Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ / 1770-1838

Γιώργος Τόλιας
Με τη συνεργασία της Βούλας Λιβάνη και της Ελένης Γκαδόλου
Η Γένεση του Ελληνικού Κράτους. Χαρτογραφία και Ιστορία / 1770-1838

Κατάλογος έκθεσης
Επιστημονική επιμέλεια έκθεσης / Επιμέλεια καταλόγου: Γιώργος Τόλιας
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2021 (Δεκέμβριος)
Σελίδες: 281, με 129 έγχρωμες και α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 24 x 30 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-250-783-4
Τιμή: 45,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 40,50 €

 

[…] Ανάμεσα στα 1770 και τα 1838 ολοκληρώνεται ο κύκλος των στρατιωτικών και επιστημονικών επεμβάσεων της Δύσης που εγκαινιάστηκε με τη ρωσική επέμβαση στο Αιγαίο, στα 1770-1775. Για έξι δεκαετίες, οι ρωσικές, αυστριακές, βρετανικές και γαλλικές βλέψεις στην περιοχή εντείνονται, δημιουργώντας το λεγόμενο Ανατολικό Ζήτημα, τον έντονο διπλωματικό και στρατιωτικό ανταγωνισμό εν όψει του διαμελισμού των κτήσεων της Πύλης στα Βαλκάνια και την Εγγύς Ανατολή, και τη δημιουργία στην περιοχή εδαφικών οντοτήτων εξαρτημένων από τη μια ή την άλλη δυτική δύναμη. Στο πλαίσιο αυτό εκδηλώνεται ένας πολιτικός φιλελληνισμός, καθώς το ζήτημα της πολιτικής αναβίωσης της Ελλάδας τίθεται πλέον ανοικτά, ενώ, παράλληλα, αναπτύσσεται ο ελληνικός επαναστατικός πατριωτισμός: από τον ξεσηκωμό της Πελοποννήσου, κατά την εποχή των ορλωφικών, έως την ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας και από το κίνημα του Ρήγα και την πατριωτική ρητορική του Κοραή, κατά την εκστρατεία του Βοναπάρτη στην Αίγυπτο, ο ελληνικός πατριωτισμός ωριμάζει και τελικά κορυφώνεται ως επαναστατική και εθνική πλέον διεκδίκηση.

Στο νέο και διαρκώς μεταβαλλόμενο αυτό περιβάλλον, η γεωγραφία και η χαρτογραφία του ελληνικού χώρου ανθούν. Ρώσοι, Αυστριακοί, Άγγλοι και Γάλλοι έχουν το βλέμμα τους διαρκώς στραμμένο στις ελληνικές περιοχές. Πρωτοστατούσης της Γαλλίας, οι αποστολές στρατιωτικών, διπλωματών, επιστημόνων και τοπογράφων πυκνώνουν, η εικόνα του ελληνικού χώρου οικοδομείται σε ολοένα και πιο στέρεες πραγματολογικές βάσεις. Πράγματι, η γεωγραφία και η χαρτογραφία πλαισίωσαν τους ποικίλους σχεδιασμούς στρατηγικής διείσδυσης, άλλοτε εκ των υστέρων, ως αποτέλεσμα της παρουσίας των ξένων στην περιοχή, άλλοτε εκ των προτέρων, ως σχεδιασμός και προγραμματισμός της […] Η έκθεση και η μελέτη που την συνοδεύει παρακολουθούν τις διαδοχικές ξένες αποστολές αναγνώρισης και χαρτογράφησης, από τις εργασίες των αξιωματικών της ρωσικής αρμάδας του Αιγαίου (1770-1775) έως εκείνες των μελών της γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής του Μοριά (1829-1838), φωτίζοντας τις εντατικές προσπάθειες συλλογής δεδομένων για τον ελληνικό χώρο καθώς και τη συνεχή ροή των πληροφοριών προς τις κεντρικές υπηρεσίες της Αγίας Πετρούπολης, του Λονδίνου και, κυρίως, του Παρισιού, όπου πεπειραμένοι γεωγράφοι της Ακαδημίας ή των στρατιωτικών υπηρεσιών αξιολογούν και επεξεργάζονται τοπογραφικά και μετρητικά δεδομένα, διαμορφώνοντας τη γεωγραφική και χαρτογραφική εικόνα της Ελλάδας […] Άλλοτε προστάτες της Ελλάδας επιτιθέμενοι στην Πύλη και άλλοτε σύμμαχοι και εγγυητές της οθωμανικής ακεραιότητας, Ρώσοι, Άγγλοι και Γάλλοι δημιούργησαν ένα ασύνηθες σύστημα διαρκώς μεταβαλλόμενων συσχετισμών, το οποίο κατέληξε στο Ναβαρίνο, την τριπλή προστασία της Ελλάδας και τη μόνιμη συνδιάσκεψη του Λονδίνου (1827-1832), όπου οι τύχες της Ελλάδας συζητούνται και μεταβάλλονται διαρκώς.

[…] Δύο σημεία πρέπει να επαναλάβουμε στο σημείο αυτό: πρώτον, το γεγονός ότι οι δυτικοί γεωγράφοι και χαρτογράφοι, βασισμένοι στη γνώση του τόπου και της ιστορίας, είχαν καταλήξει σε μια συνολική σύλληψη του εθνικού ελληνικού χώρου, των ορίων και της εσωτερικής του συγκρότησης, πριν τη θεσμική αναγνώριση και οργάνωση του ελληνικού κράτους· και δεύτερον, ότι η πρότασή τους υιοθετείται τόσο στη φιλελληνική Δύση όσο και από την πατριωτική ελληνική διανόηση και τις ελληνικές επαναστατικές κυβερνήσεις – γεγονός που επιβεβαιώνει την εισαγωγική μας διαπίστωση για τη σημαίνουσα πολιτική βαρύτητα του γεωγραφικού εγχειρήματος […]

(αποσπάσματα από την έκδοση,
πηγή: ΜΙΕΤ)

ΚΑΘ' ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ ΣΕΛΗΝΗΣ ΜΗΝΟΕΙΔΟΥΣ. 14 ΜΙΚΡΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΜΕ ΧΑΡΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΗΣΟ ΘΗΡΑ/ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ ΣΕ 30 ΠΙΝΑΚΕΣ (ΑΠΟ ΤΟ 1500 Π.Χ. ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ)

Ευάγγελος Λιβιεράτος
Καθ΄ομοιότητα σελήνης μηνοειδούς. 14 Μικρές Ιστορίες με Χάρτες για τη Νήσο Θήρα/Σαντορίνη σε 30 Πίνακες (από το 1500 π.Χ. μέχρι τον Μεσοπόλεμο)

Κατάλογος έκθεσης
Θεσσαλονίκη, Τρικόγλειος Βιβλιοθήκη, Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2020 (Ιούλιος)
Σελίδες: 72, με έγχρωμες και α/μ εικόνες και χάρτες
Διαστάσεις: 27 x 27 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-243-720-9
Τιμή: 10,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 9,00 €

 

«...Το χρονικό εύρος του χαρτογραφικού περιεχομένου της έκθεσης και της έκδοσης είναι ευρύ, παρότι καταλήγει στην περίοδο του Μεσοπολέμου. Καλύπτει τις (μεταγενέστερες) εικονογραφήσεις των υποθέσεων περί νησογεννέσεων και μεταμορφώσεων της νήσου, λόγω γεωδυναμικών δράσεων της ύστερης προϊστορικής περιόδου και την παγκόσμια μοναδική και περίφημη, αλλά ευρύτερα άγνωστη, Νωπογραφία του Ακρωτηρίου (1500 π.Χ.) μέχρι τις επόμενες απεικονίσεις που επιλέχτηκαν ως μικρές ιστορίες, μερικές μέχρι τώρα άγνωστες...».

 

Ευάγγελος Λιβιεράτος
(από το βιβλίο)

 

 

 

 

 

ΧΩΡΑΣ ΧΑΡΤΩΝ ΓΡΑΦΕΙΝ. ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΑ 130 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΣΤΡΑΤΟΥ, 1889-2019

Ευάγγελος Λιβιεράτος
Με ιστορικό διάγραμμα του Ιωάννη Ζ. Τζιφόπουλου
Χώρας χαρτών γράφειν. Με αφορμή τα 130 χρόνια της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, 1889-2019

Κατάλογος έκθεσης
Θεσσαλονίκη, Τρικόγλειος Βιβλιοθήκη, Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2020 (Ιούλιος)
Σελίδες: 120, με έγχρωμες και α/μ εικόνες και χάρτες
Διαστάσεις: 27 x 27 εκ.
ISBN χαρτόδετου: 978-960-243-722-3
Τιμή: 20,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 18,00 €  

 

«Το γράφειν του τίτλου αναφέρεται στο νόημα του απαρέμφατου που έδινε στην αρχαιότητα η ελληνική γλώσσα και στη γραφή και στη σχεδίαση -εικόνα- όπως τα εννοούμε σήμερα. Αυτό το ρηματικό ουσιαστικό προσδίδει την ενότητα του νοήματος που προκύπτει από τις αναγνώσεις κειμένων και εικόνων που αναφέρονται στη γη. Γι΄αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία το γράφειν την γῆν της ελληνικής, στην έννοια της οποίας ανήκουν και οι χάρτες.

Για τη βαθύτερη σημασία των χαρτών στη δημόσια και ιδιωτική ζωή των ανθρώπων δεν χρειάζεται να πει κανείς πολλά. Αρκεί η παραπομπή στην περί χαρτών συνομιλία του «αμόρφωτου» χωρικού Στρεψιάδη με τον «μορφωμένο» μαθητή του Σωκράτη στις Νεφέλες του Αριστοφάνη, στα τέλη του 5ου αι. π.Χ. Τους χάρτες συναντάμε σε όλες τις φάσεις της παγκόσμιας Ιστορίας και της ελληνικής, στην οποία υπάρχουν αντιπροσωπευτικά παραδείγματα από την κλασσική αρχαιότητα μέχρι τους ελληνιστικούς-ρωμαϊκούς και βυζαντινούς μέσους χρόνους, όπως με την ἠϊόνα της Άννας Κομνηνής. Αλλά και αργότερα, κατά την λατινική ναυτική αναγέννηση και τον 18ο αι. με το ιδιαίτερο ενδιαφέρον που αφιέρωσαν στους χάρτες Έλληνες λόγιοι, όπως ο Χρύσανθος Νοταράς στις αρχές του και οι Ρήγας Βελεστινλής και Άνθιμος Γαζής στο τέλος του.

Στους χάρτες κατέφυγε και ο Ιωάννης Καποδίστριας όταν το 1827, από την Αγκόνα που ανέμενε το βρετανικό καράβι για την κάθοδό του στην Αίγινα, αναζήτησε στη Γαλλία τη χαρτογραφική υποστήριξη για την οργάνωση του νέου -ευρωπαϊκού- τύπου- κράτους...».

 

Ευάγγελος Λιβιεράτος 

(από το βιβλίο)

 

 

ΕΚΑΤΟ ΟΡΟΣΗΜΑ ΤΗΣ ΕΝΤΥΠΗΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

Χρήστος Ζαχαράκις
Εκατό ορόσημα της έντυπης χαρτογράφησης του ελληνικού χώρου 1477-1800

Αθήνα, Εκδόσεις Τέχνης Οίστρος 2018
Δίγλωσση έκδοση (ελληνικά / αγγλικά)
Σελίδες: 488, με α/μ και έγχρωμους χάρτες
Διαστάσεις: 24 x 30 εκ.
ISBN πανόδετου: 978-618-5083-23-6 
Τιμή: 90,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 81,00 €



«...Τα κριτήρια που καθόρισαν την επιλογή των εκατό -γενικών και περιφερειακών- χαρτών του ελληνικού χώρου και των αντίστοιχων διαφοροποιημένων εκδοχών και παραλλαγών τους, από συνολικό αριθμό 5.500 περίπου, ήταν: αφενός η βαρύνουσα επιστημονική και ιστορική σημασία και πρωτοτυπία των συγκεκριμένων χαρτών και η συνακόλουθη επίδρασή τους στη περαιτέρω χαρτογράφηση του ελληνικού χώρου και αφετέρου τα τυχόν ιδιαίτερα διακοσμητικά γνωρίσματα και στοιχεία που τους προσδίδουν ξεχωριστή και, συχνά, εντυπωσιακή καλλιτεχνική αξία.

Θα πρέπει, επιπρόσθετα, να σημειωθεί ότι στην επιλογή των χαρτών συνεκτιμήθηκε αναπόφευκτα η σπανιότητά τους και οπωσδήποτε, σε κάποιο βαθμό, η αγοραστική αξία τους, αν και το τελευταίο αυτό κριτήριο δεν συνδυάζεται πάντοτε κατ' ανάγκη με τα υπόλοιπα. Να επισημάνουμε ακόμη ότι, παράλληλα με τα ως άνω βασικά κριτήρια επιλογής, έγινε προσπάθεια ώστε οι χάρτες να αντικατοπτρίζουν ένα κατά το δυνατόν ευρύτερο φάσμα της χαρτογραφικής παραγωγής:

Πρώτον από τη σκοπιά της εκάστοτε χρονικής περιόδου και της αντίστοιχης εθνικής χαρτογραφικής σχολής που ανήκουν. Δεύτερον από πλευράς τυπογραφικής μεθόδου, ξυλογραφία ή εγχάρακτη χαλκογραφία, δεδομένου ότι η λιθογραφία υπερβαίνει τα χρονικά όρια του λευκώματος. Και τρίτον, από την άποψη της κατηγορίας κάθε χάρτη ανάλογα με το αντικείμενό του (σύγχρονος, ιστορικός, ναυτικός, θρησκευτικός, πολεμικός κ.λπ.)...»

(από τον πρόλογο του βιβλίου)

      

ΒΕΝΕΤΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ, ΤΕΛΗ 17ΟΥ - ΑΡΧΕΣ 18ΟΥ ΑΙΩΝΑ

Βενετικοί χάρτες της Πελοποννήσου, τέλη του 17ου – αρχές του 18ου αιώνα. Από τη Συλλογή του Πολεμικού Αρχείου της Αυστρίας

Κείμενα: συλλογικό
Επιστημονική επιμέλεια: Όλγα Κατσιαρδή-Hering
Επιμέλεια έκδοσης: Κωστούλα Σκλαβενίτη
Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2018
Σελίδες: 544, με 75 έγχρωμες εικόνες
Διαστάσεις: 21 x 26 εκ.
ISBN 978-960-250-705-6
Η έκδοση περιλαμβάνει ψηφιακό δίσκο με τους βενετικούς χάρτες της Πελοποννήσου
Τιμή:45,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 33,75 €

Το 1986 η επιστημονική επιμελήτρια του τόμου Όλγα Κατσιαρδή-Hering εντόπισε στη Χαρτογραφική Συλλογή του Πολεμικού Αρχείου της Βιέννης στα Κρατικά Αρχεία της Αυστρίας σειρά ανέκδοτων, χειρόγραφων, πρωτότυπων, έγχρωμων χαρτών που χρονολογούνται από την εποχή της Β΄ Βενετοκρατίας στην Πελοπόννησο (1685–1715). Οι χάρτες είχαν σχεδιαστεί από ειδικούς μηχανικούς της Γαληνοτάτης με σκοπό την καταγραφή, υπό μορφή καταστίχων-κτηματογραφήσεων, των πελοποννησιακών περιοχών που από το 1685 είχαν περιέλθει στην κυριαρχία της. Εντάσσονταν στο μεγάλο πρόγραμμα της Βενετίας να καταγράψει τη γη και να αποτυπώσει αναλυτικά τις πλουτοπαραγωγικές περιοχές με σκοπό την απεικόνιση των γαιοκτησιών, τη φορολόγησή τους, την αποφορά εσόδων κτλ. Οι μεγάλων διαστάσεων, αναλυτικοί χάρτες των διαμερισμάτων (territorii) στα οποία η Βενετία διαίρεσε την Πελοπόννησο συνόδευαν τα επιμέρους κτηματογραφικά κατάστιχα, μερικά από τα οποία σώζονται, και κάποια έχουν ήδη τύχει αναλυτικής επεξεργασίας. Μετά την κατάλυση της Βενετικής Δημοκρατίας από τον Ναπολέοντα και τη μετέπειτα ένταξή της στην Αψβουργική Μοναρχία, οι χάρτες αυτοί μεταφέρθηκαν στη Γεωγραφική Πολεμική Υπηρεσία της Βιέννης και παρέμειναν έκτοτε στα Κρατικά Aρχεία της Αυστρίας. Πρόκειται για δώδεκα χάρτες μεγάλων διαστάσεων (συνολικά 53 φύλλα) που καταγράφουν γεωφυσικές λεπτομέρειες, πληθώρα τοπωνυμίων, καλλιεργημένες και ερημωμένες εκτάσεις, χωριά (κατοικημένα και μη), ζευγολατειά κτλ. Αποτελούν πολύτιμο υλικό για τον ιστορικό, τον γεωγράφο, τον μελετητή του περιβάλλοντος, τον οικονομικό ιστορικό.

Στον τόμο συνεργάστηκαν οι ιστορικοί, αρχαιολόγοι και ειδικοί της χαρτογραφίας John Bennet, Siriol Davies, Χάρις Καλλιγά, Όλγα Κατσιαρδή-Hering, Ευτυχία Δ. Λιάτα, Ευάγγελος Λιβιεράτος, Αλέξης Μάλλιαρη, Μαρία Μάμαλη, Δημήτρης Μπελέζος, Κωνσταντίνος Ντόκος, Αγγελική Πανοπούλου, Αναστασία Παπαδία-Λάλα, Γιώργος Τόλιας και Αγαμέμνων Τσελίκας. Οι εμπεριστατωμένες μελέτες τους παρουσιάζουν και αναλύουν επιστημονικά τους χάρτες αυτούς και προσφέρουν το υλικό προς περαιτέρω ανάγνωση και μελέτη. Στον τόμο δημοσιεύονται όλοι οι χάρτες, συγκεντρωτικά αλλά και αναλυτικά ανά φύλλο, με την αρίθμηση η οποία έχει προστεθεί από τους μελετητές για να διευκολύνουν τη χρήση των εκτενών καταλόγων τοπωνυμίων. Την έκδοση επιμελήθηκε η Κωστούλα Σκλαβενίτη, η οποία συνέταξε και τα αναλυτικά ευρετήρια, προσώπων και τοπωνυμίων (βενετικά και ελληνικά). Τέλος, ο τόμος συνοδεύεται από ψηφιακό δίσκο με όλο το χαρτογραφικό υλικό. Θέλουμε να ελπίζουμε ότι με το έργο αυτό η επιστημονική κοινότητα, και όχι μόνο, θα έχει ένα πολύτιμο υλικό και εργαλείο για περαιτέρω έρευνες.

(πηγή: ΜΙΕΤ)

ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ. ΟΙ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΕΣ ΚΑΙ Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ. ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΣ ΣΕ 100 ΣΠΑΝΙΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥΣ ΧΑΡΤΕΣ

Μέγας Αλέξανδρος. Οι Εκστρατείες και η Αυτοκρατορία του. Καταγραφές σε 100 σπάνιους ιστορικούς χάρτες
Παναγιώτης Ν. Σουκάκος

Επιστημονική επιμέλεια: Ηλίας Κουλακιώτης
Επιστημονική σύμβουλος έκδοσης: Νατάσα Καστρίτη
Κείμενα: συλλογικό
Αθήνα, Εκδόσεις Μένανδρος 2017
Δίγλωσση έκδοση (ελληνικά / αγγλικά)
Σελίδες: 409, με έγχρωμες και α/μ εικόνες και χάρτες
Διαστάσεις: 30 x 24 εκ.
ISBN 978-618-5033-72-9
Τιμή: 90,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 72,00 €



«...Από τους 100 χάρτες που συνολικά περιέχονται στην έκδοση, η μεγάλη πλειοψηφία (62) αναφέρεται στις εκστρατείες, τις πορείες, τις μάχες και το γιγάντωμα της αυτοκρατορίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου καθώς επίσης στο έργο των διαδόχων και των επιγόνων του. Σε ικανό αριθμό χαρτιών (χάρτες 23, 80, 82, 86) απεικονίζονται τα κρατίδια στα οποία διαμελίστηκε η αυτοκρατορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου μετά τον θάνατό του και αναδιανεμήθηκε στους επιγόνους. Για την αρχαία Μακεδονία και ιδιαίτερα για την ονομαζόμενη ειδικά "Μακεδονία του Αλεξάνδρου" γίνεται ειδική χαρτογραφική μνεία περίπου στο ένα τρίτο του συνόλου των χαρτών, που παρατίθενται στην έκδοση. Η συντριπτικά μεγαλύτερη πλειοψηφία των χαρτών είναι επιχρωματισμένοι (78), ενώ πολύ λιγότεροι (14) παρουσιάζονται με την αρχική τους χρωματική αποτύπωση, μαυρόασπροι...».
 

Παναγιώτης  Ν. Σουκάκος

(από το βιβλίο)

  

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ. ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ, 15ος - 18ος ΑΙΩΝΑΣ

Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
παρουσιάζει την έκθεση

Μακεδονία. Χαρτογραφία και Ιστορία, 15ος - 18ος αιώνας

στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ, στη Βίλα Καπαντζή
11 Απριλίου – 13 Ιουλίου 2014

Εγκαίνια έκθεσης: Παρασκευή 11 Απριλίου 2014, ώρα 20:00
(Βίλα Καπαντζή, Βασιλίσσης Όλγας 108)

Κλαύδιος Πτολεμαίος και Ζεμπάστιαν Μύνστερ.
Δέκατος πίνακας της Ευρώπης, Βασιλεία 1552. Συλλογή ΜΙΕΤ 

Έκθεση παλαιών χαρτών της Μακεδονίας με τίτλο Μακεδονία. Χαρτογραφία και Ιστορία, 15ος – 18ος αιώνας εγκαινιάζεται την Παρασκευή 11 Απριλίου 2014 στις 20:00 στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ (Βίλα Καπαντζή - Βασ. Όλγας 108). Πρόκειται για την πέμπτη έκθεση παλαιών χαρτών της σειράς Χαρτογραφία και Ιστορία που βασίζεται στη συλλογή του Αρχείου Χαρτογραφίας του Ελληνικού Χώρου του ΜΙΕΤ και πρωτοπαρουσιάστηκε στο Μέγαρο Εϋνάρδου στην Αθήνα τον Μάιο του 2013.

Η έκθεση, με γενική επιμέλεια του Βίκτωρος Θ. Μελά και επιστημονική επιμέλεια της Λεονόρας Ναβάρι, οργανώνεται σε στενή συνεργασία με την Αγιορειτική Χαρτοθήκη, τη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, το Sylvia Ioannou Foundation, τους κυρίους Αλέξανδρο Γαρύφαλλο, Σάββα Δεμερτζή, Βασίλη Καφταντζή, Κώστα Σταμάτη και την κυρία Μαργαρίτα Σαμούρκα.

Η έκθεση θα διαρκέσει έως την Παρασκευή 13 Ιουλίου 2014 και θα λειτουργεί ως εξής:
μέχρι την Παρασκευή 20 Ιουνίου, χειμερινό ωράριο: Τρίτη 9:00-16:00, Τετάρτη & Πέμπτη 14:00-21:00, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή 10:00-18:00 (Δευτέρα κλειστά) και
από τη Δευτέρα 23 Ιουνίου και εξής, θερινό ωράριο: Δευτέρα & Τρίτη 14:00-21:00, Τετάρτη, Πέμπτη & Παρασκευή 9:00-16:00.

Τις ημέρες του Πάσχα το ωράριο της έκθεσης διαμορφώνεται ως εξής:
Μ. Δευτέρα (κλειστά)
Μ. Τρίτη: 09:00-16:00
Μ. Τετάρτη: 14:00-21:00
Μ. Πέμπτη, Μ. Παρασκευή, Μ. Σάββατο, Κυριακή του Πάσχα και Δευτέρα της Διακαινησίμου: κλειστά.

 Γιάκομπ φον Ζάντραρτ, Άποψη της Θεσσαλονίκης, Νυρεμβέργη 1687. 

Συλλογή Κώστα Σταμάτη

ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ

Το Αρχείο Χαρτογραφίας του Ελληνικού Χώρου του ΜΙΕΤ ιδρύθηκε το 2002 με τη δωρεά της αξιόλογης συλλογής παλαιών χαρτών του ζεύγους Βίκτωρος και Νιόβης Μελά. Από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα, το Αρχείο έχει οργανώσει 9 εκθέσεις με παλαιούς χάρτες, που προκάλεσαν το μεγάλο ενδιαφέρον του κοινού και τις οποίες επισκέφθηκαν, με ειδικές ξεναγήσεις, σπουδαστές των Ανώτατων Σχολών και μαθητές. Κατά το διάστημα αυτό έγιναν και άλλες εκδηλώσεις σχετικές με τη χαρτογραφία.

Φίλιππος Κλουβέριος, Μακεδονία, μετά το 1660.
Συλλογή Σάββα Δεμερτζή

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

Με την έκθεση παλαιών χαρτών της Μακεδονίας, το ΜΙΕΤ επιδιώκει –όπως και στις προηγούμενες εκθέσεις του της Κρήτης, της Πελοποννήσου, του Ιονίου πελάγους και του Αιγαίου– να αναδείξει τους χάρτες της εποχής εκείνης ως σημαντικά τεκμήρια για την ιστορία της περιοχής, που συμπληρώνουν τις άλλες ιστορικές πηγές που διαθέτουμε, αλλά ακόμα και ως τεκμήρια των συνειδήσεων της κοινωνίας στην οποία ανήκαν οι χαρτογράφοι που τους εκπόνησαν.

Ωστόσο, το σκεπτικό της συγκεκριμένης έκθεσης διαφέρει κάπως από τις προηγούμενες, λόγω των ιστορικών, πολιτικών και πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων της Μακεδονίας σε σχέση κυρίως με τη νότια και νησιωτική Ελλάδα (Πελοπόννησος, Κρήτη, Ιόνιo, Αιγαίο), όπου η Βενετοκρατία αλλά και η γενικότερη παρουσία Δυτικών εμπόρων, ναυτικών και περιηγητών άφησαν ανεξίτηλα σημάδια, που καταγράφονται και στους χάρτες. Έτσι, παρά την εκτεταμένη ακτογραμμή της, η θάλασσα και οι θαλάσσιοι δρόμοι στην περιοχή δεν προσήλκυσαν ιδιαίτερα το ενδιαφέρον των χαρτογράφων, τουλάχιστον κατά τους πρώτους αιώνες. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι το ενδιαφέρον της Δύσης για την ελληνική αρχαιότητα, που έδωσε την πλούσια παραγωγή ιστορικών ή αρχαιογνωστικών χαρτών του ελληνικού χώρου, άργησε να εκδηλωθεί για τη Μακεδονία. Τέλος, άλλη μια ιδιομορφία της Μακεδονίας είναι τα ασαφή και μεταβαλλόμενα όριά της ανά τους αιώνες, στοιχείο που αποτυπώνεται καθαρά στα εκθέματα της έκθεσης.

Τον κατάλογο της έκθεσης, όπου παρουσιάζονται και σχολιάζονται όλα τα εκθέματα, συμπληρώνουν τα εισαγωγικά κείμενα για την ιστορία και τη χαρτογραφία της Μακεδονίας, τα οποία υπογράφουν ο Α. Γαρύφαλλος, ο Β. Κ. Γούναρης, Σ. Δεμερτζής, η Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου, ο Φ. Π. Κοτζαγεώργης και ο Β. Θ. Μελάς.


INFO – έκθεσης «Μακεδονία. Χαρτογραφία και Ιστορία 15ος – 18ος αιώνας»

ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ
Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης
Βίλα Καπαντζή – Λεωφ. Βασ. Όλγας 108
Ταχ. Διευθ.: Τ.Θ. 50742, 54014 Θεσσαλονίκης 22

Η έκθεση θα εγκαινιασθεί την Παρασκευή 11 Απριλίου 2014, στις 20:00


Διάρκεια
Σάββατο 12 Απριλίου έως και Παρασκευή 13 Ιουλίου 2014

Τις ημέρες του Πάσχα το ωράριο της έκθεσης διαμορφώνεται ως εξής:
Μ. Δευτέρα (κλειστά)
Μ. Τρίτη: 09:00-16:00
Μ. Τετάρτη: 14:00-21:00
Μ. Πέμπτη, Μ. Παρασκευή, Μ. Σάββατο, Κυριακή του Πάσχα και Δευτέρα της Διακαινησίμου: κλειστά.

Ωράριο λειτουργίας

Μέχρι την Παρασκευή 20 Ιουνίου, χειμερινό ωράριο: Τρίτη 9:00-16:00, Τετάρτη & Πέμπτη 14:00-21:00, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή 10:00-18:00 (Δευτέρα κλειστά) και 
από τη Δευτέρα 23 Ιουνίου και εξής, θερινό ωράριο: Δευτέρα & Τρίτη 14:00-21:00, Τετάρτη, Πέμπτη & Παρασκευή 9:00-16:00.

Η είσοδος είναι ελεύθερη στο κοινό

Πληροφορίες
τηλ. 2310 295 170-1 καθημερινές 9.00 – 14.30
και 2310 295 149 τις ώρες λειτουργίας της έκθεσης

ΟΑΣΘ
αν κινείστε προς το κέντρο: 3, 5, 6, 8, 33, 39 (στάση Ανάληψη)
αν κινείστε προς τα νοτιοανατολικά: 5, 6, 8, 33 (στάση Πέτρου Συνδίκα)

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ. ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ 15ος - 18ος ΑΙΩΝΑΣ

Μακεδονία. Χαρτογραφία και ιστορία 15^ος -18^ος αιώνας

Κείμενα: Αλέξανδρος Γαρύφαλλος, Βασίλης Κ. Γούναρης, Σάββας Δεμερτζής, Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου, Φ. Π. Κοτζαγεώργης, Βίκτωρ Θ. Μελάς

Επιστημονική επιμέλεια, εισαγωγή, σχόλια καταλόγου: Λεονόρα Ναβάρι
Αθήνα, Αρχείο Χαρτογραφίας του Ελληνικού Χώρου-Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2013

269 σελ. με 204 έγχρωμες και α/μ εικόνες και χάρτες

ISBN χαρτόδετου τόμου   978-960-250-576-2

ISBN πανόδετου τόμου   978-960-250-577-9

Τιμή χαρτόδετου τόμου 40,00 € /στο βιβλιοπωλείο μας 36,00 €

Τιμή πανόδετου τόμου 50,00 € /στο βιβλιοπωλείο μας 45,00 €

Η έκδοση αυτή πραγματοποιήθηκε με την ευκαιρία της ομώνυμης έκθεσης παλαιών χαρτών της Μακεδονίας, που διοργάνωσε το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης στον εκθεσιακό χώρο του Μεγάρου Εϋνάρδου (28 Μαΐου 2013 έως 12 Ιανουαρίου 2014). Το Αρχείο Χαρτογραφίας του Ελληνικού Χώρου του ΜΙΕΤ ιδρύθηκε το 2002 με τη δωρεά της αξιόλογης συλλογής παλαιών χαρτών του ζεύγους Βίκτωρος και Νιόβης Μελά. Η έκδοση παρουσιάζει σε χρονολογική σειρά περίπου ενενήντα χάρτες της Μακεδονίας, που φιλοτεχνήθηκαν μεταξύ 15ου και 18ου αιώνα.Πρόκειται για μια αρκούντως περιεκτική επισκόπηση μιας περιοχής η οποία δεν έτυχε μεγάλης προσοχής από τους χαρτογράφους δια μέσου των αιώνων, ιδιαίτερα ως ξεχωριστή οντότητα και όχι ως τμήμα της ηπειρωτικής Ελλάδας.

Αβραάμ Ορτέλιος. Χάρτης με τις εκστρατείες του Μαγάλου Αλεξάνδρου (1595) 

Zach.³ 2510. Συλλογή ΜΙΕΤ

Η Μακεδονία χαρακτηρίζεται από σημαντικές γεωγραφικές και ιστορικές ιδιαιτερότητες, σε σύγκριση με τις περιοχές της νότιας και της νησιωτικής Ελλάδας, όπου η Βενετοκρατία αλλά και η γενικότερη παρουσία Δυτικών εμπόρων, ναυτικών και περιηγητών άφησαν ανεξίτηλα σημάδια, που καταγράφονται και στους χάρτες. Αντίθετα, στη Μακεδονία η θάλασσα –στοιχείο που ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους χαρτογράφους- παίζει άλλο ρόλο απ’ ότι στην Κρήτη, την Πελοπόννησο και τα νησιά.

Σελίδα από το Liber insularum Archipelagi του Κριστόφορο Μπουοντελμόντι (1420) 

με την περιγραφή του Αγίου Όρους

Επιπλέον, καθώς περνούν οι αιώνες, αλλάζουν συχνά τα όρια που προσδιορίζουν για τους γεωγράφους και τους χαρτογράφους, το χώρο που αποκαλείται Μακεδονία, σε σύγκριση με τα σταθερά όρια της Πελοποννήσου, της Κρήτης ή των Κυκλάδων. Ακόμη και το ενδιαφέρον του Δυτικού κόσμου για την ελληνική αρχαιότητα εκδηλώνεται πολύ αργότερα σε σχέση με τη νότια και νησιωτική Ελλάδα. Όλοι αυτοί οι παράγοντες επηρέασαν και εν μέρει διαφοροποίησαν την ιστορική, γεωγραφική και χαρτογραφική προσέγγιση της Μακεδονίας.

Pieter Schenk και Gerard Valk

MACEDONIA / EPIRUS / et / ACHAIA // Veneunt [?] Amst. Penes P. SCHENK et G. VALK c. privil., στο Atlas contractus sive Mapparum geographicarum Sansoniarum, auctarum et correctarum Nova Congeries...,  Άμστερνταμ περ. 1700. Επιχρωματισμένη χαλκογραφία, 35,3 x 42,5 εκ. Zach.³ 3278.  Συλλογή Σάββα Δεμερτζή

Οι χάρτες της Μακεδονίας έγιναν κυρίως από ανθρώπους που δεν είχαν ταξιδέψει στην περιοχή και γνώριζαν τη γεωγραφία της από δεύτερο χέρι. Ως εκ τούτου, η ακρίβεια των θέσεων που απεικονίζονται σε αυτούς τους χάρτες ποικίλλει εξαιρετικά. Οι χάρτες δεν αναπαριστούν απλώς τη Μακεδονία, αλλά αντανακλούν και την εξέλιξη της χαρτογραφίας από τον 15ο ως τον 18ο αιώνα.

John Reynolds 

THRACIA ET MACEDONIA / GUIL. CHILCOT A. M. / Sacerdos Exoniens ut suum / in Literas amorem testaretur / D. D. L. M. // P. 28, στο Pomponii Melae De situ orbis, libri III..., εκδ. Ph. Bishop, επιμ. John Reynolds, Έξετερ 1711. Επιχρωματισμένη χαλκογραφία, 18,5 x 24,4 εκ. Zach.³ 2905. Συλλογή Αλέξανδρου Γαρύφαλλου

Εκτός από την παρουσίαση και τον σχολιασμό των χαρτών, η έκδοση περιλαμβάνει κείμενα για την ιστορία, την τοπογραφία και τη χαρτογραφία της περιοχής. Ο Φ. Π. Κοτζαγεώργης γράφει για τη Μακεδονία κατά τους πρώτους οθωμανικούς αιώνες και ο Βασίλης Κ. Γούναρης για τη Μακεδονία της πρώιμης Τουρκοκρατίας. Οι Σάββας Δεμερτζής και Αλέξανδρος Γαρύφαλλος γράφουν για τη Μακεδονία στην παλαιοχαρτογραφία από τη σκοπιά των συλλεκτών και η Ελισάβετ Α. Ζαχαριάδου για την Εγνατία Οδό, το Στρυμονικό Δέλτα και τις Σέρρες (1350-1650). Ο Βίκτωρ Μελάς, τέλος, παρουσιάζει το έργο του μεγάλου γεωγράφου Μελέτιου «Γεωγραφία παλαιά και νέα».

ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ

ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ
ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ / 15ΟΣ ─ 17ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ

Επιστημονική επιμέλεια: Γιώργος Τόλιας
Κείμενα: Δημήτρης Δημητρόπουλος,
Στέφανος Κακλαμάνης, Βίκτωρ Θ. Μελάς,
Νίκος Μπελαβίλας, Αναστασία Στουραΐτη,
Γιώργος Τόλιας
Αθήνα, Αρχείο Χαρτογραφίας του Ελληνικού Χώρου / Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2010
271 σελ. με 115 έγχρωμες και 87 α/μ εικόνες
Τιμή πανόδετου 55.52 €, τιμή χαρτόδετου 45.43 €
Έκπτωση 10%, τελική τιμή πανόδετου 49.96 €
Τελική τιμή χαρτόδετου 40.88 €



Η έκδοση αυτή πραγματοποιήθηκε με την ευκαιρία της ομώνυμης έκθεσης παλαιών χαρτών του Αιγαίου Πελάγους, που διοργάνωσε το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης στον εκθεσιακό χώρο του Μεγάρου Εϋνάρδου (11 Νοεμβρίου 2010 έως 29 Μαΐου 2011). Το Αρχείο Χαρτογραφίας του Ελληνικού Χώρου ιδρύθηκε το 2002 με τη δωρεά του Βίκτωρος και της Νιόβης Μελά.

Η έκθεση παρουσιάζει τις εικόνες του Αιγαίου, όσες αποτυπώθηκαν σε χάρτες και γεωγραφικά έργα κατά τους πρώιμους νεότερους χρόνους.

Hendrik Donker, Άμστερνταμ 1659.
Επιχρωματισμένη χαλκογραφία, 39,7 x 51 εκ.

Πρόκειται για μια καθοριστική περίοδο, καθώς από τον ύστερο Μεσαίωνα, στο πλαίσιο της λατινικής κυριαρχίας σε ακτές και νησιά του Αιγαίου, οικοδομείται και σταδιακά παγιώνεται η γεωγραφική έννοια και η χαρτογραφική εικόνα του «Αρχιπελάγους», της λειτουργικής ενότητας των ακτών και των νησιών του Αιγαίου, μιας ενότητας με οικονομικό, γεωγραφικό και εξουσιαστικό χαρακτήρα. Με τη σειρά της, η οθωμανική κατάκτηση επικάθεται στο «Αρχιπέλαγος» των Λατίνων και ολοκληρώνει την πολιτική του ενοποίηση, μετατρέποντάς το σε «οθωμανική λίμνη».

Sebastian Munster, Βασιλεία 1558.
Επιχρωματισμένη ξυλογραφία, 25,5 x 34,6 εκ.

Η χρονική περίοδος που καλύπτεται από την έκθεση αρχίζει με την εμφάνιση του Αιγαίου ως ειδικού θέματος στη δυτική χαρτογραφία κατά τον ύστερο Μεσαίωνα και σταματά με την πλήρη ένταξή του στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Σκοπός της έκθεσης είναι να παρουσιάσει τη σχετική με το Αιγαίο χαρτογραφική παραγωγή και να την εντάξει στο ιστορικό της πλαίσιο. Να αναδείξει δηλαδή τους λόγους για τους οποίους σχεδιάστηκαν και κυκλοφόρησαν οι χάρτες του Αιγαίου και να φωτίσει τις ποικίλες ανάγκες ─πρακτικές, γνωστικές ή ενημερωτικές─ που καλύπτουν οι χάρτες. Κυρίως όμως να ερμηνεύσει τη συγκρότηση και τη λειτουργία της εικόνας του Αιγαίου που πρότειναν οι χαρτογράφοι, και η οποία τελικά εντυπώθηκε στις συνειδήσεις του κοινού. Την εικόνα αυτή την υφαίνουν ποικίλες προσεγγίσεις: οι εμπειρικές χαρτογραφήσεις των εμπορευόμενων ναυτικών, οι λόγιες εξακριβώσεις των κοσμογράφων, οι χαρτογραφικές πρακτικές των μηχανισμών της αποικιακής εξάπλωσης. Οι προσεγγίσεις αυτές λειτουργούν ταυτόχρονα και συμπληρώνουν η μία την άλλη. Μέσα από αυτές αναδύονται τα επάλληλα δίκτυα που ορίζουν την ενότητα του χώρου, καθώς και η σύνθετη αλληλεπίδραση της οικονομίας, της πολιτικής και της ιστορίας στη διαμόρφωση της γεωγραφικής οπτικής.

Giovanni Francesco Camocio, Citta di Scio, Βενετία 1574.
Επιχρωματισμένη χαλκογραφία, 16,4 x 21,4 εκ.

Όπως σημειώνει στον πρόλογό του ο Βίκτωρ Θ. Μελάς, «από τότε που κατοικήθηκαν τα νησιά του και τα παράλιά του το Αιγαίο ήταν θάλασσα που δεν αποτελούσε εμπόδιο αλλά γέφυρα επικοινωνίας για όσους είχαν εγκατασταθεί στις ακτές του. Και όχι μόνο, όταν υπάρχουν πλέον αποδείξεις ότι από νωρίς το Αιγαίο διαδραμάτιζε το ρόλο του κέντρου μεταξύ τριών ηπείρων». Στο εισαγωγικό σημείωμά του, ο Γιώργος Τόλιας επισκοπεί τη διαδοχή των θαλασσινών κοινοπολιτειών του Αιγαίου μέσα στον ιστορικό χρόνο.

Κλαύδιος Πτολεμαίος / Sebastian Munster, Βασιλεία 1552.
Επιχρωματισμένη ξυλογραφία, 25,4 x 32,8 εκ.

Ο Νίκος Μπελαβίλας αναλύει το σύνθετο ζήτημα των εγκαταστάσεων στον χώρο του Αιγαίου από τον ύστερο Μεσαίωνα και μετά, ερμηνεύοντας την ανάπτυξη του οικιστικού δικτύου του Αιγαίου σε συνάρτηση με τα ποικίλα δίκτυα επικοινωνιών, ενώ ο Δημήτρης Δημητρόπουλος φωτίζει τις ιδιότυπες οικονομικές, κοινωνικές και εξουσιαστικές σχέσεις που αναπτύχθηκαν στα νησιά και τις ακτές του Αιγαίου κατά την περίοδο μετάβασης από τη λατινική στην οθωμανική κυριαρχία. Η Αναστασία Στουραΐτη αναλύει τις χρήσεις και τις λειτουργίες της έντυπης βενετικής χαρτογραφίας του Αιγαίου στο πλαίσιο των εξουσιαστικών μηχανισμών της μητρόπολης. Τέλος, ο Στέφανος Κακλαμάνης προχωρά στην αναλυτική τεκμηρίωση της χαρτογραφικής αφήγησης της ναυμαχίας της Παροναξίας (1651), όπως αυτή αποτυπώθηκε στους χάρτες των βενετών αξιωματικών που συμμετείχαν σε αυτήν.

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ, ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1821-1919

Εκδήλωση για την παρουσίαση του βιβλίου του Ευάγγελου Λιβιεράτου, Χαρτογραφικές Περιπέτειες της Ελλάδας, 1821-1919, θα πραγματοποιηθεί στο βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης στη Θεσσαλονίκη (Τσιμισκή 11) την Τρίτη 16 Φεβρουαρίου, ώρα 8.00 μ.μ.

Θα μιλήσουν ο ομότιμος καθηγητής της Νεότερης Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Γιάννης Χασιώτης, ο καθηγητής της Διπλωματικής Ιστορίας του Τμήματος Νομικής του ΑΠΘ Γιάννης Στεφανίδης και ο Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Γιώργος Τόλιας, ιστορικός της χαρτογραφίας, με παρέμβαση του συγγραφέα.

Το βιβλίο εκδόθηκε πρόσφατα από το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ) του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, είναι μεγάλου σχήματος με 289 σελίδες, με πλήθος εικόνων και χαρτών κυρίως από το φωτογραφικό και χαρτογραφικό αρχείο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, κατά το μεγαλύτερο μέρος ανέκδοτων μέχρι σήμερα.

Ο συγγραφέας σημειώνει σχετικά με το βιβλίο του ότι προσπαθεί να εξηγήσει το ιστορικό παράδοξο της αδυναμίας του νεοελληνικού κράτους να αναπτύξει μια πολιτική συγκρότησης ενός δημόσιου, βιώσιμου, εγγυημένου, διαφανούς και πάντα ενημερωμένου συστήματος χαρτογράφησης. Μια πολιτική που θα στόχευε στη γνώση του γεωχώρου της επικράτειας και στη γεωεποπτική αυτάρκεια του κρατικού μηχανισμού.

Και συνεχίζει: «Αντίθετα, το πρόβλημα της ανυπαρξίας πολιτικής χαρτογραφήσεων για την καταγραφή και τεκμηρίωση του γεωχώρου, μέσω της αποτύπωσης και της απεικόνισής του, εξακολουθεί να καταταλαιπωρεί μέχρι σήμερα το κράτος και την κοινωνία χωρίς να γίνεται ακόμη κατανοητό στις ουσιαστικές πολύπτυχες διαστάσεις του από τους κυβερνώντες και το πολιτικό σύστημα, αλλά ίσως ευρύτερα.

[...] Η αφήγηση εμπλέκει, ανάμεσα σε πολλά άλλα, τους επαναστατημένους Έλληνες του ’21 και τις ηγεσίες τους, τη διαπάλη για τη διανομή των εθνικών γαιών, τα βαθιά εμπεδωμένα οθωμανικά ήθη περί τις γαίες, τους Γάλλους χαρτογράφους, τον Καποδίστρια, τις αντιδικίες των Βαυαρών για την πολιτική της γης, τον Κωλέττη, τους ανερχόμενους στρατιωτικούς μηχανισμούς, τον Κουμουνδούρο, τους ανταγωνισμούς της πολιτικής και στρατιωτικής τεχνικής εκπαίδευσης, τους γερμανούς χαρτογράφους, τη χαρτογραφία του ελληνικού ζωτικού χώρου, των Παπαρρηγόπουλο, τον Τρικούπη, την κυρίαρχη επιρροή των αυστριακών χαρτογράφων, κυρίως μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας, τη χαρτογραφική πτυχή της Εθνικής Εταιρείας, τη μορφή ενός σημαντικού αξιωματικού του Κωνσταντίνου Νίδερ (σε ανέκδοτη χειρόγραφη έκθεση του οποίου οφείλεται η ιδέα της συγγραφής του βιβλίου), τον οραματικό, για μια πολιτική χαρτογράφηση της χώρας, Κωνσταντίνο Καρούσο, το χαρτογραφικό φιάσκο του 1897, τη μετέπειτα αναδιοργάνωση και την τελική απόλυτη στρατιωτική επικυριαρχία στα χαρτογραφικά μετά το 1909 και μέχρι τους βαλκανικούς αγώνες και τη χαρτογραφική χειραφέτηση του ελληνικού στρατού στα τέλη της β΄ δεκαετίας του 20ού αιώνα».

Στο βιβλίο πραγματεύονται απαντήσεις σχετικά με τη σχέση που μπορεί να έχει η περιπετειώδης και τελικά άγονη διαχρονική ιστορία της χωρικής απεικόνισης του νεοελληνικού κράτους, ή με άλλα λόγια της κρατικής χαρτογραφίας, με επίκαιρα σοβαρά ζητήματα της ελληνικής δημόσιας ζωής (προστασία δασικού πλούτου, εθνικό κτηματολόγιο, μοναστηριακές κτηματικές υποθέσεις κ.ά.), αλλά και αναφορικά με το χρόνιο πρόβλημα της απεικονιστικής τεκμηρίωσης του χώρου της ελληνικής επικράτειας ―χαρτογραφίας― από το νεοελληνικό κράτος, που δεσμεύουν αρνητικά τη χώρα, με τον έναν ή άλλο τρόπο.

Ο συγγραφέας σχολιάζει για το βιβλίο του: «Η αφήγηση αναδεικνύει τις περιπέτειες του μάλλον άγνωστου μέχρι σήμερα και υποβαθμισμένου από την κλασική ιστοριογραφία χαρτογραφικού προβλήματος της χώρας, ως θεμελιακό στοιχείο της διαχρονικής αδυναμίας του κράτους και των θεσμών του να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των σχέσεών του με τους πολίτες στα θέματα της γης και του περιβάλλοντός της. Αναδεικνύεται η διαπίστωση ότι η έλλειψη μιας χαρτογραφικά τεκμηριωμένης και δημόσια εγγυημένης γνώσης του γεωχώρου της ελεύθερης ελληνικής επικράτειας (από τα μικρά της όρια του 1830 μέχρι τα μεγαλύτερα του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα και τα ακόμη μεγαλύτερα των αρχών του 20ού), ως προαπαιτούμενη κρατική υποδομή για μια μεγάλη και σοβαρή πολιτική γης, όπως συνέβη πολύ νωρίτερα παντού στην Ευρώπη, ήταν πάντα μια μαύρη τρύπα για τη χώρα, που απέτρεπε την ομαλή εξέλιξη στην ανάπτυξή της.

Προκύπτει ότι εάν η χώρα είχε αποκτήσει έγκαιρα μια τέτοια πολιτική χαρτογράφησης, δηλαδή μια πολιτική συστηματικής αποτύπωσης και απεικόνισης του γεωχώρου, η ευρύτερη κουλτούρα της εθνικής χαρτογράφησης θα λειτουργούσε ως σημαντικό εργαλείο όχι μόνο στον σχεδιασμό, τον προγραμματισμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των λειτουργιών και της αποδοτικότητας του κράτους, σε σχέση με τα τόσο σοβαρά ζητήματα των γαιών, αλλά και ως μια ευρύτερη παρέμβαση, ανάμεσα σε άλλα, και στην πολλαπλά ευεργετική γεωγραφική διαπαιδαγώγηση των νεοελλήνων».

Ο Ευάγγελος Λιβιεράτος είναι από το 1979 καθηγητής της ανωτέρας γεωδαισίας και χαρτογραφίας στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Συνεργάστηκε με ερευνητικά ιδρύματα και πανεπιστήμια στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Σουηδία, τη Γερμανία, την Ολλανδία και την Ιταλία, και είναι σήμερα πρόεδρος της επιτροπής της Διεθνούς Χαρτογραφικής Ένωσης (ICA) για τις ψηφιακές τεχνολογίες στη χαρτογραφική κληρονομιά και εκδότης του διεθνούς διαδικτυακού περιοδικού e-Perimetron για τις επιστήμες και τεχνολογίες τις σχετιζόμενες με την ιστορία της χαρτογραφίας και των χαρτών (www.e-perimetron.org).

Πρόσφατα άλλα βιβλία του: 25 Αιώνες χαρτογραφίας και χαρτών. Μια περιήγηση από τους Ίωνες στον Πτολεμαίο και τον Ρήγα (εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη, 2007), Ένα ταξίδι στην κυριαρχία των χαρτών. Ιστορίες για την απεικόνιση της διεύρυνσης του κόσμου (εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη, 2007), Cyprus on historic maps. Placement, shape and orientation from a digital point of view (ΠΙΤΚ, Λευκωσία, 2008), Άγιον Όρος και Κύπρος στον χάρτη της Ελλάδας του Άνθιμου Γαζή 1800 (Αγιορειτική Βιβλιοθήκη, Α.Ο., 2009).