ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ο ΟΡΦΕΑΣ ΤΟΥ ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΥ

Νίκος Εγγονόπουλος. Ο Ορφέας του υπερρεαλισμού

Κατάλογος έκθεσης
Επιμέλεια: Τάκης Μαυρωτάς
Κείμενα: συλλογικό
Αθήνα, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών & Μουσικής Β & Μ Θεοχαράκη, 2022 (Μάρτιος)
Σελίδες: 144, με έγχρωμες και α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 24 x 29 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-618-5201-14-2
Τιμή: 20,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 18,00 € 

 

 

«Είμαι πρώτα ζωγράφος και μετά ποιητής. Με αυτήν την ξεκάθαρη δήλωσή του, ο Νίκος Εγγονόπουλος, σε συνέντευξή του στον Θανάση Νιάρχο (εφ. Θεσσαλία Βόλου, 1976), προσδιορίζει την ευθύνη του και τη θέση του απέναντι στην τέχνη. Με αισθήματα συνοχής και συνέπειας, ο Εγγονόπουλος κατέκτησε την πυκνή, ζωγραφική του έκφραση, που είναι εύκολα αναγνωρίσιμη και συνδέει το σήμερα με το όνειρο, τον μύθο και την ιστορία. Εύστροφος και εύστοχος, αποκαλύπτει, με απαρομοίαστη ομοιογένεια και οξυδέρκεια, σε κάθε του δημιουργία, έντεχνα και αρμονικά, πτυχές του μυστηριακού του κόσμου. Αλληγορίες, σύμβολα και μύθοι ορίζουν την πραγματικότητά του, αφού πάντα, η πνευματική του ευλυγισία τον έσπρωχνε σε ακροβασίες και ασύλληπτες τομές. Έτσι, οι αινιγματικές του μορφές αντανακλούν, πολλές φορές, μια βαθιά μυθική υποβολή και άλλοτε, με τρόπο μοναδικό και ουσιώδη, εν φαντασία και λόγω, ενδυναμώνουν την ποιητική έκφραση των εικόνων του.

Άμεσος και διεισδυτικός, αφηγείται ζωγραφικά τα οράματά του. Παράλληλα, το παιγνιώδες πνεύμα του έχεις την αίσθηση ότι πηγάζει από το προσωπικό του απόσταγμα παρατήρησης του κόσμου. Με λογισμό και όραμα, κινείται από το παρελθόν, από το όνειρο στον μύθο και από την πραγματικότητα στην φαντασίωση. Αδιαπραγμάτευτα ειλικρινής και ανιδιοτελής απέναντι στη ζωή, αντιμετώπισε με θάρρος τους επικριτές και πολέμιούς του, αντιπαραθέτοντας τη ζωγραφική και την ποίησή του, οι οποίες είναι έντονα συνδεδεμένες με τα όνειρα και τους ονειρικούς μηχανισμούς, με το παράλογο και τη «ζούρλια», μια λέξη που συχνά χρησιμοποιούσε ο ίδιος. Αυτό το μυστηριακό σύμπαν εκφράζει τη δική του αλήθεια, έναν απέραντο κόσμο, που αντανακλά το πάθος του για κάθε τι ωραίο, αλλά και την κριτική του στάση απέναντι στα μεγάλα λάθη. Έτσι, οι μνήμες από τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής έγιναν εικόνες και στίχοι με ενάργεια και συναισθηματική ένταση…».

Τάκης Μαυρωτάς
(από τον κατάλογο της έκθεσης)

 

 

 

Ο ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ ΩΡΑΙΟΣ ΣΑΝ ΜΠΟΛΙΒΑΡ

Κώστας Βούλγαρης
Ο Κολοκοτρώνης ωραίος σαν Μπολιβάρ. Ο Νίκος Εγγονόπουλος απέναντι στον μακρυγιαννισμό

Αθήνα, Εκδόσεις Βιβλιόραμα, 2020 (Φεβρουάριος)
Σελίδες: 190, με α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 14 x 21 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-9548-46-5
Τιμή: 10,60 € // στο βιβλιοπωλείο μας 9,54 €



«...Η κυρίαρχη σήμερα εθνική μας αφήγηση, το ιστορικό της σχήμα, δεν φτιάχτηκε από την ιστοριογραφία, αλλά κυρίως από τον Σεφέρη και τη λογοτεχνική γενιά του '30, με σύμβολό της τον Μακρυγιάννη.

Ο Νίκος Εγγονόπουλος βρίσκεται απέναντι σε αυτή την αφήγηση, με ποιήματα και πίνακές του, και πάνω απ' όλα με το κορυφαίο συνθετικό του ποίημα, Μπολιβάρ. Το ποίημα γράφεται μέσα στην Κατοχή, την ίδια στιγμή, τους ίδιους μήνες του χειμώνα 1942-'43, που γράφεται και η γνωστή διάλεξη του Σεφέρη, "Ένας Έλληνας - ο Μακρυγιάννης".

Το σύμβολο "Μπολιβάρ" συνοψίζει μια ολόκληρη σειρά προσώπων: τον λατινοαμερικάνο επαναστάτη, Σιμόν Μπολιβάρ, τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, τον Ροβεσπιέρο, τον Λωτρεαμόν, τον Θησέα, κ.ά. Το καθένα από αυτά τα πρόσωπα, αναδεικνύεται στον ιστορικό του ρόλο, μέσα από τον πρωταγωνιστή του ποιήματος, τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον οποίο ο Εγγονόπουλος αντιπαραθέτει στον Μακρυγιάννη του Σεφέρη, με όλους τους τρόπους: ιστορικά, ιδεολογικά, πολιτισμικά...»

(από τον πρόλογο του βιβλίου)

 

ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ. ΜΕ ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ

Νίκος Εγγονόπουλος. Με τα χρώματα του λόγου και τον λόγο των χρωμάτων
 
Κατάλογος έκθεσης
Κείμενα: συλλογικό
Άνδρος, Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή 2017
Σελίδες: 293, με έγχρωμες και α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 23,5 x 31,5 εκ.
Δίγλωσση έκδοση: ελληνικά - αγγλικά
ISBN 978-960-8104-88-4
Τιμή: 30,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 25,50 €

«Ο λόγος του ποιητή και η πράξη του ζωγράφου στην ενιαία αδιάσπαστη ενότητα και οντότητά τους συγκροτούν τον άξονα της καλλιτεχνικής δημιουργίας του Εγγονόπουλου. "Οι λέξεις είναι στοιχεία που τα ξομπλιάζω και τα βάζω χρωματιστά το ένα πλάι στο άλλο", έλεγε. Η ποίηση ευαισθητοποιεί, κεντρίζει και διεγείρει την εικαστική οπτική, την έμφυτη διεισδυτική του ματιά, και σε μια συμπρακτική αλληλουχία παράγουν το εντυπωσιακό σε μέγεθος και πρωτοτυπία ζωγραφικό και ποιητικό αποτέλεσμα, που τον ανέδειξε, όχι χωρίς επιφυλάξεις και δισταγμούς, έως και απορρίψεις στην αρχή, σε κυρίαρχο πρωτοπόρο του ελληνικού υπερρεαλιστικού κινήματος.

Η ζωγραφική, εξίσου σημαντική όσο και η ποίηση, ήταν για τον Εγγονόπουλο μια μύχια εσωτερική ανάγκη∙ ένας ιδιαίτερος τρόπος του οράν, του υπάρχειν, του σκέπτεσθαι και του συμπεριφέρεσθαι, εκφράζοντας τις ενδόμυχες πτυχές του εαυτού του. Είναι αυτές που όρισαν και προσδιόρισαν τον χαρακτήρα και την προσωπικότητά του. "Η ζωή και η τέχνη ήταν ταυτισμένες σε μία στάση παράφορου αντιορθολογισμού", γράφει ο Σωτήρης Σόρογκας, ο οποίος ευτύχησε να είναι βοηθός του στο Πολυτεχνείο. "Η τέχνη είναι ένας τρόπος να γεννηθούμε και να αναγεννιόμαστε", έλεγε ο Εγγονόπουλος. Την τέχνη τοποθετούσε ανάμεσα στη ζωή και την αγωνία του θανάτου, από την οποία εμμόνως διακατείχετο. "Η τέχνη είναι αυτή που καταξιώνει τη ζωή, την διαιωνίζει και καταργεί τον θάνατο", συμπλήρωνε.

Ο Εγγονόπουλος ήθελε τον εαυτό του καλλιτέχνη της εποχής του. Ήθελε να εκφράζει τον εαυτό του ελεύθερα και να μεταλλάσσει ιδέες, σκέψεις, αισθήσεις και διαισθήσεις σε ποίηση και ζωγραφική…». 

 Κυριάκος Κουτσομάλλης
(από τον κατάλογο της έκθεσης)

 

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΥ

Εισαγωγή στην ποίηση του Εγγονόπουλου
Επιλογή κριτικών κειμένων

Εισαγωγή- επιμέλεια: Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου
Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2008
355 σελ., τιμή 25.00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 21.25 €

 Στον τόμο ανθολογούνται κείμενα κριτικής για το ποιητικό έργο του «υπερρεαλιστή» Nίκου Eγγονόπουλου που καλύπτουν μια περίοδο περίπου εβδομήντα χρόνων, από το 1938 (χρονιά που κυκλοφόρησε η πρώτη ποιητική συλλογή του «Mην ομιλείτε εις τον οδηγόν»), μέχρι σήμερα.

Στόχος της ανθολόγησης είναι να προσφέρει στον αναγνώστη τα απαραίτητα ερμηνευτικά κλειδιά για την κατανόηση του ποιητή Εγγονόπουλου και ταυτόχρονα να δώσει μια όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα για την πρόσληψη του έργου του από την κριτική σε σχέση με τα ιστορικά, πολιτικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα μιας περιόδου που περιέλαβε έναν παγκόσμιο πόλεμο και δυο δικτατορίες.

Η περιδιάβαση στα κείμενα αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον καθώς αναφέρονται σε ζητήματα του μοντερνισμού, του υπερρεαλισμού και των πειραματικών καλλιτεχνικών πρωτοποριών του μεσοπολέμου, που εκπροσώπησε ο Νίκος Εγγονόπουλος με το ποιητικό και ζωγραφικό έργο του.

Η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου είναι καθηγήτρια της Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.


Τα άρθρα του τόμου

Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου
Εισαγωγή. Ο Νίκος Εγγονόπουλος και η κριτικήν Ανδρέας Εμπειρίκος, Νικόλαος Εγγονόπουλος ή Το θαύμα του Ελμπασάν και του Βοσπόρου

Ανδρέας Καραντώνης
Εγγονόπουλου: Μπολιβάρ

Αλέξανδρος Ξύδης
Νίκος Εγγονόπουλος: Ένας Έλληνας υπερρεαλιστής ζωγράφος

Κλέων Παράσχος
Μπολιβάρ

Αλέξ. Αργυρίου
Νίκου Εγγονόπουλου: Ελευσις

Γιώργος Θέμελης
Ν. Εγγονόπουλος

Δημήτρης Ιατρόπουλος
Μπολιβάρ

Αλέξ. Αργυρίου
Ο Νίκος Εγγονόπουλος και ο υπερρεαλισμός

Ανδρέας Μπελεζίνης
Ένας διάλογος με ομότεχνους και αντιτέχνους

Κώστας Γεωργουσόπουλος
Μαγνόλια ή Περί των πτητικών φυτών

Νάνος Βαλαωρίτης
Το χιούμορ στον ελληνικό υπερρεαλισμό

Γιώργος Σαραντόγλου
Τρεις συνευρέσεις του Νίκου Εγγονόπουλου με τον Ανδρέα Μπρετόν

Μιχάλης Χρυσανθόπουλος
Μεταφορά και φύση στον Μπολιβάρ

Ερατοσθένης Καψωμένος
Νίκου Εγγονόπουλου: «Γυψ και Φρουρά»

Δ. Ν. Μαρωνίτης
Ποιητική ρητορική – 2

Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου
Η ποίηση στον καιρό «του τραβήγματος της ψηλής σκάλας»

Δανιήλ Ι. Ιακώβ
Μικρά σχόλια για την παρουσία του Καβάφη στο έργο του Ν. Εγγονόπουλου

Ανδρέας Μπελεζίνης
Η Ερμηνεία του Διονύσιου του εκ Φουρνά ως «ερμηνεύον» κειμένων του Νίκου Εγγονόπουλου

Ρένα Ζαμάρου
Ο ποιητής και τα νεότερα πρόσωπα

Αθηνά Βογιατζόγλου
Με αφορμή το ποίημα του Νίκου Εγγονόπουλου «Περί ύψους»

Ιάκωβος Βούρτσης
Νίκος Εγγονόπουλος: Η δεκαετία 1944-1954

David Connolly
Από «Μπολιβάρ» σε «Bolivar» ή Μεταφράζοντας ένα ελληνικό ποίημα

Στέφανος Διαλησμάς
Εκδοχές του χιούμορ στο Μπολιβάρ του Νίκου Εγγονόπουλου

Γιώργος Κεχαγιόγλου
Μερικές διακειμενικές επισημάνσεις στον Μπολιβάρ του Νίκου Εγγονόπουλου

Νίκη Λοϊζίδη
Μορφές και ιδιομορφίες του έπους στην τέχνη του ελληνικού υπερρεαλισμού

Έλλη Φιλοκύπρου
Λόγια και ιστορίες από το χωριό των ποδηλάτων

Γιώργης Γιατρομανωλάκης
Προκαταρκτικά στη γλώσσα του Νίκου Εγγονόπουλου

Νέλλη Ανδρικοπούλου
Επί τα ίχνη του Νίκου Εγγονόπουλου

Μιχάλης Κ. Άνθης
Η ψυχαναλυτική διάσταση του αρχαίου μύθου στην ποίηση του Νίκου Εγγονόπουλου: ο μύθος ως διακείμενο

Νάνος Βαλαωρίτης
Νίκος Εγγονόπουλος, ο απόκρυφος και αναφορικός

Ολυμπία Ταχοπούλου
Η απόδραση του μοντέρνου: Ελληνισμός και «πρωτογονισμός» στη μυθολογία του Νίκου Εγγονόπουλου

Νίκος Λάζαρης
Ποίηση και Ιστορία στον Μπολιβάρ του Νίκου Εγγονόπουλου

Δημήτρης Βλαχοδήμος
Διαβάζοντας το παρελθόν στον Εγγονόπουλο