του μεγάλου σύγχρονου πατριαρχικού μουσικού και ψάλτη Κωνσταντίνου Πρίγγου, και ότι όλα επιπλέον εκτελούνται, σε κάθε περίπτωση, με μεγάλη πιστότητα προς τα έντυπα μουσικά Κείμενα.

Το υλικό της όλης Αρχειακής Συλλογής προέρχεται από τα Πατριαρχικά Μουσικά Αρχεία. Πρόκειται για τυχαίες ερασιτεχνικές ηχογραφήσεις, οι περισσότερες από τις οποίες έχουν πραγματοποιηθεί από τον τότε πατριαρχικό διάκονο, και μετέπειτα μητροπολίτη Λύστρων, Καλλίνικο Αλεξανδρίδη. Στο υλικό αυτό έχουν προστεθεί (από προσωπικό Αρχείο) και οι εξω-λειτουργικές στοχευμένες ηχογραφήσεις με τα μονωδιακά του Στανίτσα και τα χορωδιακά του Συνδέσμου Μουσικοφίλων Πέραν (ηχογραφήσεις Κωνσταντίνου Μήλλα). Την έκδοση («Εκλογή» και μεγάλη «Αρχειακή») ανέλαβε, και πραγματοποιεί, ο μη κερδοσκοπικός φορέας «Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων». Με τη διακριτική επιλογή της Αυτού Θειοτάτης Παναγιότητος του Οικουμενικού Πατριάρχου Κυρίου Κυρίου Βαρθολομαίου, και της περί Αυτόν Αγίας και Ιεράς Συνόδου, για την ανάληψη και πραγμάτωση του έργου από τον επιμελητή της έκδοσης. Και με την αγαστή και ομόψυχη εν παντί συνεργασία του Μεγάλου Πρωτοπρεσβυτέρου πατρός Γεωργίου Τσέτση. Οι συμπτωματικές αυτές ζωντανές ηχογραφήσεις αποτυπώνουν παντού έναν κόσμο υψηλής πνευματικότητας και ειδικού εκλεπτυσμένου πολιτισμού. Ένα υψηλό ταυτόχρονα καλλιτεχνικό μήνυμα που εκπέμπεται από μιαν εκκλησιαστική τέχνη άρρηκτα συνδεδεμένη με το ευρύτερο συλλογικό σώμα ενός ακμάζοντος αστικού Ελληνισμού. Και οι οποίες παραμένουν ένα μοναδικό Μνημείο-δείκτης για την μουσική θεωρία και πράξη στον χώρο της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας και Κειμήλιο, γενικότερα, της καθόλου ορθόδοξης λατρευτικής και λειτουργικής μουσικής έκφρασης.

(πηγή: Κέντρο Ερευνών & Εκδόσεων) 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ. ΒΙΒΛΙΑ - ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ, 1798-1923

Λήδα Ιστικοπούλου 
Βιβλιογραφία των εκδόσεων του Πατριαρχικού τυπογραφείου Κωνσταντινουπόλεως. Βιβλία – Περιοδικά, 1798-1923

Αθήνα, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2018
Σελίδες: 364
Διαστάσεις: 16,5 x 24 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-8351-81-3
Τιμή: 14,92 € // στο βιβλιοπωλείο μας 13,49 €



«Ο κατάλογος αυτός περιέχει βιβλιογραφία των εκδόσεων του Πατριαρχικού Τυπογραφείου Κωνσταντινουπόλεως, δηλ. του τυπογραφείου εκείνου που ιδρύθηκε με την επωνυμία «Πατριαρχικό» ως επίσημο όργανο της Μεγάλης του Χριστού εκκλησίας το 1798 και λειτούργησε έως το 1923, έτος κατά το οποίο θα διακοπεί η λειτουργία του. Δεν περιλαμβάνονται, αντιθέτως, τα έντυπα που εκδόθηκαν κατά την τελευταία περίοδο λειτουργίας του, από το 1951 μέχρι το 1964, όταν οι εργασίες του διακόπηκαν οριστικά με απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης της εποχής.

Η βιβλιογραφία αυτή περιλαμβάνει: i) βιβλία -αποκλείστηκαν τα μονόφυλλα/δίφυλλα και οι χάρτες- και ii) περιοδικά. Οι εκδόσεις αυτές έγιναν στην εκάστοτε γλώσσα -και με τους αντίστοιχους, βέβαια, χαρακτήρες-, δηλ. α΄) ελληνική, β΄) βουλγαρική με κυριλλικούς χαρακτήρες, γ΄) εκκλησιαστική σλαβωνική με κυριλλικούς χαρακτήρες, δ΄) τουρκική με ελληνικούς χαρακτήρες, τα λεγόμενα δηλ. καραμανλίδικα, και ε΄) τουρκική με κυριλλικούς χαρακτήρες. Επιπλέον, υπάρχουν και εκδόσεις στη γαλλική, αγγλική και γερμανική γλώσσα, κυρίως για τις περιπτώσεις εκείνες που το Οικουμενικό Πατριαρχείο χρειάστηκε να απευθυνθεί στην Ευρώπη...».

(από την εισαγωγή του βιβλίου)

ΟΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ. ΕΠΙΤΟΜΗ, ΠΑΡΑΔΟΣΗ, ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ. I.1454-1498

Δ. Γ. Αποστολόπουλος, Μάχη Παΐζη – Αποστολοπούλου
Οι πράξεις του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Επιτομή, παράδοση, σχολιασμός.
Ι. 1454-1498

Αθήνα, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών 2013
284 σελ.
ISBN 978-960-981-99-2-3

Τιμή 35,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 31,50 €

 

«Η συγκέντρωση των επίσημων πράξεων του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, με απώτερο σκοπό τη δημοσίευση των κειμένων τους, αποτελούσε ένα αυταπόδεικτης σημασίας αίτημα της επιστημονικής κοινότητας. Το αίτημα στο πρώτο του στάδιο άρχισε να ικανοποιείται τον 19ο αιώνα, όταν ο Σταυράκης Αριστάρχης φιλοδόξησε να συγκεντρώσει, σε χειρόγραφα αντίγραφα, όλα τα κείμενα πατριαρχικών πράξεων από τη βυζαντινή εποχή ως τις μέρες του. Στις αρχές του 20ού αιώνα, το 1904, ο Καλλίνικος Δελικάνης εγκαινιάζοντας τη δημοσίευση όσων μεταβυζαντινών πατριαρχικών κειμένων σώζονταν σε κώδικες του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως επαναφέρει το αίτημα και παρουσιάζει με τόνους δραματικούς στα Προλεγόμενα του έργου του "Τα εν τοις Κώδιξι του Πατριαρχικού Αρχειοφυλακείου σωζόμενα επίσημα εκκλησιαστικά έγγραφα" την ανάγκη της συστηματικής συγκέντρωσης και δημοσίευσης των σωζόμενων, απανταχού της γης, πατριαρχικών εγγράφων.

Λίγο αργότερα οι Ακαδημίες του Μονάχου και της Βιέννης αποφασίζουν να συνεργαστούν για να πραγματοποιήσουν ένα σχέδιο ακόμα πιο φιλόδοξο: να συγκεντρώσουν, να καταγράψουν και να εκδώσουν όχι μόνο τις πράξεις της εκκλησιαστικής αρχής αλλά και της κοσμικής αρχής του βυζαντινού κράτους.

Από τα οράματα και τις προσπάθειες αυτές προέκυψε προέκυψε τελικά κάτι πολύτιμο αλλά διαδορετικό από ότι αρχικά είχε σχεδιαστεί· δεν έγινε η δημοσιευση των κειμένων αλλά συστηματική καταγραφή των πράξεων τόσο της αυτοκρατορικής όσο της εκκλησιαστικής γραμματείας· όλων των πράξεων, ακόμα και αν δεν σωζόταν το κείμενο της ίδιας της πράξης αλλά το περιεχόμενό της μπορούσε να αναπλαστεί από άλλες πηγές...».

(από τον πρόλογο της έκδοσης)