ΑΝΤΙ-ΓΟΝΗ, ΑΝΤΙ-ΘΕΟΣ, ΑΝΤΙ-ΤΥΡΑΝΝΟΣ

Σάββας Μιχαήλ
Αντι-γόνη, Αντί-θεος, Αντι-Τύραννος

Αθήνα, Εκδόσεις Άγρα, 2020 (Ιούλιος)
Σελίδες: 53
Διαστάσεις: 12 x 17 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-505-454-0
Τιμή: 8,90 € // στο βιβλιοπωλείο μας 8,01 €



ΓΙΑΤΙ ΝΟΣΕΙ Η ΠΟΛΙΣ; Το κεντρικό ερώτημα στην αρχαία τραγωδία ποτέ δεν ήταν πιο επίκαιρο απ' όσο σήμερα, καθώς η πάσχουσα ανθρωπότητα ζει, αγωνιά, νοσεί, επιζεί ή πεθαίνει στις συνθήκες της πανδημίας.

Το ξεδίπλωμα της οιδιπόδειας τραγωδίας είχε δείξει ότι η Νόσος που αφανίζει την Πόλη δεν είναι απλώς μια παράλογη κατάρα των θεών ή μια φυσική καταστροφή χωρίς ανθρώπινη παρεμβολή, μια συνωμοσία ή κάποια πολιτική κατασκευή των κρατούντων. Πηγάζει από τις αντιφάσεις της φυσικής και κοινωνικής ιστορικής τάξης πραγμάτων, πυροδοτώντας τη μέχρι θανάτου σύγκρουση των ανθρώπων με ανεξέλεγκτες δυνάμεις που συνηθίζει να τις ονομάζει «μοίρα».

Η Αντιγόνη του Σοφοκλή, σημείο αντιλεγόμενο μέσα στους αιώνες, συνεχίζει να βαδίζει και να μας συναντά εράσμια, αποφασιστική και με νου καθαρό, «καθώς η Διάνοια του ανθρώπου περιπλανιέται υπό τη σκέπη του αδιανόητου» (Χαίλντερλιν).

Τη συναντούμε κι εμείς, ακολουθώντας τις ατραπούς της διαλεκτικής που άνοιξαν ο Χαίλντερλιν και ο Μαρξ. Η αμφισημία της πρόθεσης αντί στο όνομά της τής δίνει ένα νήμα.

Πρόκειται για την Αντι-γόνη, τον αντ-άξιο γόνο των Λαβδακιδών, αλλά και το αντίθετο, εκείνη που σπάζει τον αιματηρό κύκλο, διεκδικώντας τη ζωή μιας κοινωνίας του συμφιλείν.

Είναι Αντί-θεος, με την έννοια που έχει η ομηρική λέξη, του ισόθεου αλλά και του αντίπαλου του θεού, όπως τη χρησιμοποιεί ο Χαίλντερλιν: «Πριν ο ενάντιος θεός την αρπάξει πραγματικά, στέκεται αντιμέτωπή του με λόγο θαρραλέο, συχνά ακόμα και βλάσφημο, κι έτσι διατηρεί ζωντανή την αγία δυνατότητα του Πνεύματος».

Αλλά είναι και Αντι-Τύραννος. Δεν συγκρούεται απλώς με τον κρατικό αυταρχισμό του Κρέοντα αλλά με το Κράτος καθεαυτό εν τη γενέσει του.

Γιατί νοσεί η Πόλη; Η Αντιγόνη, «δρώντας ενάντια στην εποχή, επί της εποχής και είθε υπέρ μιας μελλοντικής εποχής» (Νίτσε), έδειξε ότι τα «πρωτεία» του Κράτους δεν είναι η απάντηση στο ερώτημα και η λύση, αλλά μέρος του προβλήματος και φονική νόσος.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΣΟΦΟΚΛΗΣ. ΤΡΙΑΝΤΑ ΔΥΟ ΜΕΛΕΤΕΣ

Σοφοκλής. Τριάντα δύο μελέτες
Brill ‘s Companion to Sophocles

Επιμέλεια πρωτότυπης έκδοσης: Α. Μαρκαντωνάτος
Επιμέλεια ελληνικής έκδοσης: Χ. Τσαγγάλης
Μετάφραση: Κ. Δημοπούλου
Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις University Studio Press, 2019 (Ιούλιος)
Σελίδες: 614
Διαστάσεις: 20,5 x 29 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-12-2449-7
Τιμή: 56,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 50,40 €

Ο τόμος περιλαμβάνει τριάντα δύο ειδικές μελέτες έγκριτων κλασικών φιλολόγων της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας που εξετάζουν την πρόοδο και την κατεύθυνση της έρευνας αναφορικά με τις ποικίλες πτυχές της θεατρικής παραγωγής του Σοφοκλή. Σκοπός είναι μια συνολική παρουσίαση του σημερινού status quaestionis, λαμβάνοντας υπόψιν τις πιο πρόσφατες μελέτες που έχουν θέσει νέα ερωτήματα για τον Σοφοκλή και για την αρχαία ελληνική τραγωδία. Μετά τα βιογραφικά στοιχεία του ποιητή και την ανάλυση καθεμιάς από τις σωζόμενες επτά τραγωδίες του, παρουσιάζονται θέματα όπως η μουσική, η γλώσσα και η αφήγηση στο έργο του, η μελέτη της εικονογραφίας, η θρησκεία, η ιστορία και η πολιτική πραγματικότητα της εποχής του. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται σε μια σειρά θεμάτων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του ενδιαφέροντος αναφορικά με τη σχέση της αρχαιότητας με τον σύγχρονο κόσμο, όπως οι γυναίκες και οι ελάσσονες χαρακτήρες των έργων του Σοφοκλή, η εκπαίδευση και η φιλοσοφία, και βεβαίως η πρόσληψή του όχι μόνο στην αρχαιότητα αλλά και στη σύγχρονη λογοτεχνία και το θέατρο. Το βιβλίο αποτελεί άριστο οδηγό για την κατανόηση του Σοφοκλή και προσφέρει νέες προοπτικές για ποικίλα ζητήματα των σοφόκλειων σπουδών σε κλασικούς φιλολόγους, φοιτητές αλλά και ερευνητές. Η πρωτότυπη αγγλική έκδοση, σε επιμέλεια του Ανδρέα Μαρκαντωνάτου, ανήκει στη σειρά εγχειριδίων των εκδόσεων Brill με θέματα και πρόσωπα της κλασικής αρχαιότητας.

(πηγή: University Studio Press)

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΜΕ ΤΟΝ Δ. Ν. ΜΑΡΩΝΙΤΗ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΤΟΥ ΜΙΕΤ

Το απόβραδο της Παρασκευής (22/2/2013, ώρα 8 μ.μ.) ο Δ. Ν. Μαρωνίτης παρουσιάζει στο βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη) δύο νέα βιβλία του: τις 24+2 ιλιαδικές παρομοιώσεις (κείμενο, μετάφραση, πρόλογος, επίλογος, υστερόγραφο, εκδόσεις ΑΓΡΑ) και τον Αίαντα του Σοφοκλή (μετάφραση και επίμετρο, εκδόσεις ΜΙΕΤ), υπολογίζοντας σε φιλικό διάλογο. Θα ακουστούν οι επιλεγμένες παρομοιώσεις και τρεις μονόλογοι από την τραγωδία του Σοφοκλή, με κάποια απρόβλεπτα σχόλια.

ΣΟΦΟΚΛΗ «ΑΙΑΣ»

ΣΟΦΟΚΛΗΣ

Αίας

Μετάφραση-επιλεγόμενα: Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2012

91 σελ.

ISBN 978-960-250-560-1

Τιμή 12.50 € / στο βιβλιοπωλείο μας 11.25 €

Η έκδοση αυτή εντάσσεται στη σειρά Θεατρική Βιβλιοθήκη, η οποία χρηματοδοτείται από το κληροδότημα Αλέξη Μινωτή εις μνήμην Κατίνας Παξινού. Ο Αίας είναι η αρχαιότερη από τις σωζόμενες τραγωδίες του Σοφοκλή και η ακριβέστερη χρονολόγησή της θα πρέπει να αναζητηθεί γύρω στα 450 π.Χ. Ο μύθος και η πλοκή του δράματος προϋποθέτουν την Ιλιάδα και την Οδύσσεια αλλά και άλλα έπη του τρωικού κύκλου. Οι λεπτομέρειές τους ανάγονται μάλλον στο γνωστό επεισόδιο του επικού κύκλου που ονομάζεται Όπλων κρίσις. Με αυτό το θεματικό υλικό, ίσως και με κάποιες πρόσθετες δραματικές πρωτοβουλίες του Αισχύλου (υποκείμενες στη χαμένη τριλογία: Όπλων κρίσις,Θρήισσαι, Σαλαμίνιαι), υφαίνει ο Σοφοκλής τη δική του τραγωδία που επονομάστηκε: Αίας μαστιγοφόρος, Αίαντος θάνατος ή απλώς Αίας. 

Οι σημαντικότερες πράξεις του μύθου ανήκουν στον προδραματικό χρόνο και επισκιάζουν το δράμα με μικρότερης ή μακρότερης έκτασης αναδρομικές διηγήσεις: εννοούνται το επεισόδιο της κρίσης των όπλων, οι συνθήκες και η έκβασή του, η μήνις του ήρωα, η φονική του μανία, που τρέπεται σε ζωοκτονία, η τύφλωσή του από την Αθηνά. Στα εσωτερικά δρώμενα του δράματος ανήκουν τελικώς δύο μόνον πράξεις: η προετοιμασία και η πραγματοποίηση της αυτοκτονίας· η έρις περί την ταφή του ήρωα, που καταλήγει σε συμφιλιωτικό αποτέλεσμα. Μετά την αυτοκτονία του Αίαντα και τους τυπολογικώς κατοχυρωμένους θρήνους, το δράμα εκτρέπεται σε αγώνα λόγων: του Μενελάου με τον Τεύκρο· του Αγαμέμνονα με τον Τεύκρο· ώσπου να βρει τη λύση του με τη συμφιλιωτική παρέμβαση του Οδυσσέα.

Στα επιλεγόμενά του ο Δ. Ν. Μαρωνίτης επισημαίνει μεταξύ άλλων:«Ο Σοφοκλής, για να συντάξει το δικό του δράμα, μετέγραψε στο σύνολο και στα μέρη του το θέμα της ιλιαδικής συζυγικής ομιλίας, με όλα τα βασικά της παρεπόμενα, συμπεριλαμβανομένων και των μοτίβων της έριδας, της ταφής και του νεκρώσιμου νόστου. Η δραματική αυτή μεταμόρφωση του ιλιαδικού προτύπου έδινε εξάλλου την ευκαιρία στον Σοφοκλή να υπογραμμίσει και κάτι άλλο, πολύ σημαντικό κατά τη γνώμη μου: πώς, όταν περνούμε από τον ηρωικό πόλεμο στην εμφύλια διαμάχη, από την ηρωική σύγκρουση στη μεταπολεμική πολιτική κρίση, όλα γίνονται πολυπλοκότερα και παθολογικότερα. Στο σοφόκλειο δράμα δεν εξαφανίζεται ο πρότυπος τυπολογικός ιστός της Ιλιάδας· τώρα όμως μοιάζει με αξεδιάλυτο δίχτυ. Σε αυτό μάλιστα το τραγικό δίχτυ, στο οποίο έχει πιαστεί ο Αίας, δεν ξεχωρίζουν πια εύκολα οι φίλοι από τους εχθρούς: ο Αχιλλέας από τον Έκτορα. Ο σοφόκλειος Αίας συναιρεί τα δύο αυτά ηρωικά του πρότυπα και συγχρόνως τα παραμορφώνει. Ίσως εδώ βρίσκεται η διαφορά του έπους από την τραγωδία. Και αυτή τη διαφορά αναδεικνύει ο Σοφοκλής με την εκπληκτική του τέχνη».