ΑΛΕΞΗΣ ΣΟΛΟΜΟΣ. ΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑ

Αλέξης Σολομός. Γραμμές και σχέδια

Κείμενα: Αλέξης Σολομός, Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη
Επιμέλεια: Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2018
Σελίδες: 159, με έγχρωμες και α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 12 x 17 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-250-735-3
Τιμή: 17,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 15,30 €

«Σαν ο θεατής είναι παιδί, τότε και μόνο είναι πολύτιμος. Κι αν τον ξιπάσουμε με αθώα μέσα δεν του κάνουμε κακό. Απεναντίας τού θερμαίνουμε τα νεκρωμένα άκρα της γνήσιας συναισθηματικής του υπόστασης. Χρειάζονται και τα άκρα. Γι’ αυτό ας γίνει παιδί κι ο καλλιτέχνης κι ας παίξει με το κοινό της αίθουσας –ο συγγραφέας, ο ηθοποιός, ο σκηνογράφος, ο σκηνοθέτης, ο μουσικός– ένα λίγο μεγαλύτερο παιδί, ο αρχηγός της συμμορίας, που ξέρει να παίρνει την πρωτοβουλία και να εμψυχώνει τα ομαδικά παιχνίδια».

Μεγάλο μέρος της μακράς ζωής του (1918–2012) ο Αλέξης Σολομός το αφιέρωσε στο θέατρο. Σκηνοθέτης, εισηγητής δραματολογίου, μεταφραστής και διασκευαστής, θεατρικός συγγραφέας και ηθοποιός στα νιάτα του, σκηνογράφος, ενδυματολόγος, σχεδιαστής φωτισμών και ήχων, δάσκαλος ηθοποιών, ιστορικός, μελετητής, λεξικογράφος και στοχαστής της σκηνής, ο Σολομός ήταν στα σίγουρα άνθρωπος του θεάτρου. Κι όπως κάθε άνθρωπος του θεάτρου που σέβεται τον εαυτό του, έζησε κι αυτός αφοσιωμένος στην ολότελα φευγαλέα τέχνη του και μετά το θάνατό του ακολούθησε κι ο ίδιος τη μοίρα της και λησμονήθηκε. Το 2013 η Νίνια Κασσαβέτη και η Αλεξάνδρα Σολομού δώρισαν το αρχείο του πατέρα τους στο ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ.

Το αρχείο του Αλέξη Σολομού μας φανερώνει την ιδιαίτερη αγάπη που ο δημιουργός του έτρεφε για το σχέδιο αλλά και την αγάπη του για τη λεπτομερή, τη σχολαστική καταγραφή. Ο Σολομός τραβούσε γραμμές και καταχώριζε, τραβούσε γραμμές και σκιτσάριζε ό,τι τον ενδιέφερε, ό,τι τον έθελγε, ό,τι είχε κάνει κι ό,τι σχεδίαζε να κάνει. Ακολουθώντας τις γραμμές και τα σχέδια του αρχείου, καταθέτουμε εδώ μια πρώτη εικόνα από τις γραμμές που ο Αλέξης Σολομός είχε χαράξει στο θέατρο, μια πρώτη καταγραφή των θεατρικών σχεδίων που είχε καταστρώσει, είτε αυτά ευοδώθηκαν είτε δεν καρποφόρησαν. Η ελπίδα μας είναι πως κάποτε η συνεισφορά του στη θεατρική τέχνη θα βρει στην ιστοριογραφία της σκηνής τη θέση που της αρμόζει.

Η έκδοση κυκλοφόρησε με την ευκαιρία της ομότιτλης έκθεσης στο Βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ, Αμερικής 13 (13 Δεκεμβρίου 2018 – 16 Φεβρουαρίου 2019). Είναι εικονογραφημένη με υλικό από το αρχείο του Αλέξη Σολομού και περιέχει εκτενές βιογραφικό του, χρονολογικό κατάλογο του σκηνοθετικού έργου του και τέσσερα κριτικά δοκίμιά του για το θέατρο, που είχαν δημοσιευτεί το 1945 στο περιοδικό Αγγλο-Ελληνική Επιθεώρηση.

(πηγή: ΜΙΕΤ)

ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΕΚΘΕΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ «ΕΑΥΤΟΥΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΥΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΗ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ» ΣΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥ ΜΙΕΤ

Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης

παρουσιάζει την έκθεση

Εαυτούς και Αλλήλους

Από τη συλλογή του Διονύση Φωτόπουλου

στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ

Βίλα Καπαντζή – Βασιλίσσης Όλγας 108

12 Μαρτίου – 6 Μαΐου 2018

Γιάννης Τσαρούχης, Ευψύχει, Κάρολε αγαπημένε, 1987. 

Παστέλ σε χρωματιστό χαρτόνι, 32 x 24 εκ.

Η έκθεση «Εαυτούς και Αλλήλους. Από τη συλλογή του Διονύση Φωτόπουλου» –που διοργανώθηκε από το ΜΙΕΤ και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Μέγαρο Εϋνάρδου τον Δεκέμβριο του 2017– θα εγκαινιαστεί τη Δευτέρα 12 Μαρτίου 2018 στις 20:00 στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ (Βίλα Καπαντζή - Βασιλίσσης Όλγας 108). Διάρκεια έκθεσης έως την Κυριακή 6 Μαΐου 2018.

Στην έκθεση παρουσιάζονται περίπου 400 έργα (λάδια, σχέδια, γλυπτά, χειρόγραφα και φωτογραφίες), κατά κύριο λόγο προσωπογραφίες, από τη συλλογή του Διονύση Φωτόπουλου. Μεταξύ άλλων, παρουσιάζονται έργα των Θ. Απάρτη, Δ. Διαμαντόπουλου, Φ. Κόντογλου, Γ. Μπουζιάνη, Γ. Παππά, Γ. Μόραλη, Γ. Τσαρούχη, L. de Nobili, Ν. Χατζηκυριάκου-Γκίκα, Γ. Λάππα, Τ. Μαντζαβίνου, Γ. Μαυροείδη, Μ. Μπιτσάκη, Χ. Μπότσογλου, Δ. Μυταρά, Θ. Παπαγιάννη, Ε. Σακαγιάν, Ν. Στεφάνου, Β. Φωτόπουλου, Γ. Ψυχοπαίδη.

Γιάννης Παππάς, Μακέτα για το γλυπτό «Αδαμάντιος Κοραής», 1938-1939. 

Χαλκός, ύψος 52 εκ.

Τον πυρήνα της έκθεσης τον προσδιορίζει ο ίδιος ο Διονύσης Φωτόπουλος στο σημείωμά του στον κατάλογο της έκθεσης:
«Είναι οι φίλοι, είναι εκείνες οι φυσιογνωμίες των ανθρώπων που συνάντησες ή ονειρευό­σουν να συναντήσεις, τα βλέμματά τους που έλεγαν πολλά, είναι οι ιδέες που αναστατώνουν το μυαλό και που σπρώχνουν στην αναζήτηση καινούριας οπτικής στη ζωή και στην τέχνη, είναι η διαφώτιση, οι αγώνες για έναν καλύτερο κόσμο, για μια καλύτερη πατρίδα, για ελευθερία, για πιο τρελά όνειρα. Είναι οι δάσκαλοι μέσα κι έξω απ’ τη Σχολή, οι τυχαίες συναντήσεις με ελεύθερα μυαλά, είναι οι διαφωνίες με τους συμμαθητές, είναι η χαρά του ανοίγματος της σκέψης, το όνειρο του έρωτα, η συμπόρευση της φιλίας, η ποίηση και η μουσική. Ήμουνα τυχερός γιατί τα είχα όλα αυτά, έκανα ό,τι μπορούσα, ο καθένας άξιος της μοίρας του».

Δημήτρης Μυταράς, Ο θίασος (από αριστερά: Δ. Μυταράς, Δ. και Β. Φωτόπουλος, Ο. Ελύτης, 

Κ. Κουν, Ν. Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Γ. Μόραλης, Γ. Τσαρούχης), δεκαετία 1980. 

Κολάζ με φωτογραφίες και ακρυλικό, 35 x 50 εκ.

Και ο Διονύσης Καψάλης, στο προλόγισμά του, συμπληρώνει:
«Αυτή, είπα μέσα μου, είναι η δική του Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης, οι εικόνες της δικής του ζωής, μιας ζωής που αναλώθηκε ευφρόσυνα στην υπόθεση της ομορφιάς και ευλογήθηκε με τη φιλία πολλών σπουδαίων ανθρώπων, πρεσβύτερων, ομηλίκων και νεοτέρων, που στάθηκαν και είναι ακόμα οι χορηγοί της δικής μας δόξας. Ίσως μέσα από τις εικόνες αυτές, τις αυτοσχέδιες περιστασιακές και τις άλλες, τις επισημότερες, τις παιγνιώδεις αλλά και τις πιο σοβαρές, τις αυτοπροσωπογραφίες, τις ετεροπροσωπογραφίες και τις αλληλοπροσωπο­γραφίες, διαπιστώσουμε ότι εντέλει πραγματοποιήθηκε, χωρίς να το καταλάβουμε, μια δική μας εδώ, σ’ αυτή τη γωνιά του κόσμου, μικρή ελληνική αναγέννηση, μια δημιουργική δίνη φιλίας που συνεπήρε “εαυτούς και αλλήλους”, ώσπου μας ξέβρασε, τριάντα χρόνια μετά, μουδιασμένους και σχεδόν αποσυνάγωγους, στην άλλη όχθη του χρόνου, εκεί όπου φοβόμαστε πως έχουν κιόλας αρχίσει να βαθαίνουν οι ίσκιοι της φθοράς στα χορταριασμένα μονοπάτια. […] Ας αφεθούμε λοιπόν να συνομιλήσουμε με τις μορφές που έχει συνάξει γύρω του ο Διονύσης Φωτόπουλος, όσες συνάντησε τυχαία, όσες θήρευσε και όσες αγάπησε μέσα από την τέχνη του. Υπήρξαν όλοι αρχάγγελοι του δικού μας κόσμου, καθένας με τα πάθη του και τους καημούς, τις χαρές και τις λύπες του, τις εφήμερες και τις ανυποχώρητες· όλοι όμως αφοσιωμένοι με πάθος στην υπόθεση της ομορφιάς και της ζωής, όπως και ο ίδιος ο Διονύσης Φωτόπουλος. Η δική του δόξα, που είχε τέτοιους φίλους, είναι τώρα πια και δική μας: “μια απέραντη αλληλεγγύη πεθαμένων και ζωντανών”, όπως έλεγε ο Σεφέρης».

Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Κ. Π. Καβάφης, 1965. 

Αιματίτης σε χαρτί, 30 x 21 εκ. 

Τέλος, ο Ν. Π. Παΐσιος στον επίλογο του καταλόγου σημειώνει για τον Διονύση Φωτόπουλο και την παρούσα έκθεση:
«Εκείνος έχει θωπεύσει με το βλέμμα του κάθε λάδι, σχέδιο, γλυπτό, φωτογραφία, χειρόγραφο, εκείνος τα έχει διαλέξει ένα ένα ανάμεσα σε δεκάδες άλλα. Εκείνος έχει συγχρωτιστεί, συνεργαστεί, γιατί όχι, και συγκρουστεί, για να ξανασυμφιλιωθεί, με όλα τα πρόσωπα αυτά, και ο δικός του δρόμος διασταυρώθηκε με τους προ πολλού απόντες, που δεν πρόλαβε να γνωρίσει. Ο προσεκτικός επισκέπτης, τόσο της έκθεσης όσο και του καταλόγου, θα καταλάβει ότι κρατάει στα χέρια του μια κρυπτική αυτοβιογραφία. Ο Εαυτός και οι Άλλοι του τίτλου γίνονται ένα, και ο Φωτόπουλος, αυτοβιογραφούμενος μέσα από τους Άλλους, καταλήγει, όχι στο αναμενόμενο “ιδού εγώ”, αλλά σε ένα απείρως ισχυρότερο “ιδού ημείς”. […] Γιατί ο Εαυτός και οι Άλλοι ορίζουν τελικά ολόκληρη τη ζωή του, μια ζωή ταγμένη στην Τέχνη».

Η έκθεση συνοδεύεται από ομότιτλο κατάλογο.

Θανάσης Απάρτης, Οδυσσέας Ανδρούτσος, 1958. 

Ορείχαλκος, ύψος 50 εκ.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Ο Διονύσης Φωτόπουλος γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1943. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών ζωγραφική, ψηφιδωτό, γλυπτική και σκηνογραφία. Από το 1966 κάνει σκηνικά και κοστούμια για το θέατρο και τον κινηματογράφο. Έχει βραβευτεί πολλές φορές σε ελληνικά και ξένα φεστιβάλ και σε διεθνείς εκθέσεις σκηνογραφίας. Του έχει δοθεί ο τιμητικός τίτλος του Royal Designer for Industry of the Royal Society of Arts (1992).

Ο όγκος της σκηνογραφικής και ενδυματολογικής δουλειάς του ξεπερνά τις τετρακόσιες θεατρικές παραγωγές και τις σαράντα πέντε ταινίες. Έχει εργαστεί στα θέατρα Royal National Theatre, Royal Shakespeare Company και Old Vic στο Λονδίνο, στην όπερα της Φραγκφούρτης, στο θέατρο του Ερυθρού Αστέρα της Μόσχας, στο «Λα Μάμα» της Νέας Υόρκης, στο Ντένβερ του Κολοράντο, στο φεστιβάλ του Σπολέτο, στο φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ και αλλού. Έχει εκθέσει έργα του στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Βασίλης Φωτόπουλος, Διονύσης και Βασίλης Φωτόπουλος, π. 2000. 

Λάδι σε ξύλο, 93 x 40,5 εκ.

Το σημαντικό συγγραφικό έργο του περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τους τόμους : Ενδυματολογία στο ελληνικό θέατρο (1986), Σκηνογραφία στο ελληνικό θέατρο (1987), Παραμύθια πέραν της όψεως (1990),Το ένδυμα στην Αθήνα στο γύρισμα του 19ου αιώνα (1999) και το λεύκωμα Nelly’s (1990).

Για τη συνολική προσφορά του στην τέχνη παρασημοφορήθηκε από τον πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας το 2002. Για τη δουλειά του τιμήθηκε με τα μετάλλια των πόλεων της Πράγας και της Φλωρεντίας. Του απονεμήθηκαν επίσης το Αριστείο Καλών Τεχνών της Ακαδημίας Αθηνών και ο Χρυσός Αλέξανδρος στο 50ό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, με την ταυτόχρονη έκθεση της κινηματογραφικής δουλειάς του. Αναγορεύτηκε Επίτιμος Διδάκτορας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών μαζί με τον Πέτερ Στάιν.

INFO – έκθεσης «Εαυτούς και Αλλήλους. Από τη συλλογή του Διονύση Φωτόπουλου»

ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ
Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης
Βίλα Καπαντζή – Λεωφόρος Βασιλίσσης Όλγας 108
Ταχ. Διευθ.: Τ.Θ. 50742, 54014 Θεσσαλονίκης 22


Η έκθεση θα εγκαινιασθεί τη Δευτέρα 12 Μαρτίου 2018 στις 20:00

Διάρκεια
Δευτέρα 12 Μαρτίου έως και Κυριακή 6 Μαΐου 2018

Ωράριο λειτουργίας
Από Τρίτη έως και Κυριακή: 10.00-18.00
Δευτέρα: κλειστά
Η είσοδος είναι ελεύθερη στο κοινό

Πληροφορίες
τηλ. 2310 295 170-1 καθημερινές 9.00 – 14.30
και 2310 295 150 τις ώρες λειτουργίας της έκθεσης

ΟΑΣΘ
αν κινείστε προς το κέντρο: 3, 5, 6, 8, 33, 39 (στάση Ανάληψη)
αν κινείστε προς τα νοτιοανατολικά: 5, 6, 8, 33 (στάση Πέτρου Συνδίκα)  

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ / ΚΥΝΙΚΟΣ ΡΟΜΑΝΤΙΚΟΣ

Στέφανος Λαζαρίδης / Κυνικός Ρομαντικός

Κατάλογος έκθεσης
Γενική επιμέλεια, έρευνα και τεκμηρίωση: Αντώνης Βολανάκης
Κείμενα: συλλογικό
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2018
Σελίδες: 117, με 104 έγχρωμες και α/μ φωτογραφίες και 49 έγχρωμα σχέδια
Διαστάσεις: 23,5 x 29 εκ.
ISBN 978-960-250-707-0
Τιμή: 25,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 20,00 €

Η έκδοση αυτή πραγματοποιήθηκε με την ευκαιρία της ομώνυμης έκθεσης που συνδιοργάνωσαν το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, η Εθνική Λυρική Σκηνή, το Κέντρο Πολιτισμού-Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος στον εκθεσιακό χώρο της Εθνικής Βιβλιοθήκης στο ΚΠΙΣΝ (4 Φεβρουαρίου 2018 - 10 Μαρτίου 2018). Στον παρόντα τόμο παρουσιάζεται το καλλιτεχνικό έργο του σπουδαίου Έλληνα σκηνογράφου Στέφανου Λαζαρίδη, ο οποίος, έχοντας ως βάση το Λονδίνο, συνεργάστηκε με τις σημαντικότερες σκηνές όπερας της Ευρώπης. Ο Λαζαρίδης προσέγγιζε τη δημιουργία ενός σκηνικού ως εικαστικός θεατρικός καλλιτέχνης, αποφεύγοντας τις διακοσμητικές λύσεις. Είχε, όπως γράφει η Πάμελα Χάουαρντ, «την εκπληκτική ικανότητα να συλλαμβάνει μια εντυπωσιακή εικαστική μεταφορά για το σύνολο της παραγωγής και να επεξεργάζεται όλες τις δυνατές σκηνογραφικές εκδοχές». Επιπλέον, δεν δίστασε να εργαστεί και σε μεγαλύτερους χώρους, όπως στάδια, όπου σχεδίασε ιστορικές παραστάσεις διαρρηγνύοντας την παραδοσιακή αντίληψη για τον σχεδιασμό. Το υλικό του παρόντος τόμου προέρχεται από το Αρχείο Στέφανου Λαζαρίδη, που απόκειται στο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, και καλύπτει τους σημαντικότερους σταθμούς της σαραντάχρονης δημιουργικής του πορείας. Περιλαμβάνει ζωγραφικές μελέτες σκηνικών και σχέδια κοστουμιών –όπου διαφαίνεται η επιρροή της μαθητείας του πλάι στον επίσης διεθνή Νικόλα Γεωργιάδη–, έργα μεικτής τεχνικής και κολάζ, φωτογραφίες τρισδιάστατων μακετών, ψηφιακές μακέτες, φωτογραφίες από παραστάσεις και πρόβες.

Τα κείμενα που προτάσσονται, γραμμένα από συνεργάτες και φίλους του Λαζαρίδη, φωτίζουν την προσωπικότητα και τον τρόπο εργασίας του, ενώ ο επιμελητής της έκθεσης Α. Βολανάκης, επίσης συνεργάτης του, υπογραμμίζει τις βασικές σκηνογραφικές αρχές του έργου του. Στο απόσπασμα που παρατίθεται εν είδει κατακλείδας, ο ίδιος ο Λαζαρίδης συνοψίζει: «Το σημαντικότερο είναι η ολόψυχη συμμετοχή του κάθε θεατή στην παράσταση. Αυτό που οι αρχαίοι Έλληνες βίωναν μία ή δύο φορές το χρόνο, ως σπάνιο γεγονός, έχει γίνει πλέον ρουτίνα. Είμαστε χορτασμένοι από το σινεμά, την τηλεόραση, το διαδίκτυο, την εικονική πραγματικότητα, τα περιοδικά, βομβαρδιζόμαστε διαρκώς με εικόνες. Πρέπει με κάποιον τρόπο, ίσως αρχιτεκτονικά –και αυτό είναι μέρος της δικής μου δουλειάς –να επανεφεύρουμε τη φύση του θεάτρου, την αρχαϊκή του ιεραρχία. Πρέπει να βρούμε έναν νέο τρόπο να δημιουργείται μια εκκλησία. Θέλω η όπερα να γίνει συλλογική εμπειρία. Στη θεατρική αίθουσα όλα συνδυάζονται για να δημιουργήσουν κάτι μοναδικό και ξεχωριστό. Αν πέρα απ’ όλα τα άλλα δεν ενσωματώσεις στην παράσταση και το κοινό, δεν θα μπορέσεις να πετύχεις τη μοναδικότητα της απολύτως συλλογικής εμπειρίας».

Η έκδοση συμπληρώνεται με ένα χρονολόγιο που περιλαμβάνει όλα τα στάδια της εξαιρετικά επιτυχημένης σταδιοδρομίας του.