Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΛΗΡ

William Shakespeare
Ο Βασιλιάς Ληρ

Εισαγωγή-Μετάφραση: Διονύσης Καψάλης
Αθήνα, εκδόσεις Άγρα, 2020 (Σεπτέμβριος)
Σελίδες: 256
Διαστάσεις: 14 x 20,5 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-505-453-3
Τιμή: 16,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 14,40 €

«Απ’ όλα τα έργα του Σαίξπηρ, ο Βασιλιάς Ληρ είναι αναμφίβολα εκείνο στο οποίο [ ο συγγραφέας ] έχει πλησιάσει περισσότερο στο ύψος και στην ποιότητα τον έναν τραγικό ποιητή μεγαλύτερο σε όλα από εκείνον που ο κόσμος είδε ποτέ να γεννιέται στην ιστορία. Είναι το πιο αισχύλειο από τα έργα του, το πιο στοιχειώδες και πρωταρχικό, το πιο ωκεάνειο και τιτάνιο στη σύλληψή του.» 

A.C. SWINBURNE

H ΣΤΙΒΑΡH ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ ΛΗΡ, η ποικιλία και το εύρος της ανθρώπινης εμπειρίας που περικλείει, το μέγεθος των αισθημάτων που ενεργοποιεί και ασφαλώς το αδυσώπητο τέλος του τον καθιστούν ένα από τα σκοτεινότερα, τα πιο ανήσυχα και ανησυχητικά έργα που γράφτηκαν ποτέ για το θέατρο. Και μόνο το τεράστιο δραματικό φάσμα του Ληρ προξενεί δέος. Στις σκηνές του, που διαδραματίζονται σε κλειστά δωμάτια ή στο ύπαιθρο, σε αίθουσες ανακτόρων ή στην καλύβα ενός ερημότοπου, διαβαίνουν βασιλείς και ζητιάνοι, άρχοντες και υπηρέτες, γνωστικοί και τρελοί, ιππότες, στρατιώτες, αυλικοί και κατάσκοποι, ενώ τα συναισθήματα που προκαλεί κυμαίνονται, κάποτε με αιφνίδιες και βίαιες εναλλαγές, από την άδολη αγάπη ώς το πιο αδιάλλακτο μίσος, από την καλοσύνη και την τρυφερότητα ώς την πιο άγρια ψυχική και σωματική βία, από το ερωτικό πάθος ώς την αποστροφή, από την οργή και τη φονική σύγκρουση ώς τη γλυκύτερη καταλλαγή.

Με τον φόβο να κατηγορηθώ για παθολογική βαρδολατρία, θα έλεγα ότι ο Βασιλιάς Ληρ είναι ίσως το κορυφαίο έργο τραγικής ποίησης αδιακρίτως εποχής, ιστορίας, τόπου, γλώσσας, έθνους, φύλου η φυλής, σε όλον τον δυτικό πολιτισμό, όπως είθισται να τον αποκαλούμε, αλλά και στον ανατολικό τώρα πια, αφού κι αυτός φαίνεται να έχει αναγνωρίσει και αφομοιώσει την τραγωδία ως αναγκαίο παραστατικό πρότυπο για τις δικές του προτεραιότητες.

Ο Βασιλιάς Ληρ αφήνει πίσω του μια ηθική ερημία, μια έρημη χώρα απορφανεμένη, στερημένη από κάθε ηθική ευεργεσία, στην οποία η νομιμότητα της εξουσίας θα παραμείνει πρόβλημα ανοιχτό σαν πληγή, μολονότι τα αισθήματα και τα συναισθήματα που εκδραματίστηκαν μέσα σ’ αυτήν την εμπλοκή, και πάνω απ’ όλα τ’ άλλα της αγάπης, δεν έχουν χάσει τίποτε από το αμφίσημο κύρος τους στις ανθρώπινες υποθέσεις. 

Δ. Κ. από την Εισαγωγή
(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Η ΘΕΑ ΑΠΟ TH ROCA REDONDA. ΔΑΡΒΙΝΟΣ - ΜΕΛΒΙΛ - ΚΟΝΡΑΝΤ

Διονύσης Καψάλης
Η θέα από τη Roca Redonda. Δαρβίνος – Μέλβιλ - Κόνραντ

Σειρά minima, αρ. 15
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2019 (Νοέμβριος)
Σελίδες: 83
Διαστάσεις: 12 x 19 εκ.
ISBN πανόδετου: 978-960-250-754-4
Τιμή: 11,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 9,90 €



Ένα δοκίμιο που πραγματεύεται στιγμιότυπα από το ταξίδι της νεωτερικότητας, ανοίγοντας με το «λαμπρό νέο κόσμο» της Μιράντας από την Τρικυμία του Σαίξπηρ για να κλείσει με τον Γκάτσμπυ του Σκοτ Φιτζέραλντ. Εξετάζοντας την πορεία της νεωτερικής αυτοσυνειδησίας, ο συγγραφέας διαπιστώνει πως «η μαγεία του “νέου κόσμου” παραδίδεται έτοιμη με το απομαγευμένο μέλλον της».

Στον κορμό του δοκιμίου βρίσκονται οι παράλληλες αφηγήσεις δύο εμβληματικών προσωπικοτήτων του 19ου αιώνα: το ταξίδι του πλοίου της βρετανικής αυτοκρατορίας Beagle (1835), στο οποίο επιβαίνει ο νεαρός φυσιοδίφης Κάρολος Δαρβίνος, και το ταξίδι του αμερικανικού φαλαινοθηρικού Acushnet (1841), στο οποίο μέλος του πληρώματος είναι ο εικοσιδυάχρονος Χέρμαν Μέλβιλ. Και οι δύο καταγράφουν αργότερα την εμπειρία τους από την παραμονή τους στα Μαγεμένα Νησιά ή νησιά Γκαλάπαγκος. Τα νησιά αυτά, «όπως τα αναδιευθετεί η επιστημονική περιέργεια του Δαρβίνου και η συγγραφική φαντασία του Μέλβιλ, συστήνονται ως ο ύστατος […] τόπος όπου θα διαδραματιστεί […] η ιλιγγιώδης εκκρεμότητα ανάμεσα στη μαγεία και την απομάγευση. Ο μεν Δαρβίνος θα ανακαλύψει εκεί έναν παράδεισο για να μελετήσει τη φυσική ιστορία, αναπληρώνοντας εν μέρει την απομάγευση του φυσικού κόσμου με την ιδρυτική μαγεία της μελέτης του, ο δε Μέλβιλ το σημείο όπου η επαγγελία του Νέου Κόσμου διαψεύδεται οριστικά. Για τον έναν, τα Γκαλάπαγκος είναι μια αρχή, ένα άνοιγμα στον κόσμο και τη μαγεία της δημιουργίας· για τον άλλον, στοιχειωμένη γη, καταραμένος τόπος».

Ολοκληρώνοντας την περιδιάβασή του στην περιπέτεια του νέου κόσμου στη νεωτερική σκέψη και τη νεωτερική φαντασία, ο Δ. Καψάλης θα σταθεί σ’ ένα τρίτο βλέμμα που συμπληρώνει προοπτικά τα βλέμματα του Δαρβίνου και του Μέλβιλ: είναι το βλέμμα του αφηγητή Μάρλοου, στην Καρδιά του σκότους του Τζόζεφ Κόνραντ, που πέφτει πάνω στις πιο αποτρόπαιες όψεις της αυτοκρατορικής πολιτικής και ιδεολογίας.

Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΚΑΨΑΛΗΣ γεννήθηκε στην Αθήνα το 1952. Σπούδασε φιλολογία στις ΗΠΑ και στο Λονδίνο. Έχει δημοσιεύσει ποίηση, μελέτες και δοκίμια, μεταφράσεις ποιημάτων και θεατρικών έργων (κυρίως του Σαίξπηρ). Εργάζεται στο ΜΙΕΤ, όπου από το 1999 κατέχει τη θέση του διευθυντή. Είναι επίτιμος διδάκτορας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου από το 2015 και έχει τιμηθεί με το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για το 2017.

(πηγή: ΜΙΕΤ)

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ GERARD GENETTE «ΠΑΛΙΜΨΗΣΤΑ. Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΒΑΘΜΟΥ» ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΤΟΥ ΜΙΕΤ

Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης

παρουσιάζει το βιβλίο του Gérard Genette

ΠΑΛΙΜΨΗΣΤΑ

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΒΑΘΜΟΥ

(εκδ. ΜΙΕΤ)

την Πέμπτη 26 Απριλίου 2018, στις 19:30 

στο Βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ – Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη

Θα μιλήσουν οι:

Μαίρη Μικέ
Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο ΑΠΘ
Δημήτρης Καργιώτης
Αναπληρωτής καθηγητής Συγκριτικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Διονύσης Καψάλης
διευθυντής του ΜΙΕΤ


ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Το παλίμψηστο, ως γνωστόν, είναι μια περγαμηνή όπου έχει αποξεστεί μια πρώτη εγγραφή για να χαραχτεί μια άλλη, η οποία δεν κρύβει εντελώς την αρχική. Στο βιβλίο αυτό παλίμψηστα, μεταφορικά μιλώντας, είναι τα υπερκείμενα. Ο συγγραφέας περιγράφει αναλυτικά τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους ένα μεταγενέστερο κείμενο ωθεί τους αναγνώστες του, ρητά ή υπόρρητα, να διαβάσουν ή να θυμηθούν κάποιο παλαιότερο. Μέσα από παραδείγματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και πρωτίστως της γαλλικής, ο Ζενέτ πραγματεύεται συστηματικά τη φύση και τη γραμματολογική θέση συγκεκριμένων λογοτεχνικών γενών (λ.χ. της παρωδίας, του παστίς, του αντιμυθιστορήματος, της γελοιολογίας), καθώς και το πολύπλεγμα των υπερκειμενικών σχέσεων. «Η θέση και η δράση στο λογοτεχνικό πεδίο αυτής της δευτέρου βαθμού λογοτεχνίας», λέει ο συγγραφέας, «που γράφεται διαβάζοντας, είναι εν γένει, και δυστυχώς, παραγνωρισμένες. Επιχειρούμε εδώ να εξερευνήσουμε τούτα τα εδάφη. Ένα κείμενο μπορεί πάντα να διαβάζει ένα άλλο, και ούτω καθεξής ως το τέλος των κειμένων. Και τούτο εδώ δεν ξεφεύγει από τον κανόνα: τον εκθέτει και εκτίθεται κι αυτό το ίδιο. Θα διαβάσει καλά όποιος διαβάσει τελευταίος».


Ο Ζεράρ Ζενέτ γεννήθηκε το 1930 στο Παρίσι. Από τους επιφανέστερους και πιο επιδραστικούς κριτικούς λογοτεχνίας της σύγχρονης Γαλλίας, μέγας βιρτουόζος της αφηγηματολογίας στη θεωρία και στην πράξη, συνέβαλε σημαντικά στην εξάπλωση του δομισμού. Δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (1963-1967) και υπήρξε διευθυντής σπουδών στην École des hautes études en sciences sociales ώς το 1994. Ίδρυσε το 1970, μαζί με τον Τσβετάν Τοντόροφ, το περιοδικό Poétique και διηύθυνε την ομώνυμη σειρά ποιητικής στις εκδόσεις Seuil. Συγκαταλέγεται στους κύριους εκπροσώπους του ρεύματος της «νέας κριτικής» στη Γαλλία κατά τη δεκαετία του 1960 και, στη συνέχεια, γίνεται θεωρητικός υπέρμαχος μιας επιστήμης της αφήγησης, η οποία είχε ήδη ξεκινήσει νωρίτερα με τον Ρολάν Μπαρτ και τη σημειολογία. Γνωστότερα έργα του: Σχήματα I-V (1966-2002), Μιμολογικά (1976), Εισαγωγή στο αρχικείμενο (1979), Nouveau Discours du récit (1983), Seuils (1987). Μετά το 1990 τον απασχολεί η έρευνα ζητημάτων αισθητικής, καρπός της οποίας είναι το δίτομο έργο L’Œuvre d’art: Immanence et trascendance (1994) και La Relation esthétique (1997). Τα Παλίμψηστα εκδόθηκαν το 1982.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ «Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ» ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΤΟΥ ΜΙΕΤ

Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
παρουσιάζει το βιβλίο του Στέφανου Δημητρίου

Η πολιτική στον Πολιτικό του Πλάτωνα

στο Βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ – Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη,
την Πέμπτη 23 Νοεμβρίου 2017, στις 8.00 μ.μ..

Θα μιλήσουν οι:

Βασίλης Κάλφας

καθηγητής του τμήματος Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής στο ΑΠΘ

Ανδρέας Τάκης

επίκουρος καθηγητής Φιλοσοφίας του Δικαίου της Νομικής Σχολής ΑΠΘ

Διονύσης Καψάλης

διευθυντής του ΜΙΕΤ

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Ο «Πολιτικός» του Πλάτωνα είναι μεθοδολογικός διάλογος. Με έναυσμα την προσπάθεια να οριστεί ο πολιτικός και η πολιτική, να προσδιοριστεί η σχέση της με τον νόμο αλλά και να διακριθούν τα πολιτεύματα, ο Πλάτων μας δείχνει έναν τρόπο για να σκεφτόμαστε. Στον Πολιτικό απαντά για πρώτη φορά ο όρος πολιτική επιστήμη: η πολιτική, λογιζόμενη ως γνώση (επιστήμη), είναι τρόπος για να σκεφτόμαστε και να πράττουμε αυτόνομα. Μόνον η δική μας ελεύθερη, αυτοπροσδιοριζόμενη σκέψη και κριτική μας παρέχει τη δυνατότητα να ελέγχουμε τη συνάφεια των πεποιθήσεων μας με τον κόσμο και να διεκδικούμε τη γνώση. Αυτή είναι και η διαφορά ανάμεσα στον έλλογο αυτοπροσδιορισμό και την αυθαιρεσία της αυτοεπιβεβαίωσης. Μόνον έτσι έχουμε λόγο να εξακολουθούμε να έχουμε πεποιθήσεις και βέβαια έχουμε λόγο και υποχρέωση να δικαιολογούμε τις πεποιθήσεις αυτές. Τον λόγον, το επιχείρημα, πρέπει να ακολουθούμε στην πολιτική αλλά και στην ατομική σφαίρα ως νομοθέτες και κριτές των πεποιθήσεών μας. Ο Πολιτικός του Πλάτωνα είναι επίμοχθη και διαρκής άσκηση στην αυτονομία της σκέψης και περαιτέρω στην αυτονομία της πράξης.

Ο Στέφανος Δημητρίου γεννήθηκε το 1968 στην Αθήνα. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές, ως υπότροφος του ΙΚΥ, στο Παρίσι. Το 1998 αναγορεύτηκε Διδάκτωρ Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Paris VIII, ολοκληρώνοντας τη διατριβή του στην Πολιτική Φιλοσοφία υπό την επίβλεψη του καθηγητή Jacques Poulain. Από το 2000 έως το 2004 δίδαξε στο Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών, ενώ από τον Μάρτιο του 2004 διδάσκει Πολιτική Φιλοσοφία στον Τομέα Φιλοσοφίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ως αναπληρωτής καθηγητής. Υπήρξε μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Ο Πολίτης. Είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Αξιολογικά και του Δ.Σ. του Ιδρύματος Σάκη Καράγιωργα. Από το 2000 είναι τακτικός συνεργάτης ως αρθρογράφος και βιβλιοκριτικός της εφημερίδας Η Αυγή.

Άλλα έργα του: Le conflit de la modernité: Formes et limites de la critique postmoderne de la raison, Villeneuve d’Asq, Septentrion Presses Universitaires, 2001 (διδακτορική διατριβή). ~ Θεμελίωση και ανασκευή. Επιχείρημα, νοηματική ταυτότητα και φιλοσοφική αξιολογία, Αθήνα, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», 2003. ~ Ηθική και πολιτική. Δικαιολόγηση των πεποιθήσεων και πολιτική φιλοσοφία, Αθήνα, Πόλις, 2008. ~ Ελευθερία και κυριαρχία. Πολιτική ελευθερία και κυριαρχία στο τρίτο βιβλίο των «Πολιτικών» του Αριστοτέλη, Αθήνα, Πόλις, 2016.

Ο ΤΖΑΝΜΠΑΤΤΙΣΤΑ ΒΙΚΟ ΚΑΙ Η ΙΔΕΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ● ΦΙΛΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

Erich Auerbach  
Ο Τζανμπαττίστα Βίκο και η ιδέα της φιλολογίας ● Φιλολογία της παγκόσμιας λογοτεχνίας

Μετάφραση: Γιώργος Ανδρουλιδάκης ● Κώστας Σπαθαράκης 
Επίμετρο: Διονύσης Καψάλης 
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 
82 σελ. 
ISBN 978-960-250-633-2 
Τιμή 10,95 € / στο βιβλιοπωλείο μας 9,86 € 



Το πολυσήμαντο έργο του Γερμανοεβραίου φιλολόγου Έριχ Άουερμπαχ γεφυρώνει τη φιλολογία ως ιστορική μάθηση μ’ έναν γενικότερο στοχασμό για την ευρωπαϊκή λογοτεχνία και τον πολιτισμό. Το πρώτο και παλαιότερο δοκίμιο, Ο Τζανμπαττίστα Βίκο και η ιδέα της φιλολογίας (1936), μικρό δείγμα της μακράς και επίμονης ενασχόλησης του Άουερμπαχ με τον Ιταλό φιλόσοφο, εξετάζει τη Νέα Επιστήμη ως το πρώτο μείζον έργο της ερμηνευτικής φιλολογίας και συναρτά την αυτόνομη θεμελίωση της φιλολογικής επιστήμης με την ιστορικότητα του Βίκο. Προκειμένου να ανακαλύψει την πνευματική ιδιοσυστασία του ανθρώπου κατά τις απαρχές του πολιτισμού, ο Βίκο εφάρμοσε τις φιλολογικές μεθόδους στην ερμηνεία των μύθων, των πανάρχαιων μνημείων της γλώσσας, του δικαίου, της θρησκείας και της ποίησης. Όπως σημειώνει ο Άουερμπαχ, η φιλολογία αναδεικνύεται έτσι «σε πεμπτουσία της επιστήμης του ανθρώπου ως ιστορικού όντος, οπότε συμπεριλαμβάνει όλους τους σχετικούς επιστημονικούς κλάδους, επομένως και την ιστορική επιστήμη με τη στενή έννοια. Η δυνατότητά της εδράζεται στην προϋπόθεση ότι οι άνθρωποι μπορούν να κατανοούν ο ένας τον άλλο, ότι υπάρχει ένας κόσμος κοινός για όλους τους ανθρώπους, προσιτός και οικείος στον καθένα μας».

Το δεύτερο και ύστερο δοκίμιο, η Φιλολογία της παγκόσμιας λογοτεχνίας (1952), κείμενο φιλοσοφικής ωριμότητας αλλά και εντυπωσιακής επικαιρότητας για τις λογοτεχνικές σπουδές (και όχι μόνον), αναδιατυπώνει μια νέα, κάθε άλλο παρά αφελή αποτίμηση του ουμανισμού και συγχρόνως αποτελεί τον συνοπτικότερο και μάλλον τον ωριμότερο λόγο περί της φιλολογικής μεθόδου του Άουερμπαχ. Όσο περισσότερο ενοποιείται η υφήλιος τόσο περισσότερο πρέπει να διευρύνεται η συνθετική και προοπτική θεώρηση και η παγκόσμια λογοτεχνία να θεωρείται ως πολλαπλό υπόβαθρο ενός κοινού πεπρωμένου. «Φιλολογική μας πατρίδα –γράφει χαρακτηριστικά ο Άουερμπαχ- είναι όλη η υφήλιος· δεν μπορεί πλέον να είναι το έθνος. Ασφαλώς την πιο πολύτιμη και αναντικατάστατη κληρονομιά του φιλολόγου εξακολουθούν να την αποτελούν η γλώσσα και η παιδεία του δικού του έθνους· για να την αξιοποιήσει όμως, οφείλει να την αποχωριστεί και να την υπερβεί. Σήμερα, υπό εντελώς διαφορετικές συνθήκες, πρέπει να επιστρέψουμε σε αυτό που για την προεθνική, μεσαιωνική παιδεία ήταν κοινό κτήμα: την επίγνωση ότι το πνεύμα δεν έχει εθνικότητα».

 Ο ΕΡΙΧ ΑΟΥΕΡΜΠΑΧ γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1892 και πέθανε στο Ουώλινγκφορντ του Κοννέκτικατ το 1957. Σπούδασε νομικά, τα οποία όμως εγκατέλειψε για χάρη της φιλολογίας. Το 1929 ανέλαβε την έδρα ρομανικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μαρβούργου. Με την άνοδο των ναζί στην εξουσία εγκαταστάθηκε αρχικά στην Τουρκία, ως καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, και από το 1947 έως το θάνατό του στις ΗΠΑ, όπου δίδαξε για λίγο στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Πενσυλβανίας (PSU) και κυρίως στο Γέιλ. Από τα έργα του ξεχωρίζουν η πρώτη του μεγάλη μονογραφία, Dante als Dichter der irdischen Welt (Ο Δάντης ως ποιητής του επίγειου κόσμου), 1929, η πολύ σημαντική μελέτη “Figura”, Archivum romanicum 22 (1939), και ασφαλώς το opus magnum του, Mimesis, ²1959 (Μίμησις, ΜΙΕΤ, ²2014), ένα από τα θεμελιώδη έργα της φιλολογίας του 20ού αιώνα.

ΤΕΙΧΗ

Διονύσης Καψάλης, Κώστας Ιωαννίδης, Ελένη Φιλιππάκη
Τείχη

Σειρά Demo, αρ. 1
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2014
102 σελ. με 8 α/μ εικόνες
ISBN 978-960-250-600-4
Τιμή 8,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 7,20 €



Το τεύχος αυτό είναι το πρώτο αριθμημένο της σειράς demo, στόχος της οποίας είναι να παρουσιάζει σε ευρύτερο κοινό τις εργασίες ενός κύκλου συζητήσεων που, με τον ανεπίσημο τίτλο «σεμινάριο της Παρασκευής», λειτουργεί από το φθινόπωρο του 2012 στο κεντρικό κτίριο του ΜΙΕΤ στην οδό Θουκυδίδου 13. Οι συναντήσεις αυτές κινήθηκαν ανάμεσα στις όμορες μαθήσεις της φιλοσοφίας, της φιλολογίας, της ιστορίας, της ιστορίας των ιδεών, της θεωρίας και ιστορίας της τέχνης. Θέλησαν και μάλλον κατόρθωσαν να διατηρήσουν τον φιλικό, ανεπίσημο και κάπως πειραματικό χαρακτήρα τους, επιτρέποντας έτσι στους συμμετέχοντες να αναπτύξουν τις ιδέες τους με μεγαλύτερη ελευθερία απ’ όση συνήθως ευνοεί ένα πιο αυστηρό, πανεπιστημιακό σεμινάριο, χωρίς ωστόσο να αποσιωπούν ή να απεμπολούν τις υποχρεώσεις συνοχής και συνέπειας που γεννάει ένας λόγος δυνάμει δημόσιος.

Αυτό τον πιο ελεύθερο, δοκιμαστικό και δοκιμιακό χαρακτήρα, που δεν αρνείται όμως τις δεσμεύσεις του, επιστημονικές ή άλλες, τονίζει και ο τίτλος της σειράς, δοκιμάζοντας να λογοπαίξει ανάμεσα στη συμβατική σημασία του ξενόγλωσσου demo (από το demonstration: δείγμα, επίδειξη, δημόσια έκθεση αλλά και διαδήλωση) και τις ελληνικές λέξεις με πρώτο συνθετικό τον δήμο, όπως δημοσίευση, δημιουργία και δημοκρατία. Οι τρεις εισηγήσεις αυτού του πρώτου τεύχους παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά με άλλη αφορμή. Διαβάστηκαν στις 7 Σεπτεμβρίου 2013 στο Δημοτικό Θέατρο «Μελίνα Μερκούρη» στη Θεσσαλονίκη, κατά την Α΄ συνεδρία με τίτλο «Τείχη: σύνορα, όρια, εμπόδια» (επιστημονική σύμβουλος: Ελένη Φιλιππάκη) του συνεδρίου «Τέχνη-Αισθητική-Πολιτική: Τείχη», στο πλαίσιο του Πεδίου Δράσης Κόδρα 2013. Τα Τείχη του Καβάφη και οι ερμηνευτικές απορίες που γεννούν δίνουν στον Διονύση Καψάλη το ερέθισμα για να θέσει ερωτήματα που συνδέονται με τα προβλήματα και τις δυσκολίες του παρόντος, ερωτήματα που αφορούν κάθε λογής αποκλεισμό, εκτόπιση ή εγκλεισμό. Ο στοχασμός περί τειχών τον οδηγεί στο θεματικά συναφές ποίημα του Ρόμπερτ Φροστ Επιδιορθώνοντας τοίχους, καθώς και σε ένα προβληματισμό για την εξουσία που ασκεί η τύχη στη ζωή των ανθρώπων, ο οποίος διασταυρώνεται με τους μύθους της αρχαίας τραγωδίας αλλά και με τη σύγχρονη ηθική φιλοσοφία.

Διερευνώντας την κατασκευαστική λογική και εξετάζοντας το χρονικό πρόσληψης των γλυπτών του Ρίτσαρντ Σέρρα, ο Κώστας Ιωαννίδης επιχειρεί να δείξει ότι αυτά μπορεί να λειτουργούν και ως τείχη/τοίχοι και ως περάσματα/γέφυρες. Εκεί που οι πολέμιοι του έργου του βλέπουν τοίχους που στερούν από το άτομο την ελευθερία του, ο Σέρρα και κυρίως οι σημαντικότεροι κριτικοί του αντικρίζουν περάσματα, διόδους προς την αυτογνωσία ή προς μια καλύτερη κατανόηση του κόσμου. Η Ελένη Φιλιππάκη σημειώνει ότι η μεταφορά του τοίχου/τείχους μπορεί να απεικονίσει το όριο ανάμεσα στην ανησυχία με τη βιωμένη πραγματικότητα και το αίτημα για την αναμόρφωσή της. Διατρέχοντας διάφορες βελτιοκρατικές θεωρήσεις, από την πλατωνική αλληγορία του σπηλαίου μέχρι τη σύγχρονη φιλοσοφία, διαπιστώνει ότι η επιθυμία για αναμόρφωση του εαυτού και του κόσμου προσκρούει σε μια σειρά φανταστικούς τοίχους, που αντιπροσωπεύουν τις πολλαπλές αντιστάσεις της πραγματικότητας.

ΝΕΛΛΗ ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ. Η ΖΑΛΑΔΑ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ. Η ΣΑΓΗΝΗ ΤΗΣ ΣΤΙΓΜΗΣ

Νέλλη Ανδρικοπούλου

Η ζαλάδα των χρωμάτων. Η σαγήνη  της στιγμής

Ζωγραφιές και σχέδια

Κείμενα: Νέλλη Ανδρικοπούλου, Σπύρος Μοσχονάς

Επιμέλεια καταλόγου: Διονύσης Καψάλης, Κωνσταντίνος Φιολάκης

Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2014

191 σελ. με 151 έγχρωμες και α/μ εικόνες

ISBN 978-960-250-598-4

Τιμή 35,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 31,50 €

Η έκδοση αυτή πραγματοποιήθηκε με την ευκαιρία της ομώνυμης έκθεσης που διοργάνωσε το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης στον εκθεσιακό χώρο του Μεγάρου Εϋνάρδου (27 Μαρτίου έως 29 Απριλίου 2014). Παρουσιάζονται έργα από τη συλλογή της Νέλλης Ανδρικοπούλου, που χρονολογούνται από τα νεανικά της χρόνια μέχρι και σήμερα. Τα έργα αυτά η ίδια τα διαχώρισε σε ενότητες και τα διαφύλαξε, έχοντας βαθιά συναίσθηση ότι πρόκειται για σημαντικό κομμάτι της ζωής της, παρά τον ευκαιριακό, εντέλει, χαρακτήρα της εικαστικής της δημιουργίας. Με την έκδοση αυτού του τόμου αποκαλύπτεται η ξεχασμένη ζωγράφος Νέλλη Ανδρικοπούλου.

Αυτοπροσωπογραφία, 1948. Τέμπερα σε χαρτί, 24,5 x 30,5 εκ. 

Ανήκει στην καλλιτέχνιδα,© για τη φωτογραφία: Ιωάννα Μωραΐτη

Στο προλογικό σημείωμά του ο Σπύρος Μοσχονάς σημειώνει: «Μέσα από τα έργα της Ανδρικοπούλου ο ερευνητής, ο ιστορικός ή ο θεατής έρχονται αντιμέτωποι με μια αφανή έως σήμερα αλλά οξυδερκή μαρτυρία, που ανασταίνει μια ολόκληρη εποχή μέσα από μια σχεδόν ιδιωτική ματιά· πορτρέτα φίλων, σχέδια από το Παρίσι ή από το φιλόξενο εργαστήριο της Μελά ή το σπίτι του Μόραλη ρίχνουν φως σε διεργασίες, φιλίες, αγάπες και συναδελφικά μαχαιρώματα. Η αποτύπωση των νησιών του Αιγαίου φέρνει στο φως μια άλλη Ελλάδα, παρθένα ακόμη από την τουριστική έκρηξη του ’60: τη Μύκονο ως γραφικό ψαροχώρι, τη Σίφνο με τις ιδιαίτερες μάντρες της ή την Πάρο με την αρχιτεκτονική της. Πρωτίστως όμως, μέσα από τα έργα αυτά αποκαλύπτεται μια αξιόλογη, άγνωστη έως σήμερα, εκπρόσωπος των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων της νεοελληνικής τέχνης, μια γλύπτρια και ζωγράφος που βίωσε το προπολεμικό και μεταπολεμικό περιβάλλον της Σχολής Καλών Τεχνών και είχε την ευκαιρία να δει από κοντά τον μαγικό, για τα νεανικά της μάτια, κόσμο του Παρισιού και το εκεί καλλιτεχνικό κλίμα, ενώ μετά την πρόωρη επιστροφή της από τη Γαλλία ευτύχησε να συμμετάσχει σε μια από τις πιο σημαντικές καλλιτεχνικές συντροφιές της ελληνικής τέχνης, τον Αρμό».

 Άντρας που τρέχει στο Σέντραλ Πάρκ της Νέας Υόρκης, 1981. 

Μαρκαδόροι σε χαρτί, 39,8 x 29,2 εκ. Συλλογή ΜΙΕΤ

Η Νέλλη Ανδρικοπούλου γεννήθηκε το 1921 στην Κωνσταντινούπολη. Το 1936 η οικογένειά της εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα. Το 1939 γράφτηκε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και το 1943 μπήκε στο εργαστήριο του Μιχάλη Τόμπρου, προκειμένου να σπουδάσει γλυπτική. Τα Χριστούγεννα του 1945 σαλπάρισε –μαζί με αρκετούς άλλους- με το θρυλικό λίμπερτυ «Ματαρόα» και έμεινε στο Παρίσι σπουδάζοντας γλυπτική. Εκεί, τον Μάιο του 1947, εξέθεσε γλυπτικά και ζωγραφικά της έργα στην Πανεπιστημιούπολη, μαζί με άλλους Έλληνες υποτρόφους, τον Κώστα Κουλεντιανό, τον Μέμο Μακρή κ.ά. Στα τέλη του 1947 επέστρεψε στην Αθήνα και το 1949 έγινε μέλος της καλλιτεχνικής ομάδας «Αρμός». Έλαβε μέρος –με ζωγραφικά έργα και σχέδια- στην έκθεση της ομάδας, στο Ζάππειο, τον Δεκέμβριο του 1949, καθώς και στην έκθεση που πραγματοποίησε ο «Αρμός» στη Θεσσαλονίκη, τον Μάιο του 1950. Είχε ήδη γνωρίσει τον Νίκο Εγγονόπουλο στην Πανελλήνιο του 1948, τον οποίο και παντρεύτηκε τον Μάρτιο του 1950. Ο γάμος της με τον Εγγονόπουλο την απομάκρυνε σταδιακά από την τέχνη. Το 1954 το ζευγάρι χώρισε και η Ανδρικοπούλου ξεκίνησε μια νέα σταδιοδρομία ως ξεναγός, συνεχίζοντας να ζωγραφίζει και, κυρίως, να σχεδιάζει. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 χρονολογείται το πλούσιο μεταφραστικό και λογοτεχνικό της έργο, με τα βιβλία της να έχουν περισσότερο αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, όπως τα Επί τα ίχνη του Εγγονόπουλου (Ποταμός, 2003) και Το ταξίδι του ‘Ματαρόα’ (Εστία, 2007).

ΛΟΡΕΝΤΖΟΣ ΜΑΒΙΛΗΣ. ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ, ΠΟΙΗΤΗΣ, ΕΘΝΙΚΟΣ ΗΡΩΑΣ

Λορέντζος Μαβίλης. Πολιτικός, ποιητής, εθνικός ήρωας

Κείμενα: Μαρία Μαντουβάλου, Διονύσης Καψάλης, Σπυρίδων Γ. Πλουμίδης
Αθήνα, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία 2013
62 σελ.
ISBN 978-960-6757-78-5 
Τιμή 5,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 4,50 €


 
Το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 100 χρόνια από τους Βαλκανικούς Πολέμους και την ενσωμάτωση των Νέων Χωρών στον εθνικό κορμό, διοργάνωσε τον Δεκέμβριο του 2012 αφιέρωμα στον πολιτικό, ποιητή και εθελοντή στρατιώτη Λορέντζο Μαβίλη (1860 - 1912), ο οποίος σκοτώθηκε στη μάχη του Δρίσκου στις 28 Νοεμβρίου 1912.

Μέσα από τις εισηγήσεις των ομιλητών, που περιλαμβάνονται στην παρούσα έκδοση, αναδεικνύεται η πολύπλευρη προσωπικότητα του Μαβίλη καθώς και το πολιτικό και λογοτεχνικό πλαίσιο της εποχής όπου έδρασε. Ιδιαίτερο βάρος δίνεται βέβαια στο ποιητικό του έργο, το οποίο, παρ' ότι ποσοτικά περιορισμένο, τον αναδεικνύει ως έναν από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της γενιάς του και άξιο συνεχιστή της Επτανησιακής Σχολής.

(από τον πρόλογο της έκδοσης)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΛΟΓΙΑ

Conor Fahy

Εισαγωγή στην κειμενική βιβλιολογία

Σειρά minima, αρ.  4

Επιμέλεια σειράς: Διονύσης Καψάλης

Μετάφραση και επίμετρο: Στέφανος Κακλαμάνης

Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2013

134 σελ. με 4 α/μ εικόνες

ISBN 978-960-250-583-0

Τιμή 12,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 10,80 €

Το έντυπο βιβλίο ως υλικό αντικείμενο είναι προϊόν που συνδυάζει πνευματικό και μυϊκό κόπο και κατάλληλη τεχνολογία ώστε να πολλαπλασιαστεί με μηχανικά μέσα και να καταστεί προσβάσιμο και ωφέλιμο στο αναγνωστικό κοινό. Η κειμενική βιβλιολογία, ως κλάδος της φιλολογικής επιστήμης, συμπλέκει τη μελέτη της υλικής και της άυλης υπόστασης του έντυπου βιβλίου, επιστρατεύοντας τις αρχές, τις μεθόδους, τις εμπειρίες και τις κατακτήσεις της φιλολογίας και της ιστορίας στις πολυποίκιλες εκφάνσεις τους. Φωτίζει έτσι την παραγωγική διαδικασία που βρίσκεται πίσω από κάθε έκδοση και ερευνά τις πιθανές επεμβάσεις των προσώπων που εργάστηκαν για την εκτύπωση ενός βιβλίου (του συγγραφέα, του επιμελητή, του στοιχειοθέτη, του τυπογράφου κ.ά.). Στηριζόμενη στην καλή γνώση της τυπογραφικής διαδικασίας η κειμενική βιβλιολογία δεν αρκείται στην εξωτερική περιγραφή των έντυπων εκφράσεων του παρελθόντος, αλλά κατατείνει στην πολυπρισματική μελέτη του καθόλου γραπτού πολιτισμού μέσα στον χρόνο (σύνθεση, παραγωγή, διάδοση και εμπορία, διατήρηση του βιβλίου). Συμβάλλει επομένως ουσιαστικά, όχι μόνον στην ανασύσταση της υλικής υπόστασης του έντυπου βιβλίου και στην ανασυγκρότηση της ιστορίας του, αλλά και στην κριτική αποκατάσταση του κειμένου του με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια. Στην Εισαγωγή του ο Κόνορ Φάχυ περιορίζεται στη μελέτη της χειροκίνητης παραγωγής του έντυπου βιβλίου και αντλεί τα παραδείγματά του από τον 16ο αιώνα. Περιγράφει έτσι συνοπτικά τα στάδια και τους ρυθμούς εργασίας σε ένα τυπογραφικό εργαστήρι εκείνης της εποχής, όπως αυτά μπορούν να ανασυγκροτηθούν μέσα από τις πιο πρόσφατες έρευνες.

Ο ΚΟΝΟΡ ΦΑΧΥ (1928-2009), ομότιμος καθηγητής της ιταλικής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου (Birkbeck College), ασχολήθηκε κυρίως με την αναλυτική βιβλιογραφία, την ιστορία της τυπογραφίας και την κριτική του έντυπου κειμένου της αναγεννησιακής περιόδου. Οι σημαντικότερες μελέτες του σηματοδότησαν τη στροφή των βιβλιογραφικών ερευνών στην Ιταλία προς νέες μεθοδολογικές και επιστημονικές κατευθύνσεις και περιέχονται στη συναγωγή Saggi di bibliografia testuale, Πάδοβα, Antenore, 1988. Έχει δημοσιεύσει επίσης μια μονογραφία για την ιστορία της τρίτης έκδοσης του Μαινόμενου Ορλάνδου του Αριόστο (L’ “Orlando furioso” del 1532. Profilo di una edizione, Μιλάνο 1989). 

Η ΔΟΞΑ ΤΩΝ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΩΝ

Tony Judt

Η Δόξα των Σιδηροδρόμων

Σειρά: minima (αρ. 2)

Επιμέλεια σειράς: Διονύσης Καψάλης

Μετάφραση: Κωστούλα Σκλαβενίτη

Επίμετρο: Σταύρος Ζουμπουλάκης

Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2013

78 σελ. με μία έγχρωμη και 12 α/μ εικόνες

ISBN 978-960-250-579-3

Τιμή πανόδετου: 11,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 9,90 €

Σε αυτό το σύντομο και πυκνό δοκίμιο, ένας σπουδαίος ιστορικός μας αφηγείται την ιστορία των σιδηροδρόμων και αναδεικνύει τη σημασία τους στον νεότερο πολιτισμό, που δεν περιορίζεται βέβαια στη διευκόλυνση των μετακινήσεων και των μεταφορών. «Κανένας άλλος τεχνολογικός σχεδιασμός ή κοινωνικός θεσμός δεν αντιπροσωπεύει τη νεωτερικότητα όσο ο σιδηρόδρομος», γράφει χαρακτηριστικά ο Τόνυ Τζαντ. Τα τρένα, πέρα από την προφανή συμβολή τους στην οικονομική δραστηριότητα, μεταμορφώνουν τις πόλεις, αλλάζουν την κοινωνία και τη ζωή των ανθρώπων, τη σχέση τους με τον χώρο, τον χρόνο, τον εαυτό τους και τους άλλους. Η σύγχρονη πόλη γεννήθηκε από τη μετακίνηση με το τρένο. Τα τρένα κατακτούν τον χώρο, μεταβάλλουν το ίδιο το τοπίο, το επινοούν εκ νέου. Αυτή η κατάκτηση του χώρου οδηγεί αναπόδραστα και στην αναδιοργάνωση του χρόνου. Οι πελώριοι νέοι σιδηροδρομικοί σταθμοί, ως μνημειώδεις πύλες εισόδου στις σύγχρονες πόλεις, προκαλούν βαθιές αλλαγές στην κοινωνική οργάνωση του δημόσιου χώρου. Περικαλλή έργα σπουδαίων αρχιτεκτόνων, οι σταθμοί αυτοί φανερώνουν με μόνη την ύπαρξή τους ότι τα τρένα δεν ήταν προορισμένα μόνο για μεταφορές και αναγκαίες μετακινήσεις, αλλά συνδέονταν εξαρχής με το ταξίδι ως ψυχαγωγία, ως περιπέτεια, εντέλει ως την αρχέτυπη εμπειρία του σύγχρονου κόσμου.

Η κατακτητική εμπειρία των σιδηροδρόμων θα ανακοπεί κατά τη δεκαετία του 1950. Το τρένο έχει πια ισχυρούς ανταγωνιστές το αυτοκίνητο και το αεροπλάνο και θα πέσει θύμα του εξαστισμού, τον οποίο το ίδιο είχε διευκολύνει. Εκεί όμως που το μέλλον των τρένων προμηνυόταν ζοφερό, τα πράγματα, μετά το 1990, άρχισαν να γίνονται ξανά ελπιδοφόρα. Αυτή η απροσδόκητη αναβίωση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα σημαντικά περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα του σύγχρονου τρένου. Όπως σημειώνει στο επίμετρο του βιβλίου ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, το κείμενο του Τζαντ, εκτός από ακριβές ιστορικό μελέτημα, είναι και πολιτικό δοκίμιο: «Η υπεράσπιση των τρένων είναι ουσιαστικά υπεράσπιση του δημόσιου έναντι του ιδιωτικού, της κοινωνίας των πολιτών έναντι των αγορών, της σοσιαλδημοκρατίας έναντι του νεοφιλελευθερισμού». Σύμφωνα με τον ίδιο τον Τζαντ: «Αν χάσουμε τους σιδηροδρόμους δεν θα έχουμε χάσει απλώς ένα πολύτιμο πρακτικό εφόδιο… Θα έχουμε αποδεχθεί ότι λησμονήσαμε πώς να ζούμε συλλογικά».


Ο Τόνυ Τζαντ (1948-2010) σπούδασε στο King’s College στο Κέμπριτζ και στην École normale supérieure στο Παρίσι. Δίδαξε σύγχρονη γαλλική ιστορία στο King’s College, κοινωνική ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας και πολιτική στο St Anne’s College στην Οξφόρδη. Από το 1988 δίδασκε ευρωπαϊκή ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Έγραψε πολλά βιβλία και δοκίμια, αλλά το έργο που τον καθιέρωσε ήταν το Postwar: A History of Europe Since 1945 (2005, ελλ. μτφρ. Η Ευρώπη μετά τον πόλεμο, 2012), θέμα στο οποίο επανέρχεται το 2008 με το Reappraisals: Reflections on the Forgotten Twentieth Century. Λίγο πριν πεθάνει ολοκλήρωσε το III Fares the Land (2010, ελλ. μτφρ. Τα δεινά που μαστίζουν τη χώρα, 2012), και το 2012, μετά το θάνατό του, κυκλοφόρησε το The Memory Chalet.