ΤΟ 1821 ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ. «Η ΕΛΛΑΣ ΑΠΑΙΤΕΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗΝ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗΝ ΤΗΣ»

Το 1821 στη ζωγραφική. «Η Ελλάς απαιτεί την ιστορικήν Πινακοθήκην της»

Κατάλογος έκθεσης
Έργα: συλλογικό
Κείμενα: Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, Μαρία Κατσανάκη
Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, 2021 (Μάρτιος)
Σελίδες: 128, με έγχρωμες εικόνες
Διαστάσεις: 24 x 29 εκ.
ISBN σκληρόδετου: 978-960-7791-64-1
Τιμή: 25,00 € // στο βιβλιοπωλείο μας 22,50 €

 

 

Στις 15 Σεπτεμβρίου του 1844 ο Πρωθυπουργός Ιωάννης Κωλέττης επισκέπτεται τους αδελφούς Γεώργιο και Φίλιππο Μαργαρίτη στο εργαστήριό τους, με σκοπό να τους παραγγείλει ένα αντίγραφο της «μεγαλογραφίας» του Καραϊσκάκη για το γραφείο του. Πίσω από την έκκλησή του προς τους Έλληνες καλλιτέχνες λανθάνει ένα πολιτικό και ιδεολογικό πρόγραμμα, που συνδέεται με τη χρήση και τη λειτουργία της ιστορικής ζωγραφικής αυτά τα κρίσιμα χρόνια: «Η ιστορία ημών θέλει γραφή. Θέλετε την γράψει και την εμψυχώσει διά των εικόνων σας. Οι ήρωές μας αποθνήσκουν και ματαίως τα τέκνα των θέλουν ζητεί επιπνοίας ηρωισμού και φιλοπατρίας εις το ήθος των. Εργασθήτε διότι η Ελλάς απαιτεί την ιστορικήν Πινακοθήκην της».

Στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος η τέχνη καλούνταν να διαδραματίσει έναν πολυσήμαντο ρόλο, πολιτικό, ιδεολογικό, και κυρίως εκπαιδευτικό: να διασώσει τη μνήμη των ηρώων, που με τους αγώνες και τις θυσίες τους χάρισαν στο έθνος την ελευθερία και την ανεξαρτησία μετά από μια μακραίωνη και οδυνηρή δουλεία. Οι ιερές μορφές των αγωνιστών και τα κατορθώματά τους προορίζονταν να γίνουν φάροι και οδηγοί φιλοπατρίας για τις μέλλουσες γενιές των Ελλήνων. Η ιστορική ζωγραφική όφειλε να λειτουργήσει ως ιδανικός χώρος συμφιλίωσης, εξαγνισμού και λήθης, μετά τους ολέθριους για το έθνος εμφύλιους σπαραγμούς, που κινδύνεψε να ματαιώσουν τον ύπατο σκοπό του Αγώνα, την απελευθέρωση του Γένους.

Στην επετειακή έκθεση με την οποία εγκαινιάζεται το νέο σύγχρονο κτίριο της Εθνικής Πινακοθήκης συγκεντρώσαμε τα πιο εμβληματικά έργα με θέματα αντλημένα από τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Όλα προέρχονται από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης, εκτός από τα δύο φιλελληνικά αριστουργήματα Ιταλών ζωγράφων, που παραχωρήθηκαν ευγενώς από το Ίδρυμα Αντώνιος Ε. Κομνηνός.

(πηγή: Εθνική Πινακοθήκη) 

ΠΑΡΑ ΘΙΝ' ΑΛΟΣ. ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

Παρα θιν΄ αλός. Θαλασσινά θέματα στη νεοελληνική ζωγραφική. Από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης και του Ιδρύματος Ε. Κουτλίδη

Κατάλογος έκθεσης
Κείμενα: Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, Λαμπρινή Καρακούρτη-Ορφανοπούλου
Αθήνα, ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β & Μ Θεοχαράκη 2017
Σελίδες: 142
Διαστάσεις: 24 x 29 εκ.
ISBN 978-618-5201-03-6 
Τιμή: 25,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 20,00 €


«…Πώς ήταν δυνατόν να μην εμπνεύσει τους Έλληνες καλλιτέχνες το συναρπαστικό θέμα και θέαμα της θάλασσας; Θάλασσα και θαλασσινά θέματα κυριαρχούν στην τέχνη που αναπτύχθηκε στην Ελλάδα από το 3000 π.Χ., από τις νωπογραφίες της Θήρας και της Μινωικής Κρήτης ως τις αγγειογραφίες με τριήρεις, ιστιοφόρα ή θαλασσινούς θεούς και ήρωες. Η θαλασσογραφία επιβιώνει στη λαϊκή τέχνη στη διάρκεια της μακράς τουρκικής δουλείας για να ξαναγεννηθεί με την αναγέννηση του ελληνικού κράτους μετά τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας. Ο πρωταγωνιστικός ρόλος των Ελλήνων ναυτικών στον Αγώνα, οι τολμηρές επιχειρήσεις στην θάλασσα, οι ναυμαχίες θα προσπορίσουν πλούσια θέματα στην ιστορική ζωγραφική της Σχολής του Μονάχου. Νικηφόρος Λύτρας, Νικόλαος Γύζης, Κωνσταντίνος Βολανάκης ύμνησαν τα πάθη και τα κατορθώματα των Ελλήνων στη θάλασσα.

[…] Την αληθινή αίσθηση της νησιωτικής Ελλάδας, τη δροσιά και το βαθύ μπλε της ελληνικής θάλασσας θα τα ξαναβρούμε στη ζωγραφική του Παναγιώτη Τέτση (1925-2016), μια ζωγραφική που παραμένει πιστή στο βλέμμα και όπου το χρώμα καταφέρνει να μεταφράσει την αίσθηση του ελληνικού υπαίθρου χωρίς να χάνει την έντασή του ελληνικού υπαίθρου χωρίς να χάσει την έντασή του. Η σπαρταριστή θάλασσα του Κώστα Τσόκλη (1930) αποτελεί ένα ρεαλιστικό διάλειμμα στην εννοιολογική έρευνα. Αλλιώς ωραία, αλλιώς μελαγχολικά είναι τα δεμένα τάνκερ του Πάρι Πρέκα (1926-1999), που μας επαναφέρουν στη σύγχρονη ζωή αλλά και στην παντοτινή μοίρα των θνητών και των έργων τους, που παραμένουν αιχμάλωτοι του χρόνου και της φθοράς. Οι υδατογραφίες του, ζωγραφισμένες με σίγουρη και ανάλαφρη τεχνική, προτείνουν λυρικές εικόνες της νησιωτικής Ελλάδας. Ανάμεσα στις πρόσφατες θαλασσινές εικόνες ξεχωρίζω τους μεθυστικούς κήπους του βυθού του Βασίλη Θεοχαράκη (1930), με χρώματα που λάμπουν σαν πολύτιμα πετράδια.

Με παρηγορεί η σκέψη ότι καλλιτέχνες της νεότερης γενιάς, όπως η Μαρία Φιλοπούλου ή η Μαίρη Σχοινά, αγαπούν τα θαλασσινά θέματα και προσπαθούν να τα ερμηνεύσουν ακροβατώντας ανάμεσα σε μια δυνητικά ρεαλιστική εικόνα του υγρού αεικίνητου στοιχείου και στις απαιτήσεις μιας σύγχρονης εικαστικής γλώσσας…».

Μαρίνα Λαμπράκη- Πλάκα

Ομότιμη Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης 

«ΟΜΑΔΑ ΤΕΧΝΗ» 100 ΧΡΟΝΙΑ

«Ομάδα Τέχνη» 100 χρόνια

Κατάλογος έκθεσης
Κείμενα: συλλογικό
Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη / Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου 2017
Σελίδες: 294, με έγχρωμες και α/μ εικόνες
Διαστάσεις: 24,5 x 29 εκ.
ISBN 978-960-7791-62-7
Τιμή: 40,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 36,00 € 



«Συμπληρώνονται εφέτος 100 χρόνια από τη δημιουργία της περιώνυμης "Ομάδας τέχνη", που έχει ταυτιστεί στις συνειδήσεις όσων ασχολούνται με την ιστορία της νεότερης ελληνικής τέχνης με τη γέννηση του μοντερνισμού στη χώρα μας. Ήταν πράγματι τόσο καταλυτικός ο ρόλος που διαδραμάτισε η "Ομάδα τέχνη" στα λίγα χρόνια που έδρασε; Έφερε καινούριο πνεύμα στην κουρασμένη από την πολύχρονη κυριαρχία της Σχολής του Μονάχου καλλιτεχνική ζωή της πρωτεύουσας; Πόσο "πρωτοπόροι" μπορούν να χαρακτηριστούν οι δημιουργοί της; Ποιά είναι η σχέση της με την πολιτική του Βενιζέλου, που αγκάλιασε την πρωτοβουλία των νέων καλλιτεχνών από την πρώτη στιγμή; Είχε αντίκτυπο και συνέχεια η δράση τους ακόμη και μετά τη διάλυση του σχήματος; Σοβαρές μελέτες και μια σημαντική διδακτορική διατριβή, που υποστηρίχτηκε στη Σορβόννη, έχουν ρίξει φως τα τελευταία χρόνια στις συνθήκες δημιουργίας της Ομάδας, στην καλλιτεχνική ταυτότητα των μελών της, στη δράση και στην υποδοχή της από τη σύγχρονη κριτική.

Η επέτειος της εκατονταετηρίδας από τη δημιουργία και την πρώτη έκθεση της Ομάδας προσφέρει την ευκαιρία για μια καινούρια θεώρηση, που ξεκινά από τα ίδια τα έργα. Η επετειακή έκθεση που αφιερώνει η Εθνική Πινακοθήκη σ' αυτή την πολλαπλή επέτειο σκοπεύει να ανασυστήσει, στο μέτρο του δυνατού, τις τρείς εκθέσεις που αποτέλεσαν τις κορυφαίες εκδηλώσεις της Ομάδας: την πρώτη εμφάνισή της τον Δεκέμβριο του 1917 στα γραφεία της εφημερίδας Ελεύθερος Τύπος, τη συμμετοχή της στην ελληνογαλλική έκθεση, που έγινε στις αίθουσες της διαφημιστικής εταιρείας "Ανατολή" στις αρχές του 1919, και κυρίως εκείνη που οργανώθηκε στο Παρίσι στην γκαλερί "La Boetie" τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου...».

Μαρίνα Λαμπράκη Πλάκα

(από το βιβλίο)

 

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΡΑΛΗ. ΤΙΜΗΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗΣ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ

Αφιέρωμα στον Γιάννη Μόραλη. Τιμής και μνήμης χάριν για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του

Κείμενα-επιμέλεια: Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα
Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου 2015
72 σελ. με έγχρωμες και α/μ εικόνες
Δίγλωσση έκδοση: ελληνική και αγγλική
ISBN 978-960-7791-60-3
Τιμή 20,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 16,00 € 



«…Κάθε σύνθεση του Μόραλη μας προτείνει ένα κόσμο κλειστό: τον κόσμο μιας μετόπης ή μιας επιτύμβιας στήλης, όπου το πλαίσιο είναι όριο και όρος, με ρόλο ρυθμιστικό για όλη τη σύνταξη της εικόνας. Κάθετες, οριζόντιες, διαγώνιες και καμπύλες συναρθρώνουν μιαν αρμονία γεμάτη ένταση, κρυμμένη κάτω από μια φαινομενική γαλήνη, που επιβεβαιώνει το αξίωμα του Ηράκλειτου: «κρυφή αρμονία φανερής κρείσσων». Οι μορφές του όρθιες ή καθιστές, σε στάσεις ήρεμες –όταν δεν συγκρούονται στην πάλη του έρωτα- συνθέτουν μια έμψυχη γεωμετρία. Ο χώρος του είναι αβαθής, όπως στα ανάγλυφα, και ορίζεται πάντα από επίπεδα, παραστάδες, πόρτες κλειστές ή ανοιχτές, όπου προβάλλονται ή αναδύονται τα σώματα. Ο Μόραλης ζυγίζει τα κενά και τα πλήρη, τις φωτεινές και τις σκοτεινές ζώνες. Οργανώνει τη σύνθεσή του γεωμετρικά, ρυθμικά. Η γκάμα του, κλασική, πολυγνώτεια, περιορίζεται στα γεώδη, τα μπλε, τα μαύρα, σε λιγοστά κόκκινα Πομπηίας και σε ασβεστώδη λευκά…».

Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα

(από το βιβλίο)

ΔΩΡΕΕΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ 1910-2012

Δωρεές Ελλήνων Καλλιτεχνών προς την Εθνική Πινακοθήκη 1910-2012
Greek Artists’ Donations to the Greek National Gallery 1910-2012

 Κατάλογος έκθεσης

Κείμενα, επιμέλεια: Λίνα Τσίκουτα-Δεϊμέζη

Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου 2013

88 σελ. με έγχρωμες εικόνες

ISBN 978-960-7791-54-2

Τιμή 10,00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 9,00 € 

«Οι δωρεές αποτέλεσαν το θεμέλιο της Εθνικής Πινακοθήκης από την ίδρυση της το 1900. Γενναιόδωροι ευπατρίδες συλλέκτες και διορατικοί εικαστικοί δημιουργοί πρόσφεραν τα έργα τους για να αποτελέσουν το προζύμι της καλλιτεχνικής παιδείας του έθνους. Οι αγορές, που βασίζονται στις κρατικές επιχορηγήσεις, συναγωνίζονται και συνοδοιπορούν με τις δωρεές, για να φτάσει σήμερα η Εθνική Πινακοθήκη να αριθμεί στις συλλογές της σχεδόν 20.000 έργα. 

Με τις τελευταίες μας εκθέσεις ( «Στα άδυτα της Εθνικής Πινακοθήκης» και «Δωρεές Ελλήνων Καλλιτεχνών») θελήσαμε να φέρουμε στο φως άγνωστα έργα των συλλογών μας, που δεν αξίζουν λιγότερο της προσοχής μας και του θαυμασμού μας από εκείνα που εκτίθενται στις μόνιμες συλλογές.

Γεώργιος Γουναρόπουλος (Σωζόπολη Βουλγαρίας 1890-Αθήνα 1977)

Ρεσιτάλ, 1951. Μικτή τεχνική, 148 x 200 εκ. Δωρεά του καλλιτέχνη, 1976, αρ. έργου 4887

 [...] Παράλληλα, η αποκάλυψη κρυμμένων θησαυρών, που σήμερα λόγω έλλειψης χώρου φυλάσσονται στις αποθήκες, μας δίνει μια πρόγευση της εμπλουτισμένης νέας παρουσίασης των μονίμων συλλογών στις νέες αίθουσες του μουσείου όταν θα ολοκληρωθούν  οι εργασίες…» 

Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα

Ομ. Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης 

(από  την εισαγωγή του βιβλίου)

 

ΤΙΜΗ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΡΑΛΗ

ΤΙΜΗ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΡΑΛΗ

Eπιμέλεια: Άννυ Μάλαμα
Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο
Αλεξάνδρου Σούτζου 2011

288 σελ. (ελληνικά, αγγλικά)

Τιμή 35.00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 33.25 €

Η Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου οργάνωσε το 1988 την πρώτη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Γιάννη Μόραλη. Μια έκθεση που φώτισε την δημιουργική του πορεία και ανέδειξε την υψηλή ποιότητα και την συνέπεια του έργου του. Τον ίδιο χρόνο ο Γιάννης Μόραλης πραγματοποίησε μια γενναία δωρεά από 113 έργα προς την Εθνική Πινακοθήκη.

Επιτύμβιο, 1958

Λάδι σε μουσαμά, 204 x 223 εκ.

Ένα χρόνο μετά τον θάνατό του, το Μουσείο τίμησε τον μεγάλο καλλιτέχνη με μια σημαίνουσα παρουσίαση του συνόλου της δωρεάς του. Ο Γιάννης Μόραλης είναι μια εμβληματική μορφή δημιουργού, που προσδιόρισε με το έργο του και με τον διδακτικό του ρόλο στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, την ταυτότητα της νεότερης ελληνικής τέχνης.

Γυμνό, 1939

Λάδι σε μουσαμά, 70,5 x 144,5 εκ.

Η έκθεση που αφιερώνεται στον καλλιτέχνη έχει ως κεντρικό άξονα τη μεγάλη δωρεά του προς το μουσείο και περιλαμβάνει ζωγραφικά έργα, σχέδια και χαρακτικά. Έξι δημιουργικές δεκαετίες, από το 1930 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980, αποτυπώνονται στα έργα των συλλογών της Εθνικής Πινακοθήκης.

 Ερωτικό, 1982 (ενυπόγραφο)

Ακρυλικό σε μουσαμά, 200 x 230,4 εκ.

Συνειδητά παραστατικός, λάτρης του μέτρου, ο Γιάννης Μόραλης αφομοίωσε με τον δικό του τρόπο το μάθημα του μοντερνισμού, συνδυάζοντάς το με μια σύγχρονη ανάγνωση της παράδοσης και ιδιαίτερα της αρχαίας τέχνης.

Γιάννης Μόραλης

Επίγονος της Γενιάς του Τριάντα, ο Γιάννης Μόραλης διεκδικεί τον τίτλο ενός κλασικού του 20ού αιώνα. Οργανωμένο σε ενότητες με βάση τις ιστορικές εκθέσεις του καλλιτέχνη, το έργο του Γιάννη Μόραλη πλαισιώνεται από το ομόχρονο υλικό υποδοχής του, άρθρα στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο, τα οποία σκιαγραφούν τον ιστορικό ορίζοντα προσδοκίας κοινού και κριτικής, σε σχέση διαλόγου με τα έργα τη στιγμή της εμφάνισής τους.

ΕΡΝΕΣΤΟΣ ΤΣΙΛΛΕΡ

ΕΡΝΕΣΤΟΣ ΤΣΙΛΛΕΡ

ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ

1837-1923

Επιμέλεια: Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη

Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη

και Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου 2010

303 σελ., τιμή 50.00 €, έκπτωση 5%

Τελική τιμή 47.50 €

Πρόκειται για τον κατάλογο της ομότιτλης έκθεσης που φιλοξενείται στην Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου, από τις 22 Μαρτίου 2010 έως τις 30 Αυγούστου 2010. Η έκθεση, εκτός από το σύνολο των σχεδίων (περ. 400), εγγράφων, επιστολών, τεκμηρίων και φωτογραφιών από το αρχείο Τσίλλερ της Εθνικής Πινακοθήκης, συμπληρώνεται με σχέδια που φυλάσσονται σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές γι’ αυτή την λαμπρή και μοναδική έκθεση πανευρωπαϊκού χαρακτήρα που συνδέει την αρχιτεκτονική κληρονομιά τεσσάρων χωρών: της Γερμανίας (χώρας καταγωγής του Τσίλλερ), της Δανίας (πατρίδας του δασκάλου του, Θεοφίλου Χάνσεν), της Αυστρίας (τόπος δράσης του δασκάλου του καθώς και του μεγάλου ευεργέτη Σίμωνα Σίνα) και της Ελλάδας όπου έδρασε και δημιούργησε τα αρχιτεκτονικά του αριστουργήματα ο Ερνέστος Τσίλλερ, ο οποίος έκανε την Ελλάδα δεύτερη πατρίδα του και άφησε εδώ την τελευταία του πνοή.

Ερνέστος Τσίλλερ

Ήδη από τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Όθωνα στις πολεοδομικές επεμβάσεις που έγιναν στην Αθήνα, συμμετείχαν ευρωπαίοι αρχιτέκτονες και πολεοδόμοι που είχε αναφερθεί στην αναγέννηση της Αθήνας ως «Ευρωπαϊκής Υπόθεσης». Η αναγέννηση αυτή, φυσικά, άργησε πολύ. Ο Ερνέστο Τσίλλερ ήταν αυτός που έδωσε στην πόλη όπου επέλεξε να ζήσει όλη του τη ζωή, το ευρωπαϊκό χρώμα που διατήρησε ως το ξεκίνημα της «αντιπαροχής».

Δημοτικό Θέατρο Αθηνών
Τοπογραφικό σχέδιο, τελική κύρια όψη προς την πλατεία Λουδοβίκου, 1886. Υδατογραφία, 39,7 x 60,7 εκ. Κολλ. σε χαρτόνι 56,7 x 87,3 εκ. Εν Αθήναις τη 17 Ιανουαρίου 1887, Η επιτροπή Παπαηλιόπουλος, Δ. Καλλιφρονάς, Δ. Ε. Σκουζές, Α. Gotteland. Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, αρ. ευρ. 901. Βιβλιογραφία: Ε. Φεσσά-Εμμανουήλ, 1994, τομ. Α΄, σελ. 301, εικ. 419

Ο Γερμανός αρχιτέκτονας, ζωγράφος, ερευνητής και λάτρης της αρχαιότητας, γεννημένος το 1837 σε ένα μικρό χωριό της Σαξωνίας κοντά στη Δρέσδη, ήρθε νεότατος, το 1861, με προτροπή του μεγάλου Δανού αρχιτέκτονα και δασκάλου του στη Βιέννη, Θεόφιλου Χάνσεν, στην Αθήνα ως αρχιτέκτονας-επόπτης για το κτίσιμο της Σιναίας Ακαδημίας. Ο μέγας ευεργέτης και βαθύπλουτος βαρόνος Σίμων Σίνας χρηματοδότησε γενναιόδωρα το πρώτο μεγάλο δημόσιο αρχιτεκτονικό έργο των Αθηνών κτισμένο αποκλειστικά από πεντελικό μάρμαρο, ως «μεταγραφή» του περίφημου Ερεχθείου της Ακρόπολης. Με την αρωγή των Χάνσεν και Σίνα, ο Τσίλλερ απέκτησε τις περισσότερες διεθνείς και ελληνικές διασυνδέσεις με τους μελλοντικούς πελάτες του, ιδίως την εποχή της βασιλείας του Γεωργίου Α΄.

Τα αρχαία ερείπια μαγνήτισαν αμέσως τον φιλόδοξο νεαρό αρχιτέκτονα: Ανακαλύπτει το Παναθηναϊκό Στάδιο, κάνει ανασκαφές και αποτυπώνει το Θέατρο του Διονύσου στα πόδια της Ακρόπολης. Μελετά την αρχιτεκτονική δομή του Παρθενώνα, σχεδιάζει συνεχώς τα λείψανα των αετωμάτων, είναι ανάμεσα στους πρώτους που καταγράφει την πολυχρωμία στα αγάλματα και αρχιτεκτονικά στοιχεία του Θησείου, του Ερεχθείου, του ναού της Αφαίας στην Αίγινα κ.λπ., τα οποία μεταφέρει ως διακοσμητικά στοιχεία στις κατοικίες του. Το ύφος του, μέσα στο πλαίσιο του κλασικισμού, ορίζεται ως πλουραλιστικό-εκλεκτικιστικό.

Δικαστικά Μέγαρα (ανεκτέλεστο)
Κύρια όψη, στη θέση των Βασιλικών Στάβλων, σήμερα κτήριο Μετοχικού Ταμείου Στρατού, 12 Νοεμβρίου 1895. Συνταχθέν συμφώνως τη εκθέσει της υπό του Υπουργείου της Δικαιοσύνης συσταθείσης επιτροπής τη 15 Απριλίου 1892.
Υδατογραφία, 68,5 x 139 εκ. Βιβλιογραφία: Έκθεση 1939, 135

Στα πρώτα του έργα συγκαταλέγονται τα Θέατρα: Έκτισε το Δημοτικό Θέατρο Αθηνών (πλ. Κοτζιά, γκρεμίστηκε το 1940), το Βασιλικό (Εθνικό) Θέατρο, το Θέατρο Πατρών, το Θέατρο Ζακύνθου (καταστράφηκε από τους σεισμούς του 1953). Επέβλεψε στην εκτέλεση των έργων του Χάνσεν, την Ακαδημία, το Ζάππειο, την Εθνική Βιβλιοθήκη, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Έκανε προτάσεις για τον εξωραϊσμό του Λυκαβηττού ως κέντρο αναψυχής των αστών Αθηναίων (η δενδροφύτευσή του οφείλεται στον Τσίλλερ). Είναι ο αρχιτέκτονας του σημερινού Προεδρικού Μεγάρου, τότε ανάκτορο του διαδόχου Κωνσταντίνου, καθώς και πολλών ιδιωτικών μεγάρων: «Ιλίου Μέλαθρον» για τον ερασιτέχνη αρχαιολόγο Ερρίκο Σλήμαν, τα Μέγαρα Μελά, Όθωνα Σταθάτου, Δεληγιώργη, Καλλιγά, Ψύχα, Πεσμαζόγλου. Έκτισε το Γερμανικό καθώς και Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, βίλες στην Κηφισιά και στον Πειραιά την συνοικία Τσίλλερ στην Καστέλα, τα ξενοδοχεία «Μπάγκειον» και «Αλέξανδρος» στην Ομόνοια, εκκλησίες στο Αίγιο, Βέλο Κορινθίας, Βίλια Αττικής, Άγιο Αθανάσιο Πύργου, Άγιο Λουκά Πατησίων, Αγία Τριάδα οδού Πειραιώς, αγορές και σχολεία σε πολλές πόλεις της Ελλάδας. Ο αριθμός των έργων του ξεπερνά τα 500.

Οικία Π. Πατσιάδου, Πλ. Αλεξάνδρας, Ζέα, 1894
Κύρια όψη προς την (τότε) οδό Μουνιχίας. Υδατογραφία, 39 x 56 εκ. Βιβλιογραφία: Έκθεση 1939, 213. Παπαστάμος 1973, 214. Έκθεση 1973, 24. Αδάμη 2006, 207

Η δημιουργική σκέψη του καλλιτέχνη συνδυάζεται με την αισθητική αγωγή της εποχής του βασιλιά Γεωργίου Α΄. Ο Τσίλλερ ευτύχησε να χτίσει σε έναν τόπο γεμάτο από κλασικές αναμνήσεις, τόσο γοητευτικό για Γερμανούς, και πάντως ευτύχησε να μην χτίζει όπως ο δάσκαλος και φίλος του Χάνσεν το νεοκλασικισμό του στην ομίχλη της Βιέννης και της Κοπεγχάγης αλλά στην ηλιόλουστη Αθήνα. Αλλά και το μέγεθός της επέβαλε διαφορετικές κλίμακες και αναλογίες από ό,τι οι πρωτεύουσες του βορρά. Το μέγεθος αυτό αξιώνει διαφοροποίηση και προσαρμογή στα αισθητικά, φυσικά και ιστορικά δεδομένα του τόπου. Ο Τσίλλερ είναι φανερό ότι προσαρμόστηκε, και ίσως επηρεάστηκε και επηρέασε την ντόπια αρχιτεκτονική, περισσότερο από κάθε άλλον αρχιτέκτονα.

Ναός Αγίου Γεωργίου (Ο Εξωραϊσμός του Λυκαβηττού, 1885)
Δυτική όψη. Υδατογραφία, 43 x 30 εκ. Βιβλιογραφία: Έκθεση 1939, 106. Παπαστάμος 1973, 85, πιν. III

Η Εθνική Πινακοθήκη κατέχει από το 1961 το μεγαλύτερο και σημαντικότερο μέρος του έργου του με ακουαρέλες, μελέτες, κατασκευαστικά σχέδια των πιο γνωστών κτηρίων του, αλλά και προτάσεις για δημόσια και ιδιωτικά κτήρια και επαύλεις της Κηφισιάς, του Πειραιά, έγγραφα, χειρόγραφες μελέτες, προσωπικά τεκμήρια, φωτογραφίες μνημείων της εποχής κ.λπ.

ΕΛΛΗΝΕΣ ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Η ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Πρώτη ολοκληρωμένη δημόσια έκθεση πορτραίτων από τη συλλογή της Εθνικής Τράπεζας με τις υπογραφές μεγάλων Ελλήνων ζωγράφων του 19ου και του 20ού αιώνα από τις 22 Φεβρουαρίου έως τις 9 Μαΐου 2010 στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ

Προσωπογραφία Διοικητή Στεφάνου Ι. Στρέιτ, 1896-1910
Γεώργιος Ιακωβίδης (1853-1932), λάδι σε μουσαμά, 113 x 90 εκ.

Προσωπογραφίες που έφτιαξαν μερικοί από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους του 19ου και του 20ού αιώνα και παρουσιάζονται δημόσια για πρώτη φορά στο σύνολό τους θα έχει την ευκαιρία να δει το κοινό στην έκθεση Η απεικόνιση του προσώπου, που θα εγκαινιαστεί τη Δευτέρα 22 Φεβρουαρίου 2010, στις 8 το βράδυ, στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (Βασ. Όλγας 108). Τα εγκαίνια θα γίνουν από τον Πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου της Εθνικής Τράπεζας και Πρόεδρο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, κ. Βασίλη Ράπανο, και τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της Εθνικής Τράπεζας, κ. Απόστολο Ταμβακάκη.

Προσωπογραφία Διοικητή Γεωργίου Ι. Σταύρου, 1841-1869
Νικηφόρος Λύτρας (1832-1904), λάδι σε μουσαμά, 110 x 80 εκ.

Ο πυρήνας της έκθεσης Η απεικόνιση του προσώπου αποτελείται από έργα που η Τράπεζα παρήγγειλε σε καλλιτέχνες αναγνωρισμένους την εποχή της ίδρυσής της και κατά τα αμέσως επόμενα χρόνια, στα οποία απεικονίζονται προσωπικότητες συνδεδεμένες με την πρώτη εποχή λειτουργίας της, καθώς η Εθνική Τράπεζα είναι το πρώτο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα της χώρας μας το οποίο, αμέσως μετά την ίδρυσή του το 1841, επέδειξε ιδιαίτερη ευαισθησία στην εικαστική δημιουργία και καθιέ­ρωσε τη συγκρότηση καλλιτεχνικής συλλογής. Η Εθνική εξακολουθεί να αναθέτει σε αναγνωρισμένο ζωγράφο κάθε εποχής να φιλοτεχνήσει την προσωπογραφία κάθε αποχωρούντος διοικητή της. Έτσι, στο πέρασμα των περίπου εκατόν εβδομήντα χρόνων λειτουργίας της, οι προσωπογραφίες των διοι­κητών που έχουν συγκεντρωθεί, συγκροτούν μια ολοκληρωμένη portrait gallery, η οποία, εκτός από το ότι περιέχει έργα των επιφανέστερων καλλιτεχνών κάθε εποχής, καταγράφει παράλληλα την ιστορία της ελληνικής προσωπογραφίας.

Προσωπογραφία Διοικητή Ιωάννου Α. Δροσόπουλου, 1928-1939
Κωνσταντίνος Παρθένης (1878-1967)
Λάδι σε μουσαμά, 123 x 94 εκ.

Καλλιτέχνες των μέσων και του τέλους του 19ου αιώνα, όπως οι γλύπτες Ιωάννης Κόσσος, Λάζαρος και Γεώργιος Φυτάλης, Γεώργιος Βρούτος φιλοτεχνούν τις μαρμάρινες προτομές του ιδρυτή της Τράπεζας Γεωργίου Σταύρου, του Ελβετού τραπεζίτη Ιωάννη Γαβριήλ Εϋνάρδου, που συνέβαλε στην ίδρυσή της, ή του διοικητή Παύλου Καλλιγά, ενώ ο ζωγράφος Νικηφόρος Λύτρας φιλοτεχνεί τις προσωπογραφίες των διοικητών της Γεωργίου Σταύρου, Μάρκου Ρενιέρη και Παύλου Καλλιγά. Αργότερα ο Γεώργιος Ιακωβίδης αναλαμβάνει να φιλοτεχνήσει τις προσωπογραφίες των διοικητών Στεφάνου Στρέιτ, Αλεξάνδρου Ζαΐμη, Ιωάννη Βαλαωρίτη. Η ολοκληρωμένη αυτή portrait gallery περιλαμβάνει έργα και επιφανών Ελλήνων καλλιτεχνών του 20ού αιώνα, όπως του Κωνσταντίνου Παρθένη, του Γεωργίου Γουναρόπουλου, του Γιάννη Μόραλη, του Παναγιώτη Τέτση, του Πάρι Πρέκα, του Δημήτρη Μυταρά και τελευταία του Γεωργίου Ρόρρη.

Προσωπογραφία Διοικητή Θεοδώρου Β. Καρατζά, 1996-2004
Γιώργος Ρόρρης (γ. 1963), λάδι σε μουσαμά, 92 x 77 εκ.

«Μέσα από διαφορετικές τεχνοτροπίες και ανεξάρτητα από οποιουσδήποτε χαρακτηρισμούς, ακαδημαϊκές, ρεαλιστικές, ψυχολογικές, μοντέρνες ή παραδοσιακές, οι προσωπογραφίες αυτές εντάσσονται σε μια γερά εδραιωμένη ευρωπαϊκή παράδοση, κατά την οποία η απεικόνιση προσώπων κύρους εστιάζεται στην απόδοση συγκεκριμένων στοιχείων που τονίζουν την κοινωνική καταξίωση μέσα από την ιδιαίτερη ατομική αξία του καθενός», παρατηρεί η επιμελήτρια της έκθεσης Δρ. Όλγα Μεντζαφού-Πολύζου, καλλιτεχνική σύμβουλος της Εθνικής Τράπεζας και Διευθύντρια Συλλογών και Μουσειολογικού Προγραμματισμού της Εθνικής Πινακοθήκης.

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης, 1983
Άρια Κομιανού (1938), ξυλογραφία σε πλάγιο ξύλο, 40 x 28,8 εκ

Η έκθεση συμπληρώνεται με την παρουσίαση ενός μέρους της συλλογής χαρακτικών της Εθνικής Τράπεζας που απεικονίζουν προσωπικότητες των γραμμάτων. Ανάμεσά τους, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (από τον Ευθύμη Παπαδημητρίου), Νίκος Καββαδίας (από τον Γιώργο Μόσχο), Κωστής Παλαμάς (από τον Κώστα Γραμματόπουλο), Διονύσιος Σολωμός (από τον Α. Τάσσο), Κώστας Καρυωτάκης (από τον Γιώργο Βαρλάμο), Κ. Π. Καβάφης (από την Άρια Κομιανού), Αντώνης Σαμαράκης (από τον Παναγιώτη Τέτση), Οδυσσέας Ελύτης (από τον Παναγιώτη Γράββαλο). Η κυρία Μεντζαφού αναφέρει σχετικά: «Οι χαράκτες, υιοθετώντας το παιχνίδι του άσπρου-μαύρου στο οποίο κυριαρχεί η εκφραστικότητα της γραμμής, διεισδύουν με υψηλή αισθητική ποιότητα και ευαισθησία στην προσωπικότητα του απεικονιζόμενου, επιδιώκοντας να αποδώσουν την πνευματική του φύση και το εσωτερικό περιεχόμενό του».

Οδυσσέας Ελύτης, 1980
Παναγιώτης Γράββαλος (γ. 1933), μικτή τεχνική, 34 x 24 εκ.

Σχεδιασμός της έκθεσης: Σόνια Χαραλαμπίδου-Διβάνη, αρχιτέκτων, καθηγήτρια στο ΕΜΠ, Ειρήνη Χαραλαμπίδου και Κριστιάν Λασκαρίδης, αρχιτέκτονες.

Η έκθεση θα λειτουργεί με το εξής ωράριο: Τρίτη έως Πέμπτη, Σάββατο, Κυριακή 10:00-18:00, Παρασκευή 10:00-14:00 και 18:00-21:00, με ελεύθερη είσο­δο για το κοινό. Για ομαδικές επισκέψεις πρέπει να προηγείται συνεννόηση με το ΜΙΕΤ, τηλ. 2310 295.170-1.

Προσωπογραφία Διοικητή Γεωργίου-Αλεξάνδρου Α. Μαγκάκη, 1981-1982, Δημήτρης Μυταράς (γ. 1934)
Λάδι σε μουσαμά, 126 x 95 εκ.

Η έκθεση Η απεικόνιση του προσώπου αποτελεί μια ξεχωριστή και ολοκληρωμένη ενότητα του μεγάλου εκθεσιακού προγράμματος Έλληνες Ζωγράφοι - Από τη συλλογή της Εθνικής Τράπεζας, στο πλαίσιο του οποίου πραγματοποιούνται παράλληλες εκθέσεις στο Δίκτυο των Mουσείων της Θεσσαλονίκης (Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών Α.Π.Θ. και στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης), προσδιορισμένες σύμφωνα με το αντικείμενο του κάθε μουσείου.

ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΔΡΟΥΓΚΑΣ

Αχιλλέας Δρούγκας
Αναδρομική

Επιμέλεια: Μαρία Κατσανάκη
Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη-

Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου 2009

241 σελ. με 140 έργα

Δίγλωσση έκδοση (ελληνικά-αγγλικά)
Tιμή 40.00 €, στο βιβλιοπωλείο μας 38.00 €


Πρόκειται για τον κατάλογο της αναδρομικής έκθεσης του Αχιλλέα Δρούγκα που παρουσιάζεται στην Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου (29/4-31/8/2009).

«…Οι μελετητές της ζωγραφικής του Αχιλλέα Δρούγκα ανέτρεξαν συχνά σε σχολές, ρεύματα και τίτλους για να στεγάσουν και να χαρακτηρίσουν την τέχνη του. Είναι αλήθεια πως το ιδιαίτερο προσωπικό ύφος του ζωγράφου αναπτύχθηκε με άλλοθι τις αναζητήσεις, τους κώδικες και τις ελευθερίες που προσέφεραν ρεύματα όπως η Ποπ Αρτ ή ο Φωτορεαλισμός. Αλλά η τέχνη του Δρούγκα δεν χρωστάει σ’ αυτές τις σχολές τίποτ’ άλλο παρά το κίνητρο για να ανακαλύψει και να αναπτύξει την ενδιάθετη κλίση του.

Η τέχνη του δεν κράτησε από την ανατρεπτική και σαρκαστική Ποπ Αρτ παρά μόνο μια λεπτή ειρωνεία. Και από τον Φωτορεαλισμό μονάχα την ακρίβεια της εικόνας. Μια ακρίβεια που δεν βασίζεται αποκλειστικά στην φωτογραφική αποτύπωση. Γιατί ο Αχιλλέας σκηνοθετεί με σοφία τις συνθέσεις του και τις μελετά εκ του φυσικού, ρυθμίζοντας με το βλέμμα και το πνεύμα την επιφάνεια, την απόκρυψη, την απόρριψη. Αυτό που μοιάζει ρεαλιστικό στη ζωγραφική του Δρούγκα δεν είναι παρά μια οφθαλμαπάτη.

 Πού θα πάω; 1972. Μεταξοτυπία σε PVC, 58,5 x 56,5 εκ.
Συλλογή του καλλιτέχνη

[…] Το φως κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωγραφική του Αχιλλέα Δρούγκα. Αυτό το φως που δεν είναι διόλου φυσικό και γι’ αυτό διαψεύδει όποιον πιστεύει ότι το έργο του είναι προϊόν φωτογραφικής αποτύπωσης. Είναι ένα φως αιθέριο, πνευματικό, ένα φως που διαχέεται και τυλίγει σ’ ένα αβρό μαγνάδι τα αντικείμενα αποκλείοντας τις σκιές. Οι σκιές του είναι αβρότατες, διάφανες, ελαφρώς ιώδεις. Μέσα σ’ αυτό το έκπαγλο φως, τα πράγματα, τα σχήματα, τα χρώματα αποκτούν την πλατωνική τους καθαρότητα.

 Νίκη, 2004. Λάδι, 45 x 58 εκ.
Συλλογή Α.Γ.Ε.Τ. Ηρακλής

Το κόκκινο, το γαλάζιο, το πράσινο, το λευκό λάμπουν ανόθευτα. Ο Δρούγκας δεν νοθεύει ποτέ το χρώμα με αναμείξεις, δεν χρησιμοποιεί ποτέ το κιαροσκούρο. Γι’ αυτό είναι λάθος να παραλληλίζεται με τον άρχοντα του κιαροσκούρο, τον Καραβάτζιο. Το φως στη ζωγραφική του Δρούγκα είναι ελληνικό στην πιο πνευματική του υπόσταση, όπως το οραματίστηκε ο Περικλής Γιαννόπουλος στην Ελληνική Γραμμή. Είναι το φως που ύμνησαν οι ελληνολάτρες ποιητές: ο Σoλωμός, ο Σικελιανός, ο Ελύτης. Είναι το φως του Απόλλωνα δεν αφήνει τίποτε κρυπτόν υπό τον ήλιον. Πουθενά μαυρίλα, πουθενά σκιά απειλητική και φόβος θανάτου. Η ζωγραφική του Δρούγκα μας αποκαλύπτει έναν κόσμο διαυγή, αιχμηρό και πάμφωτο, έναν ιδανικό τόπο μνήμης, όπου βασιλεύει η σιωπή, η γαλήνη, η ενατένιση…»

(Ο κόσμος του Αχιλλέα Δρούγκα
Ένας διαυγής τόπος μνήμης
Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα
Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης
Διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης)

ΕΛΛΗΝΕΣ ΖΩΓΡΑΦΟΙ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Έλληνες Ζωγράφοι
Από την συλλογή της Εθνικής Τράπεζας

Επιμέλεια: Όλγα Μεντζαφού-Πολύζου

Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου - Εθνική Τράπεζα 2009, 283 σελ. με 200 ζωγραφικούς πίνακες

Τιμή 50.00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 45.00 €

Η Εθνική Τράπεζα και ο θεσμικός ρόλος της τέχνης
«Η τέχνη γνώρισε την πιο εκρηκτική της άνθηση στα νεότερα χρόνια στην Ιταλία, και ιδιαίτερα στη Φλωρεντία του Κουατροτσέντο (15ος αι.). Η άνθηση αυτή των γραμμάτων και των τεχνών συμπίπτει, όχι τυχαία, με την ανάπτυξη του εμπορίου, της βιοτεχνίας, της ναυτιλίας και τη δημιουργία των πρώτων μεγάλων αστικών κέντρων που πήραν τη μορφή κρατών-πόλεων, όπως στην αρχαία Ελλάδα. Κυρίως όμως η πολιτιστική αυτή έκρηξη οφείλεται στην καθιέρωση και λειτουργία των πρώτων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, των πρώτων τραπεζών, που επινοούν και εφαρμόζουν μια πρώιμη τεχνολογία του κεφαλαίου, εξασφαλίζοντας έτσι μεγάλη συγκέντρωση πλούτου.

Γεώργιος Ιακωβίδης (1852-1932),

«Μικρός με ποτηστήρι» π. 1920,
λάδι σε μουσαμά, 96,4x60,3 εκ.

Ήδη, πριν από τα μέσα του 14ου αιώνα, οι πρώτοι τραπεζίτες, τόσο στη Σιένα όσο και στη Φλωρεντία, είχαν διαγνώσει την άϋλη αλλά εξαιρετικά δραστική υπεραξία της τέχνης και την είχαν επιστρατεύσει για να εξανθρωπίσουν και να υποστηρίξουν τις υλικές επιδιώξεις τους. Στην πρώιμη αυτή φάση έμποροι και τραπεζίτες επενδύουν σε φιλανθρωπικά και θρησκευτικά έργα, αναθέτοντάς τα στους μεγαλύτερους αρχιτέκτονες, γλύπτες και ζωγράφους της εποχής. Ο Τζόττο, ο οικουμενικός καλλιτέχνης της Ιταλικής Αναγέννησης, που διέθετε και τις τρεις ιδιότητες, εκτελεί πλήθος από παραγγελίες που του αναθέτουν οι πλούσιοι τραπεζίτες στην αρχή του Τρετσέντο (14ος αι.). Οι νωπογραφίες που κοσμούν τα παρεκκλήσια των τραπεζιτών Μπάρντι και Περούτσι στη Σάντα Κρότσε της Φλωρεντίας καθώς και το Παρεκκλήσιο Σκροβένι στη Πάδουα ανήκουν σ' αυτή την κατηγορία.

 Κωνσταντίνος Παρθένης (1878-1967),
«Γυναίκα με Χρυσόψαρα», πριν το 1932,
λάδι σε μουσαμά, 80x65 εκ.

[…]Η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας που ιδρύθηκε το 1841 έμελλε να αποτελέσει τον κύριο μοχλό οικονομικής ανασυγκρότησης και ανάπτυξης μιας καθημαγμένης και κατεστραμμένης χώρας μετά τον μακρό και αιματηρό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας. Η «εικόνα» της Τράπεζας όφειλε να ανταποκριθεί στις προσδοκίες ενός λαού που υπέφερε από τις κακουχίες του πολέμου και τη φτώχεια αλλά δεν είχε χάσει το αίσθημα της φιλοκαλίας, όπως αποδεικνύει η σπουδή για την ίδρυση του Σχολείου των Τεχνών ήδη από τον Δεκέμβριο του 1836.»

Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα

Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης

 Γιάννης Τσαρούχης (1910-1989),
«Ο ζωγράφος και το Μοντέλο του», 1979,
Λάδι σε μουσαμά, 64x63 εκ.

Στο λεύκωμα «Έλληνες Ζωγράφοι. Από την συλλογή της Εθνικής Τράπεζας» που αποτελεί και τον κατάλογο της ομότιτλης έκθεσης που πραγματοποιήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη (4/12/08-22/3/09) παρουσιάζονται περίπου 200 έργα, αριθμός που ανταποκρίνεται σε μικρό τμήμα της συλλογής που αριθμεί περί τα 2.500 έργα ζωγραφικής, χαρακτικής, γλυπτικής, αλλά και κατασκευές και εγκαταστάσεις.

Ποιοτικά και ιστορικά ήταν τα κριτήρια της επιλογής η οποία καλύπτει χρονολογικά σχεδόν όλες τις περιόδους του 19ου και 20ου αιώνα και περιλαμβάνει μερικούς από τους σημαντικότερους Έλληνες καλλιτέχνες, όπως οι: Αλέξης Ακριθάκης, Μιχαήλ Αξελός, Ουμβέρτος Αργυρός, Αγήνωρ Αστεριάδης, Γιώργος Βακαλό, Σπύρος Βασιλείου, Σπύρος Βικάτος, Κωνσταντίνος Βολανάκης, Περικλής Βυζάντιος, Γιάννης Γαΐτης, Δημήτριος Γαλάνης, Βασιλείος Γερμενής, Γιώργος Γουναρόπουλος, Νικόλαος Γύζης, Νίκος Εγγονόπουλος, Γεώργιος Ιακωβίδης, Βλάσης Κανιάρης, Νίκος Κεσσανλής, Νικηφόρος Λύτρας, Κωνσταντίνος Μαλέας, Γιάννης Μόραλης, Χρόνης Μπότσογλου, Σπύρος Παπαλουκάς, Κωνσταντίνος Παρθένης, Παύλος (Διονυσόπουλος), Λουκάς Σαμαράς, Γιάννης Τσαρούχης, Θανάσης Τσίγκος, Κώστας Τσόκλης, Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας και πολλοί άλλοι καλλιτέχνες.

 Γιάννης Γαΐτης (1923-1984),
«Μοτοσικλετιστής», π. 1967,
λάδι σε μουσαμά, 132x99 εκ.

ΑΡΩΜΑ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

Θησαυροί της Εθνικής Πινακοθήκης III

Άρωμα Γυναίκας στην Ελληνική Ζωγραφική

Επιλογή έργων-επιμέλεια: Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα,

Έφη Αγαθονίκου, Μαρία Κατσανάκη

Καλλιτεχνική επιμέλεια: Θύμιος Πρεσβύτης,

Θοδωρής Αναγνωστόπουλος

Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου 2008, 227 σελ. με 180 έργα, τιμή 50.00 € / στο βιβλιοπωλείο μας 45.00 €

«Η γυναικεία μορφή, με τη χάρη, την ομορφιά, την περιβολή, τα ανθηρά της χρώματα, προσθέτει ένα δυνατό και πάντα αισθητό άρωμα στη ζωγραφική. Δίκαια λοιπόν επιλέξαμε αυτό τον τίτλο για τον τρίτο τόμο της σειράς «Θησαυροί της Εθνικής Πινακοθήκης», που είναι αφιερωμένος στη γυναίκα. Η γυναίκα υπήρξε ένα ανεξάντλητο ορυχείο έμπνευσης για τους καλλιτέχνες από τότε που δημιουργήθηκε η τέχνη. Οι γλαφυρές φόρμες του γυναικείου σώματος, πλούσιες σε συμβολισμούς ευκαρπίας και μητρότητας, αποτέλεσαν το κοινό θεμέλιο θρησκείας και τέχνης από τις προϊστορικές μητέρες-θεές ως την Αφροδίτη και την Παναγία. Γιατί και η Αφροδίτη ως σεπτή θεά της γονιμότητας λατρεύεται στα χρόνια της ακμής της ελληνικής αρχαιότητας. Αργότερα, στους αλεξανδρινούς χρόνους, η λατρεία της ταυτίζεται με τον έρωτα ως πηγή ηδονής και το κάλλος της χάνει την ιερότητά του. Το μαρτυρούν οι συγγραφείς της ύστερης αρχαιότητας που περιγράφουν ιερόσυλους έρωτες θνητών για έργα τέχνης που απεικόνιζαν την Αφροδίτη.

Νικόλαος Γύζης (1842-1901), «Γιάντες», 1878Λάδι σε μουσαμά, 46x37 εκ.

Αλλά και ο κόσμος της γυναίκας με τη διπλή του σημασία άσκησε πάντοτε μαγνητική έλξη στους δημιουργούς. Ο κόσμος με τη στενή έννοια του διακόσμου και ο κόσμος με την ευρύτερη έννοια: ο χαρακτήρας, τα ήθη, τα πάθη και το πλαίσιο ζωής των γυναικών. Ο κόσμος, με την πρώτη έννοια, ο διάκοσμος, η περιβολή, η ενδυμασία, τα κοσμήματα που παραδοσιακά είναι πλουσιότερα στις γυναίκες, δεν μπορούσαν παρά να ελκύσουν τους καλλιτέχνες, ιδιαίτερα τους εικαστικούς. Το ένδυμα και τα στολίδια αποτέλεσαν ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της πλαστικής, της ζωγραφικής και βέβαια των εφαρμοσμένων τεχνών. Η περιβολή, ενδύματα και στολίδια, δεν απασχολούν τους καλλιτέχνες αποκλειστικά και μόνο για την ομορφιά τους· δεν απεικονίζονται μονάχα προς ηδονή, για τη χαρά του βλέμματος. Τις περισσότερες φορές η χρήση και η εικόνα τους έχουν εμβληματικό χαρακτήρα· δηλώνουν την τάξη, τη σειρά, το αξίωμα, τον πλούτο, τη δύναμη που κατέχει ή φιλοδοξεί να επιδείξει ο εικονιζόμενος, άνδρας ή γυναίκα. Στη γυναίκα, οι παραδηλώσεις αυτές είναι ακόμη πιο εύγλωττες. Για την ελληνική τέχνη του 19ου αιώνα, η γλώσσα, ή καλύτερα, ο κώδικας περιβολής μεταφράζει την ευκινησία μιας κοινωνίας που τελεί υπό διαμόρφωση.

Γιάννης Μόραλης (1916), «Μορφή», 1951Λάδι σε μουσαμά, 160x104 εκ.

Ακριβώς αυτή η απροσδιόριστη ακόμη μορφή της ελληνικής κοινωνίας, αμέσως μετά τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας και τη δημιουργία του νεότερου ελληνικού κράτους, καθιστά την τέχνη αδιάψευστο μάρτυρα της ιστορικής πραγματικότητας. Η τυπολογία της, τα θέματά της, η μορφή της αισθητοποιούν τις φιλοδοξίες της αναδυόμενης άρχουσας τάξης. Γιατί η επιστήμη τέχνη – σε αντίθεση με τη λαϊκή – έχει ένα συγκεκριμένο ορίζοντα προσδοκίας, μια συγκεκριμένη πελατεία, που είναι η νέα αστική τάξη. Η προέλευσή της είναι συχνά λαϊκή, αγροτική και πάντως παραδοσιακή, έστω και αν προϋποθέτει ενίοτε δύναμη και πλούτο, όπως συμβαίνει με τις οικογένειες των καπεταναίων από τα νησιά Ύδρα, Σπέτσες κ.ά. Αυτό που είναι συναρπαστικό στη νεότερη ελληνική τέχνη είναι ότι την παρακολουθούμε να συνωριμάζει με την ελληνική κοινωνία.»

Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα
Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης
Διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης
(Από την εισαγωγή του βιβλίου)

 

Κωνσταντίνος Παρθένης (1878-1967), «Μεγάλο γυμνό (Εύα)», π. 1920-1925Λάδι σε μουσαμά, 127x183 εκ.

Στο λεύκωμα «Άρωμα γυναίκας στην Ελληνική Ζωγραφική», που εξέδωσε ο Όμιλος Φίλων της Εθνικής Πινακοθήκης, με χορηγό το Ίδρυμα Ν. Πατέρας, φιλοξενούνται εκατόν ογδόντα έργα που προέρχονται από τις πλούσιες συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης, μέσα από τα οποία παρακολουθούμε όχι μόνο την εξέλιξη της ελληνικής τέχνης αλλά και τις αλλαγές στο ρόλο της γυναίκας μέσα στην κοινωνία, μιας και η γυναίκα αποτελεί το κεντρικό θέμα αυτού του λευκώματος.

Τα έργα φιλοτεχνήθηκαν από πολύ σημαντικούς Έλληνες καλλιτέχνες, όπως οι: Σπύρος Βασιλείου, Θεόδωρος Βρυζάκης, Δημήτριος Γαλάνης, Γιώργος Γουναρόπουλος, Νικόλαος Γύζης, Νίκος Εγγονόπουλος, Θεόφιλος (Χατζημιχαήλ), Γεώργιος Ιακωβίδης, Χρίστος Καράς, Νικόλαος Κουνελάκης, Νικηφόρος Λύτρας, Γιώργος Μαυροίδης, Γιάννης Μόραλης, Γιώργος Μπουζιάνης, Νίκος Νικολάου, Περικλής Πανταζής, Κωνσταντίνος Παρθένης, Γιώργος Ρόρρης, Παναγιώτης Τέτσης, Γιάννης Τσαρούχης, Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας κ.ά.