ΒΕΝΕΤΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ, ΤΕΛΗ 17ΟΥ - ΑΡΧΕΣ 18ΟΥ ΑΙΩΝΑ

Βενετικοί χάρτες της Πελοποννήσου, τέλη του 17ου – αρχές του 18ου αιώνα. Από τη Συλλογή του Πολεμικού Αρχείου της Αυστρίας

Κείμενα: συλλογικό
Επιστημονική επιμέλεια: Όλγα Κατσιαρδή-Hering
Επιμέλεια έκδοσης: Κωστούλα Σκλαβενίτη
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2018
Σελίδες: 544, με 75 έγχρωμες εικόνες
Διαστάσεις: 21 x 26 εκ.
ISBN 978-960-250-705-6
Η έκδοση περιλαμβάνει ψηφιακό δίσκο με τους βενετικούς χάρτες της Πελοποννήσου
Τιμή:45,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 33,75 €

Το 1986 η επιστημονική επιμελήτρια του τόμου Όλγα Κατσιαρδή-Hering εντόπισε στη Χαρτογραφική Συλλογή του Πολεμικού Αρχείου της Βιέννης στα Κρατικά Αρχεία της Αυστρίας σειρά ανέκδοτων, χειρόγραφων, πρωτότυπων, έγχρωμων χαρτών που χρονολογούνται από την εποχή της Β΄ Βενετοκρατίας στην Πελοπόννησο (1685–1715). Οι χάρτες είχαν σχεδιαστεί από ειδικούς μηχανικούς της Γαληνοτάτης με σκοπό την καταγραφή, υπό μορφή καταστίχων-κτηματογραφήσεων, των πελοποννησιακών περιοχών που από το 1685 είχαν περιέλθει στην κυριαρχία της. Εντάσσονταν στο μεγάλο πρόγραμμα της Βενετίας να καταγράψει τη γη και να αποτυπώσει αναλυτικά τις πλουτοπαραγωγικές περιοχές με σκοπό την απεικόνιση των γαιοκτησιών, τη φορολόγησή τους, την αποφορά εσόδων κτλ. Οι μεγάλων διαστάσεων, αναλυτικοί χάρτες των διαμερισμάτων (territorii) στα οποία η Βενετία διαίρεσε την Πελοπόννησο συνόδευαν τα επιμέρους κτηματογραφικά κατάστιχα, μερικά από τα οποία σώζονται, και κάποια έχουν ήδη τύχει αναλυτικής επεξεργασίας. Μετά την κατάλυση της Βενετικής Δημοκρατίας από τον Ναπολέοντα και τη μετέπειτα ένταξή της στην Αψβουργική Μοναρχία, οι χάρτες αυτοί μεταφέρθηκαν στη Γεωγραφική Πολεμική Υπηρεσία της Βιέννης και παρέμειναν έκτοτε στα Κρατικά Aρχεία της Αυστρίας. Πρόκειται για δώδεκα χάρτες μεγάλων διαστάσεων (συνολικά 53 φύλλα) που καταγράφουν γεωφυσικές λεπτομέρειες, πληθώρα τοπωνυμίων, καλλιεργημένες και ερημωμένες εκτάσεις, χωριά (κατοικημένα και μη), ζευγολατειά κτλ. Αποτελούν πολύτιμο υλικό για τον ιστορικό, τον γεωγράφο, τον μελετητή του περιβάλλοντος, τον οικονομικό ιστορικό.

Στον τόμο συνεργάστηκαν οι ιστορικοί, αρχαιολόγοι και ειδικοί της χαρτογραφίας John Bennet, Siriol Davies, Χάρις Καλλιγά, Όλγα Κατσιαρδή-Hering, Ευτυχία Δ. Λιάτα, Ευάγγελος Λιβιεράτος, Αλέξης Μάλλιαρη, Μαρία Μάμαλη, Δημήτρης Μπελέζος, Κωνσταντίνος Ντόκος, Αγγελική Πανοπούλου, Αναστασία Παπαδία-Λάλα, Γιώργος Τόλιας και Αγαμέμνων Τσελίκας. Οι εμπεριστατωμένες μελέτες τους παρουσιάζουν και αναλύουν επιστημονικά τους χάρτες αυτούς και προσφέρουν το υλικό προς περαιτέρω ανάγνωση και μελέτη. Στον τόμο δημοσιεύονται όλοι οι χάρτες, συγκεντρωτικά αλλά και αναλυτικά ανά φύλλο, με την αρίθμηση η οποία έχει προστεθεί από τους μελετητές για να διευκολύνουν τη χρήση των εκτενών καταλόγων τοπωνυμίων. Την έκδοση επιμελήθηκε η Κωστούλα Σκλαβενίτη, η οποία συνέταξε και τα αναλυτικά ευρετήρια, προσώπων και τοπωνυμίων (βενετικά και ελληνικά). Τέλος, ο τόμος συνοδεύεται από ψηφιακό δίσκο με όλο το χαρτογραφικό υλικό. Θέλουμε να ελπίζουμε ότι με το έργο αυτό η επιστημονική κοινότητα, και όχι μόνο, θα έχει ένα πολύτιμο υλικό και εργαλείο για περαιτέρω έρευνες.

(πηγή: ΜΙΕΤ)

ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ. ΟΙ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΕΣ ΚΑΙ Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ. ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΣ ΣΕ 100 ΣΠΑΝΙΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥΣ ΧΑΡΤΕΣ

Μέγας Αλέξανδρος. Οι Εκστρατείες και η Αυτοκρατορία του. Καταγραφές σε 100 σπάνιους ιστορικούς χάρτες
Παναγιώτης Ν. Σουκάκος

Επιστημονική επιμέλεια: Ηλίας Κουλακιώτης
Επιστημονική σύμβουλος έκδοσης: Νατάσα Καστρίτη
Κείμενα: συλλογικό
Αθήνα, Εκδόσεις Μένανδρος 2017
Δίγλωσση έκδοση (ελληνικά / αγγλικά)
Σελίδες: 409, με έγχρωμες και α/μ εικόνες και χάρτες
Διαστάσεις: 30 x 24 εκ.
ISBN 978-618-5033-72-9
Τιμή: 90,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 72,00 €



«...Από τους 100 χάρτες που συνολικά περιέχονται στην έκδοση, η μεγάλη πλειοψηφία (62) αναφέρεται στις εκστρατείες, τις πορείες, τις μάχες και το γιγάντωμα της αυτοκρατορίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου καθώς επίσης στο έργο των διαδόχων και των επιγόνων του. Σε ικανό αριθμό χαρτιών (χάρτες 23, 80, 82, 86) απεικονίζονται τα κρατίδια στα οποία διαμελίστηκε η αυτοκρατορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου μετά τον θάνατό του και αναδιανεμήθηκε στους επιγόνους. Για την αρχαία Μακεδονία και ιδιαίτερα για την ονομαζόμενη ειδικά "Μακεδονία του Αλεξάνδρου" γίνεται ειδική χαρτογραφική μνεία περίπου στο ένα τρίτο του συνόλου των χαρτών, που παρατίθενται στην έκδοση. Η συντριπτικά μεγαλύτερη πλειοψηφία των χαρτών είναι επιχρωματισμένοι (78), ενώ πολύ λιγότεροι (14) παρουσιάζονται με την αρχική τους χρωματική αποτύπωση, μαυρόασπροι...».
 

Παναγιώτης  Ν. Σουκάκος

(από το βιβλίο)

  

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1862-1873. ΟΙ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ. ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΣΤΑΘΜΟΥ ΚΑΙ ΛΙΜΑΝΙΟΥ

Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
παρουσιάζει την έκθεση

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1863-1873
Οι παλαιότερες φωτογραφίες
Οι πρώτοι χάρτες της περιοχής σταθμού και λιμανιού

στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ
στη Βίλα Καπαντζή – Βασιλίσσης Όλγας 108

Εγκαίνια: Παρασκευή 5 Ιουνίου 2015, ώρα 19:00
Διάρκεια: 5 Ιουνίου – 11 Σεπτεμβρίου 2015

Η παρουσίαση θα ξεκινήσει με μια περιήγηση
στην ιστορία της Θεσσαλονίκης του 1863
από τον επιμελητή Γιάννη Επαμεινώνδα
τη βραδιά των εγκαινίων σε ελληνικά και αγγλικά

 Η πλατεία Αποβάθρας με το «πρώτο» Τελωνείο και την Παλιά Καραντίνα

Τα εγκαίνια πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Λογοτεχνίας «Das Weisse Meer / Η Λευκή Θάλασσα» με θέμα «Θεσσαλονίκη – ξαναβρίσκοντας την πολυπολιτισμικότητα», που συνδιοργανώνεται από τον Δήμο Θεσσαλονίκης, το περιοδικό Εντευκτήριο, το Ινστιτούτο Γκαίτε, το Allianz Cultural Foundation και το Literary Colloquium του Βερολίνου, με τη στήριξη του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης.

Η έκθεση είναι δίγλωσση (ελληνικά-αγγλικά) και αποτελεί συνέχεια και ολοκλήρωση της παρουσίασης των «Παλαιότερων Φωτογραφιών της Θεσσαλονίκης» το καλοκαίρι του 2014. Ξεδιπλώνει τη μαγευτική διαδικασία της έρευνας των τεκμηρίων, της ταυτοποίησης μνημείων και κτιρίων μέσα από φωτογραφίες, καρποστάλ, χάρτες, σχέδια, πίνακες και υπομνήματα και φέρνει στο φως νέα, άγνωστα συμπεράσματα για την ιστορία της Θεσσαλονίκης του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, που ανατρέπουν πολλά από όσα ξέραμε μέχρι σήμερα για την εποχή κατά την οποία η πόλη έμπαινε στη νεωτερική εποχή.

Συνοδεύεται από το ομότιτλο βιβλίο του Γιάννη Επαμεινώνδα, το οποίο κυκλοφόρησε πριν από μερικούς μήνες με εισαγωγή της καθηγήτριας Αλέκας Καραδήμου Γερόλυμπου και προγραμματίζεται να μεταφραστεί σύντομα και στα αγγλικά.

Σύγκριση σημερινής αεροφωτογραφίας με το σχέδιο Βιτάλη 

για τη δημιουργία της Παλιάς Παραλίας το 1871

Θα διαρκέσει έως την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου 2015 και θα λειτουργεί ως εξής:

μέχρι την Παρασκευή 19 Ιουνίου, χειμερινό ωράριο:
Τρίτη 9:00-16:00. Τετάρτη, Πέμπτη 14:00-21:00. Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή 10:00-18:00
(Δευτέρα κλειστά)
από τη Δευτέρα 22 Ιουνίου και εξής, θερινό ωράριο:
Δευτέρα, Τρίτη 14:00-21:00. Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή 9:00-16:00
(Σαββατοκύριακο κλειστά)

Περιηγήσεις-διαλέξεις θα γίνονται από τον επιμελητή της έκθεσης, Τρίτη απόγευμα στις 18.30. Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό αλλά, λόγω της παλαιότητας του κτιρίου και της στενότητας του χώρου, ο αριθμός των επισκεπτών σε κάθε περιήγηση θα είναι συγκεκριμένος. Για να δηλώσετε συμμετοχή, παρακαλούμε να επικοινωνήσετε με τη γραμματεία του Κέντρου, καθημερινές 9:00-14:30, στα τηλέφωνα: 2310 295.171 και 2310 295.170.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ
Από τη Συλλογή Γιώργου Δέλλιου στο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ παρουσιάζεται η γνωστή φωτογραφία του Χέρμπερτ Σέυς, τραβηγμένη από το Μπέστσιναρ και μια εντελώς νέα, του Αλφόνς Ρουμπελλαίν, επίσης του 1873 –πρόσφατο δώρημα του Γιώργου Δέλλιου–, που βρίσκεται στον αντίποδα της λήψης του Σέυς, τραβηγμένη από τον Όσιο Δαυίδ. Επίσης, η παλαιότερη φωτογραφία της πόλης, το γνωστό πανόραμα του Γιόσεφ Σέκελυ (από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Βιέννης) τραβηγμένο πριν από 150 χρόνια, κατέχει μια ξεχωριστή θέση.

Στην έκθεση αναλύονται τα σημαντικότερα μνημεία που εμφανίζονται στις τρεις φωτογραφίες, μερικά για πρώτη φορά: τα θαλάσσια τείχη, ο Πύργος της Αποβάθρας, το Πρόπυλο των Δώδεκα Αποστόλων, η συναγωγή Ταλμούδ Τορά. Κι ακόμα, η Πύλη Βαρδαρίου και η Ληταία, ο Τοπχανές, η Κρήνη του Σέιχ Σου, οι οικίες των Άμποτ και των Αλλατίνι στον Φραγκομαχαλά, το πρώτο Δημαρχείο. Στη φωτογραφία του Ρουμπελλαίν διακρίνονται οι εγκαταστάσεις των Ανατολικών Σιδηροδρόμων (παλιός σταθμός), που ξεκίνησαν τη λειτουργία τους μόλις λίγο νωρίτερα, το 1872.

Φωτογραφία Ρουμπελλαίν: η δυτική Θεσσαλονίκη γύρω στα 1873

Οι πέντε άγνωστοι χάρτες των Ανατολικών Σιδηροδρόμων, της εταιρείας που έφερε το τραίνο στη Θεσσαλονίκη, εμφανίζονται για πρώτη φορά και αποκαλύπτουν την εξέλιξη της περιοχής του παλιού σταθμού έξω από τα δυτικά τείχη και το φρούριο του Βαρδαρίου ενώ συμπληρώνουν αναπάντεχα τους γνωστούς πολύφυλλους χάρτες / ακουαρέλλες του Δήμου Θεσσαλονίκης.

Σχέδια του Μπέστσιναρ και καρτ ποστάλ διαγράφουν την πορεία του διάσημου κήπου, από την ίδρυση μέχρι τον αφανισμό του. Φωτογραφίες και σιδηροδρομικοί χάρτες συσχετίζονται με μια δορυφορική λήψη και με τα σχέδια του μηχανικού Ρόκκου Βιτάλη στην ανίχνευση της δημιουργίας της παλιάς παραλίας από το 1871.

Ο –άφαντος σήμερα– πίνακας του Ιταλού Σαλάκκα, που αποτυπώνει τη Θεσσαλονίκη από τη θάλασσα, ερμηνεύεται μέσα από τα καινούρια τεκμήρια και αποκαλύπτει τα κρυμμένα μυστικά του: την πρώτη πλατεία της πόλης στα Λαδάδικα –την πλατεία της Αποβάθρας– με το πρώτο, άγνωστο μέχρι σήμερα, Τελωνείο, την παλιά Καραντίνα, το κεντρικό καφενείο του λιμανιού.

Διαγράφεται η μετακίνηση της κεντρικής πλατείας της Θεσσαλονίκης από τα δυτικά προς τα ανατολικά, την ίδια στιγμή που εκδυτικίζεται συνεχώς: από το ανατολίτικο μεϊντάνι της αποβάθρας του λιμανιού στα ευρωπαϊκά καφέ της πλατείας Ελευθερίας κι από κει στην επιβλητική, αλλά άψυχη, πλατεία Αριστοτέλους.

INFO – έκθεσης «Θεσσαλονίκη 1863-1873. Οι πρώτες φωτογραφίες. Οι πρώτοι χάρτες σταθμού και λιμανιού»


ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ
Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης
Βίλα Καπαντζή – Λεωφ. Βασ. Όλγας 108
Ταχ. Διευθ.: Τ.Θ. 50742, 54014 Θεσσαλονίκης 22


Η έκθεση θα εγκαινιασθεί την Παρασκευή 5 Ιουνίου 2015, στις 19:00

Διάρκεια
Παρασκευή 5 Ιουνίου έως και Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου 2015

Ωράριο λειτουργίας
Μέχρι την Παρασκευή 19 Ιουνίου, χειμερινό ωράριο: Τρίτη 9:00-16:00, Τετάρτη & Πέμπτη 14:00-21:00, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή 10:00-18:00 (Δευτέρα κλειστά)
Από τη Δευτέρα 22 Ιουνίου και εξής, θερινό ωράριο: Δευτέρα & Τρίτη 14:00-21:00, Τετάρτη, Πέμπτη & Παρασκευή 9:00-16:00 (Σαββατοκύριακο κλειστά)

Η είσοδος είναι ελεύθερη στο κοινό. Τηλεφωνικές κρατήσεις για τις περιηγήσεις στην έκθεση.

Πληροφορίες
τηλ. 2310 295 170-1 καθημερινές 9.00 – 14.30
και 2310 295 149 κατά τις ώρες λειτουργίας της έκθεσης

ΟΑΣΘ
αν κινείστε προς το κέντρο: 3, 5, 6, 8, 33, 39 (στάση Ανάληψη)
αν κινείστε προς τα νοτιοανατολικά: 5, 6, 8, 33 (στάση Πέτρου Συνδίκα)

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ. ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ, 15ος - 18ος ΑΙΩΝΑΣ

Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
παρουσιάζει την έκθεση

Μακεδονία. Χαρτογραφία και Ιστορία, 15ος - 18ος αιώνας

στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ, στη Βίλα Καπαντζή
11 Απριλίου – 13 Ιουλίου 2014

Εγκαίνια έκθεσης: Παρασκευή 11 Απριλίου 2014, ώρα 20:00
(Βίλα Καπαντζή, Βασιλίσσης Όλγας 108)

Κλαύδιος Πτολεμαίος και Ζεμπάστιαν Μύνστερ.
Δέκατος πίνακας της Ευρώπης, Βασιλεία 1552. Συλλογή ΜΙΕΤ 

Έκθεση παλαιών χαρτών της Μακεδονίας με τίτλο Μακεδονία. Χαρτογραφία και Ιστορία, 15ος – 18ος αιώνας εγκαινιάζεται την Παρασκευή 11 Απριλίου 2014 στις 20:00 στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ (Βίλα Καπαντζή - Βασ. Όλγας 108). Πρόκειται για την πέμπτη έκθεση παλαιών χαρτών της σειράς Χαρτογραφία και Ιστορία που βασίζεται στη συλλογή του Αρχείου Χαρτογραφίας του Ελληνικού Χώρου του ΜΙΕΤ και πρωτοπαρουσιάστηκε στο Μέγαρο Εϋνάρδου στην Αθήνα τον Μάιο του 2013.

Η έκθεση, με γενική επιμέλεια του Βίκτωρος Θ. Μελά και επιστημονική επιμέλεια της Λεονόρας Ναβάρι, οργανώνεται σε στενή συνεργασία με την Αγιορειτική Χαρτοθήκη, τη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, το Sylvia Ioannou Foundation, τους κυρίους Αλέξανδρο Γαρύφαλλο, Σάββα Δεμερτζή, Βασίλη Καφταντζή, Κώστα Σταμάτη και την κυρία Μαργαρίτα Σαμούρκα.

Η έκθεση θα διαρκέσει έως την Παρασκευή 13 Ιουλίου 2014 και θα λειτουργεί ως εξής:
μέχρι την Παρασκευή 20 Ιουνίου, χειμερινό ωράριο: Τρίτη 9:00-16:00, Τετάρτη & Πέμπτη 14:00-21:00, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή 10:00-18:00 (Δευτέρα κλειστά) και
από τη Δευτέρα 23 Ιουνίου και εξής, θερινό ωράριο: Δευτέρα & Τρίτη 14:00-21:00, Τετάρτη, Πέμπτη & Παρασκευή 9:00-16:00.

Τις ημέρες του Πάσχα το ωράριο της έκθεσης διαμορφώνεται ως εξής:
Μ. Δευτέρα (κλειστά)
Μ. Τρίτη: 09:00-16:00
Μ. Τετάρτη: 14:00-21:00
Μ. Πέμπτη, Μ. Παρασκευή, Μ. Σάββατο, Κυριακή του Πάσχα και Δευτέρα της Διακαινησίμου: κλειστά.

 Γιάκομπ φον Ζάντραρτ, Άποψη της Θεσσαλονίκης, Νυρεμβέργη 1687. 

Συλλογή Κώστα Σταμάτη

ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ

Το Αρχείο Χαρτογραφίας του Ελληνικού Χώρου του ΜΙΕΤ ιδρύθηκε το 2002 με τη δωρεά της αξιόλογης συλλογής παλαιών χαρτών του ζεύγους Βίκτωρος και Νιόβης Μελά. Από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα, το Αρχείο έχει οργανώσει 9 εκθέσεις με παλαιούς χάρτες, που προκάλεσαν το μεγάλο ενδιαφέρον του κοινού και τις οποίες επισκέφθηκαν, με ειδικές ξεναγήσεις, σπουδαστές των Ανώτατων Σχολών και μαθητές. Κατά το διάστημα αυτό έγιναν και άλλες εκδηλώσεις σχετικές με τη χαρτογραφία.

Φίλιππος Κλουβέριος, Μακεδονία, μετά το 1660.
Συλλογή Σάββα Δεμερτζή

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

Με την έκθεση παλαιών χαρτών της Μακεδονίας, το ΜΙΕΤ επιδιώκει –όπως και στις προηγούμενες εκθέσεις του της Κρήτης, της Πελοποννήσου, του Ιονίου πελάγους και του Αιγαίου– να αναδείξει τους χάρτες της εποχής εκείνης ως σημαντικά τεκμήρια για την ιστορία της περιοχής, που συμπληρώνουν τις άλλες ιστορικές πηγές που διαθέτουμε, αλλά ακόμα και ως τεκμήρια των συνειδήσεων της κοινωνίας στην οποία ανήκαν οι χαρτογράφοι που τους εκπόνησαν.

Ωστόσο, το σκεπτικό της συγκεκριμένης έκθεσης διαφέρει κάπως από τις προηγούμενες, λόγω των ιστορικών, πολιτικών και πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων της Μακεδονίας σε σχέση κυρίως με τη νότια και νησιωτική Ελλάδα (Πελοπόννησος, Κρήτη, Ιόνιo, Αιγαίο), όπου η Βενετοκρατία αλλά και η γενικότερη παρουσία Δυτικών εμπόρων, ναυτικών και περιηγητών άφησαν ανεξίτηλα σημάδια, που καταγράφονται και στους χάρτες. Έτσι, παρά την εκτεταμένη ακτογραμμή της, η θάλασσα και οι θαλάσσιοι δρόμοι στην περιοχή δεν προσήλκυσαν ιδιαίτερα το ενδιαφέρον των χαρτογράφων, τουλάχιστον κατά τους πρώτους αιώνες. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι το ενδιαφέρον της Δύσης για την ελληνική αρχαιότητα, που έδωσε την πλούσια παραγωγή ιστορικών ή αρχαιογνωστικών χαρτών του ελληνικού χώρου, άργησε να εκδηλωθεί για τη Μακεδονία. Τέλος, άλλη μια ιδιομορφία της Μακεδονίας είναι τα ασαφή και μεταβαλλόμενα όριά της ανά τους αιώνες, στοιχείο που αποτυπώνεται καθαρά στα εκθέματα της έκθεσης.

Τον κατάλογο της έκθεσης, όπου παρουσιάζονται και σχολιάζονται όλα τα εκθέματα, συμπληρώνουν τα εισαγωγικά κείμενα για την ιστορία και τη χαρτογραφία της Μακεδονίας, τα οποία υπογράφουν ο Α. Γαρύφαλλος, ο Β. Κ. Γούναρης, Σ. Δεμερτζής, η Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου, ο Φ. Π. Κοτζαγεώργης και ο Β. Θ. Μελάς.


INFO – έκθεσης «Μακεδονία. Χαρτογραφία και Ιστορία 15ος – 18ος αιώνας»

ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ
Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης
Βίλα Καπαντζή – Λεωφ. Βασ. Όλγας 108
Ταχ. Διευθ.: Τ.Θ. 50742, 54014 Θεσσαλονίκης 22

Η έκθεση θα εγκαινιασθεί την Παρασκευή 11 Απριλίου 2014, στις 20:00


Διάρκεια
Σάββατο 12 Απριλίου έως και Παρασκευή 13 Ιουλίου 2014

Τις ημέρες του Πάσχα το ωράριο της έκθεσης διαμορφώνεται ως εξής:
Μ. Δευτέρα (κλειστά)
Μ. Τρίτη: 09:00-16:00
Μ. Τετάρτη: 14:00-21:00
Μ. Πέμπτη, Μ. Παρασκευή, Μ. Σάββατο, Κυριακή του Πάσχα και Δευτέρα της Διακαινησίμου: κλειστά.

Ωράριο λειτουργίας

Μέχρι την Παρασκευή 20 Ιουνίου, χειμερινό ωράριο: Τρίτη 9:00-16:00, Τετάρτη & Πέμπτη 14:00-21:00, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή 10:00-18:00 (Δευτέρα κλειστά) και 
από τη Δευτέρα 23 Ιουνίου και εξής, θερινό ωράριο: Δευτέρα & Τρίτη 14:00-21:00, Τετάρτη, Πέμπτη & Παρασκευή 9:00-16:00.

Η είσοδος είναι ελεύθερη στο κοινό

Πληροφορίες
τηλ. 2310 295 170-1 καθημερινές 9.00 – 14.30
και 2310 295 149 τις ώρες λειτουργίας της έκθεσης

ΟΑΣΘ
αν κινείστε προς το κέντρο: 3, 5, 6, 8, 33, 39 (στάση Ανάληψη)
αν κινείστε προς τα νοτιοανατολικά: 5, 6, 8, 33 (στάση Πέτρου Συνδίκα)

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΑΔΕΙΞΙΣ - ΧΑΡΤΩΝ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ

Θεσσαλονίκης ανάδειξις - Χαρτών αναμνήσεις

Κείμενα: Πάρις Σαββαΐδης, Σάββας Δεμερτζής,

Άγγελος Παπαϊωάννου,Πολυξένη Αδάμ-Βελένη,

Ευτέρπη Μαρκή, Βασίλης Δημητριάδης,

Αθανάσιος Καραθανάσης, Ευάγγελος Δημητριάδης,

Αλέκα Καραδήμου-Γερόλυμπου, Σάββας Λαδόπουλος,

Μαρία Ζουρνά, Συμεών Μισιρλόγλου,

Θάλεια Μαντοπούλου-Παναγιωτοπούλου,

Αριστοτέλης Νανιόπουλος, Δημήτρης Ναλμπάντης,

Μαρία Παζαρλή,Νόπη Πλούτογλου

Γενική επιμέλεια, σχεδιασμός καταλόγου:

Πάρις Σαββαΐδης

Θεσσαλονίκη, ΕΚΕΠΠ-ΕΚΕΧΧΑΚ-Εθνική Χαρτοθήκη 2008

346 σελ., με 150 έγχρωμους και α/μ χάρτες

Τιμή πανόδετου 40.00 €, τιμή χαρτόδετου 35.00 €
Στο βιβλιοπωλείο μας 34.00 €, τιμή χαρτόδετου 29.75 €

Η έκδοση αυτή συνόδευε την ομότιτλη έκθεση «Θεσσαλονίκης Ανάδειξις - Χαρτών Αναμνήσεις» (12. 11 - 31. 12. 2008) που διοργανώθηκε από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Επικοινωνίας, Πληροφόρησης και Πολιτισμού - Εθνικό Κέντρο Χαρτών και Χαρτογραφικής Κληρονομιάς - Εθνική Χαρτοθήκη (ΕΚΕΠΠ - ΕΚΕΧΧΑΚ) σε συνεργασία με την Αντιδημαρχία Πολιτισμού και Νεολαίας του Δήμου Θεσσαλονίκης και τη Δημοτική Πινακοθήκη, στο πλαίσιο των 43ων Δημητρίων.

Το πρωτογενές υλικό συγκεντρώθηκε από τους συλλέκτες Αλέξανδρο Γαρύφαλλο, Σάββα Δεμερτζή, Αριστοτέλη Νανιόπουλο, Άγγελο Παπαϊωάννου, Πάρι Σαββαΐδη, τη Νομαρχία Θεσσαλονίκης, τον Δήμο Θεσσαλονίκης, το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης, άλλες υπηρεσίες, την Αλεξάνδρα Καραδήμου-Γερόλυμπου, άλλους ιδιώτες καθώς και το αρχείο του ΕΚΕΠΠ-ΕΚΕΧΧΑΚ- Εθνικής Χαρτοθήκης.

Απεικόνιση της Θεσσαλονίκης ως Salonichi και ως Thessalonica
σε χάρτη του Γερμανού χαρτογράφου Johan Baptist Homann,
Danoubii-Graeciae et Archipelagi, Nuremberg, 1641(Συλλογή Αλέκας Καραδήμου-Γερόλυμπου)

Περίπου 150 χάρτες διαφόρων κλιμάκων, τεχνοτροπιών και περιεχομένου περιγράφουν την παρουσία και τη σημασία της Θεσσαλονίκης στον χώρο και τον χρόνο, τη μορφή, τα χαρακτηριστικά και την ανάπτυξή της, καθώς και της ευρύτερης περιοχής της. Με τη βοήθεια των χαρτών, παρουσιάζεται η ιστορία μιας πόλης που οι συγγραφείς και οι ποιητές τής έδωσαν επίθετα μοναδικά, όπως «Μεγαλόπολη», «Μεγίστη», «Πολυάνθρωπη», «Θεοφύλακτη», «Θεοφρούρητη», «Μαρτυροφύλακτη», «Λαμπροτάτη», «Πρεσβυτάτη», «Μητρόπολη». Κι αυτά τα επίθετα δείχνουν τον πολύτιμο ρόλο της Θεσσαλονίκης σε όλη την περιοχή, για χρονικό διάστημα πολλών αιώνων.

 Τμήματα του οθωμανικού πολεοδομικού χάρτη της Θεσσαλονίκης
του H. Salem, «Plan de la Ville de Thessalonique», 1:2500.
Απεικονίζονται η περιοχή της Άνω Πόλης(πάνω)
και της παραλίας με το λιμάνι (κάτω), 1852.
(Συλλογή Άγγελου Παπαϊωάννου)

Εκτός όμως από τα κείμενα των συγγραφέων, η θέση της Θεσσαλονίκης απεικονίζεται συνεχώς στους χάρτες κάθε εποχής, γεγονός που επίσης αποδεικνύει τη μεγάλη σπουδαιότητά της για πολλούς αιώνες. Η παλαιότερη απεικόνιση της Θεσσαλονίκης σε σωζόμενο χάρτη πιστεύεται ότι είναι σε έναν χάρτη οδικού δικτύου της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, γνωστό ως Tabula Peutingeriana. Ο χάρτης αποδίδεται στον μοναχό Καστόριο από τα μέσα περίπου του 4ου μ.Χ. αιώνα, αλλά διασώζεται αντίγραφό του, του 12ου αιώνα.

Πολεοδομικός χάρτης, «Σχεδιάγραμα πόλεως Θεσσαλονίκης»,
εκδότης Τράστας, Βόλος, 1:10.000, περίπου 1930-35. Πρόκειται
για χάρτη που βασίζεται στο σχέδιο Εμπράρ. Είναι ένας χρηστικός
χάρτης της πόλης, είναι ενδεικτικό ότι περιέχει και διαφημίσεις,
στον οποίο παρουσιάζονται τα οικοδομικά τετράγωνα της πόλης,
το αστικό οδικό της δίκτυο, καθώς και τα συστήματα σταθερής τροχιάς. (Συλλογή Σάββα Δεμερτζή)

Ακόμη, η Θεσσαλονίκη απεικονίζεται και στους πτολεμαϊκούς χάρτες, οι οποίοι αποτελούσαν το βασικό χαρτογραφικό υπόβαθρο στην Ευρώπη επί σειρά αιώνων. Στους χάρτες που αρχίζουν να συντάσσονται από τους πλέον αξιόλογους χαρτογράφους από τα τέλη του 15ου αιώνα και αργότερα, η Θεσσαλονίκη σημειώνεται με διάφορα ονόματα ανάλογα με την εθνικότητα του χαρτογράφου, αλλά και ανάλογα με το αν απεικονίζεται η αρχαία Ελλάδα ή η σύγχρονη κατά την εποχή της σύνταξης του χάρτη. Το σχέδιο της πόλης (εντός των τειχών ακόμη) εμφανίζεται σε ναυτικούς χάρτες του γαλλικού και του βρετανικού ναυαρχείου ήδη από τα μέσα του 18ου αιώνα.

 Λεπτομέρεια από ελληνικό χάρτη Θεσσαλονίκης,
41° 41΄ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, κλίμακας 1:200.000,έκδοση Γ. Κοντογόνη, 1910. Ο χάρτης δείχνει την
περιοχή των «Πύργων», στρατώνες και άλλα τοπωνύμια.
(Συλλογή Σάββα Δεμερτζή)

Από τα τέλη περίπου του 19ου αιώνα, η προσπάθεια εκσυγχρονισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η εκτέλεση σχετικών έργων οδήγησε στη σύνταξη χαρτών μεγάλης κλίμακας, όπου απεικονίζονται τα οικοδομικά τετράγωνα και οι δρόμοι της εποχής με κείμενα στην τουρκική γλώσσα. Παρόμοιοι χάρτες συντάχθηκαν από εκδότες ταξιδιωτικών οδηγών σε μια εποχή που η μυστηριώδης Ανατολή προσέλκυε το ενδιαφέρον των περιηγητών.

Τοπογραφικός χάρτης της πόλης της Θεσσαλονικης,
«Plan de la Ville de Salonique» έκδοση εφημερίδας L’ Independent,
Λιθογραφείο Γκατένιο, 1:10.000, 1916(Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης)

Από τις αρχές του 20ού αιώνα, η Θεσσαλονίκη αποτυπώθηκε και χαρτογραφήθηκε από τοπογραφικές υπηρεσίες των συμμαχικών δυνάμεων που στρατοπέδευαν στην πόλη κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και από ελληνικές υπηρεσίες. Η πυρκαγιά του 1917 και οι ανάγκες αποκατάστασης των πυροπαθών οδήγησαν στην αποτύπωση της πυρίκαυστης ζώνης και στο νέο ρυμοτομικό σχέδιο του Ερνέστου Εμπράρ. Το ελληνικό κράτος κατόπιν προχώρησε σε επεκτάσεις του σχεδίου πόλης, καθώς έφθαναν οι πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και σε εκπόνηση νέων ρυμοτομικών σχεδίων αργότερα. Η πόλη μεγάλωσε και μεγαλώνει ακόμη...